ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Kwasy, estry i tłuszczeklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/chemia/tluszcze-uwodornienie-zmydlanie-i-wykrywanie-nienasycenia/

Chemia · Kwasy, estry i tłuszcze · kl. 3 · zakres rozszerzony

Tłuszcze: uwodornienie, zmydlanie i wykrywanie nienasycenia

Zakres rozszerzony: tłuszcz to ester glicerolu i trzech kwasów tłuszczowych. Dlatego da się go uwodornić, zmydlić i sprawdzić wodą bromową.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Budowa i stan skupienia

CH₂–O–CO–R¹CH–O–CO–R²CH₂–O–CO–R³trzy wiązania estrowe,trzy reszty kwasówCH₂, CH, CH₂ to szkielet glicerolu–O–CO– to wiązanie estroweR to reszta kwasu tłuszczowego, np. C₁₇H₃₅– (stearynowy,nasycona) lub C₁₇H₃₃– (oleinowy, jedno wiązanie C=C)
Tłuszcz: glicerol połączony wiązaniami estrowymi z trzema resztami kwasów tłuszczowych.
  • Kwasy tłuszczowe: palmitynowy C₁₅H₃₁COOH i stearynowy C₁₇H₃₅COOH (nasycone), oleinowy C₁₇H₃₃COOH (jedno wiązanie C=C).
  • Tłuszcze stałe mają głównie reszty nasycone, oleje ciekłe nienasycone. O stanie skupienia decyduje budowa, a nie to, czy tłuszcz jest roślinny. Olej palmowy i kokosowy są bogate w kwasy nasycone.

2Uwodornienie (utwardzanie)

  • (C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3H₂ → (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ (Ni, ogrzewanie). Trioleinian glicerolu zamienia się w tristearynian. Olej staje się stały, jak margaryna.

3Hydroliza

  • Zasadowa (zmydlanie): (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ + 3NaOH → 3C₁₇H₃₅COONa + C₃H₅(OH)₃. Powstają mydło i glicerol.
  • Kwasowa (odwracalna): (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ + 3H₂O ⇌ 3C₁₇H₃₅COOH + C₃H₅(OH)₃.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego olej kokosowy jest stały w chłodnym pomieszczeniu?

4Wykrywanie nienasycenia

  • Tłuszcz z resztami nienasyconymi odbarwia wodę bromową (Br₂ przyłącza się do C=C). Tłuszcz nasycony jej nie odbarwia.

5Przykład obliczeniowy

  • Dane: 8,84 g trioleinianu glicerolu, M = 884 g/mol; M(Br₂) = 160 g/mol. Szukane: masa Br₂.
  • Wzór: n = m : M. W 1 cząsteczce są 3 wiązania C=C, więc 1 mol tłuszczu przyłącza 3 mole Br₂.
  • Obliczenia: n = 8,84 : 884 = 0,010 mol. n(Br₂) = 3 · 0,010 = 0,030 mol. m = 0,030 · 160 = 4,8 g.
  • Odpowiedź: 4,8 g Br₂.
Zapamiętaj

Uwodornienie zmienia C=C w C–C, a zmydlanie rozrywa wiązania estrowe. Mydło i glicerol powstają z tłuszczu i NaOH.

Uwaga na błąd

Roślinny nie znaczy ciekły. Decyduje udział kwasów nienasyconych w cząsteczce.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który tłuszcz odbarwi wodę bromową?

✎Ściąga: Tłuszcze: uwodornienie, zmydlanie i wykrywanie nienasycenia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Uwodornienie zmienia C=C w C–C, a zmydlanie rozrywa wiązania estrowe. Mydło i glicerol powstają z tłuszczu i NaOH.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Uwodornienie trioleinianu glicerolu daje

    1. Atristearynian glicerolu
    2. Bmydło
    3. Cglicerol i kwas oleinowy
    4. Dtripalmitynian glicerolu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: tristearynian glicerolu – Każda reszta oleinowa przyłącza H₂ i zamienia się w stearynową.

  2. Ile moli H₂ przyłącza 1 mol trioleinianu glicerolu?

    1. A3
    2. B1
    3. C6
    4. D9
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 3 – Każda z trzech reszt kwasu oleinowego ma jedno wiązanie C=C.

  3. Produktami zasadowej hydrolizy tristearynianu glicerolu (NaOH) są

    1. Astearynian sodu i woda
    2. Bstearynian sodu i glicerol
    3. Cstearynian sodu i glikol
    4. Dkwas stearynowy i glicerol
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: stearynian sodu i glicerol – Zmydlanie daje sól kwasu tłuszczowego (mydło) i glicerol.

  4. Ile gramów NaOH (M = 40 g/mol) potrzeba do całkowitego zmydlenia 89 g tristearynianu glicerolu o M = 890 g/mol?

    1. A12 g
    2. B36 g
    3. C4 g
    4. D120 g
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 12 g – n tłuszczu = 0,10 mol, NaOH 3 · 0,10 = 0,30 mol, m = 0,30 · 40 = 12 g.

  5. Który tłuszcz odbarwi wodę bromową?

    1. Atrioleinian glicerolu
    2. Btristearynian glicerolu
    3. Ctripalmitynian glicerolu
    4. Dżaden
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: trioleinian glicerolu – Tylko trioleinian ma wiązania C=C.

  6. Wzór kwasu oleinowego to

    1. AC₁₅H₃₁COOH
    2. BC₁₇H₃₃COOH
    3. CC₁₇H₃₁COOH
    4. DC₁₇H₃₅COOH
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: C₁₇H₃₃COOH – Kwas oleinowy ma jedno wiązanie C=C, więc ma o dwa H mniej niż stearynowy.

  7. Dlaczego olej kokosowy jest stały w chłodnym pomieszczeniu?

    1. AJest pochodzenia roślinnego
    2. BZawiera dużo reszt kwasów nasyconych
    3. CZawiera glicerol
    4. DMa wiązania podwójne
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Zawiera dużo reszt kwasów nasyconych – Reszty nasycone układają się ciaśniej, co podnosi temperaturę topnienia.

  8. Hydroliza kwasowa tłuszczu różni się od zasadowej tym, że

    1. Ajest nieodwracalna
    2. Bnie daje glicerolu
    3. Cjest odwracalna i daje wolny kwas
    4. Ddaje mydło
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: jest odwracalna i daje wolny kwas – Kwasowa daje kwasy tłuszczowe i glicerol; zasadowa sól (mydło).

Cały dział „Kwasy, estry i tłuszcze”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 3

Wzory, grupy funkcyjne i izomeria konstytucyjnaRzędowość węgla, związki cykliczne i amidyIzomeria geometryczna i optycznaWiązania σ i π, hybrydyzacja i rodzaje mechanizmówMechanizm substytucji rodnikowejAddycja elektrofilowa i reguła MarkownikowaAlkiny, rozróżnianie węglowodorów i ciągi przemianSubstytucja elektrofilowa benzenu i toluenuPolimery: monomery, synteza PVC i polistyrenuSubstytucja nukleofilowa i eliminacja HXUtlenianie alkoholi I-, II- i III-rzędowychFenol: właściwości kwasowe i reakcje w pierścieniuAldehydy i ketony: próby Tollensa i TrommeraEstry: właściwości i zastosowaniaMydła, detergenty i substancje powierzchniowo czynneAmidy, moc kwasów, laktony i polilaktydEstryfikacja jako równowaga: wydajność i obliczeniaAminokwasy, jon obojnaczy i amfoterycznośćWiązanie peptydowe i peptydyBiałka: budowa, denaturacja i funkcjeReakcje charakterystyczne białek: biuret i ksantoproteinowaGlukoza i fruktoza: monosacharydyDisacharydy: sacharoza, maltoza i laktozaSkrobia i celulozaFermentacja alkoholowa i mlekowaTworzywa sztuczne i włóknaŚrodki czyszczące i kosmetyki: skład, pH i bezpieczeństwoLeki, trucizny i dawkaZanieczyszczenia powietrza i wodyGleba i zielona chemiaObliczenia stechiometryczne w chemii organicznejWzór związku z analizy spalania i zadania wieloetapoweDoświadczenia w chemii organicznej: odczynniki, obserwacje i wnioskiProjektowanie doświadczenia: dobór odczynnika i kierunek przemiany