1Jak zbudowany jest ester
- Ester powstaje z kwasu karboksylowego i alkoholu: R–COOH + R'–OH ⇌ R–COO–R' + H₂O. Przy tej reakcji (estryfikacji) katalizatorem jest stężony H₂SO₄.
- Przykład: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O. Powstaje etanian etylu. Pierwszy człon nazwy pochodzi od kwasu, drugi od alkoholu.
- Inny przykład: kwas butanowy + etanol daje butanian etylu: C₃H₇COOH + C₂H₅OH ⇌ C₃H₇COOC₂H₅ + H₂O.
2Dlaczego estry są lotne
- W cząsteczce estru nie ma grupy –OH. Cząsteczki estrów nie tworzą więc między sobą wiązań wodorowych.
- Dlatego estry wrą niżej niż kwasy i alkohole o podobnej masie. Porównaj trzy związki o masie molowej 74 g/mol:
| związek | grupa | temperatura wrzenia |
|---|---|---|
| etanian metylu | ester | ok. 57 °C |
| butan-1-ol | alkohol | ok. 117 °C |
| kwas propanowy | kwas | ok. 141 °C |
- Estry rozpuszczają się w wodzie gorzej niż kwasy i alkohole o podobnej masie (etanian etylu tylko ok. 8 g w 100 g wody), a dobrze w rozpuszczalnikach organicznych.
Dlaczego etanian metylu wrze niżej niż butan-1-ol, mimo tej samej masy molowej?
Ester nie ma grupy –OH, więc nie ma wiązań wodorowych między cząsteczkami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Do czego służą
- Aromaty: etanian izopentylu pachnie bananem, butanian etylu ananasem. Dodaje się je do słodyczy, napojów i perfum.
- Rozpuszczalniki: etanian etylu jest w zmywaczach do paznokci, lakierach i klejach.
- Plastyfikatory: niektóre estry dodaje się do tworzyw, żeby były bardziej elastyczne.
Ester ma grupę –COO–, ale nie ma wolnej grupy –OH. Dlatego jest lotny i słabo rozpuszcza się w wodzie.
Nazwa estru czyta się „od końca” wzoru: CH₃COOC₂H₅ to etanian (od kwasu etanowego) etylu (od etanolu), a nie „etylan etanu”.
✎Ściąga: Estry: właściwości i zastosowania
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ester ma grupę –COO–, ale nie ma wolnej grupy –OH. Dlatego jest lotny i słabo rozpuszcza się w wodzie.
- Ester powstaje z kwasu karboksylowego i alkoholu: R–COOH + R'–OH ⇌ R–COO–R' + H₂O. Przy tej reakcji (estryfikacji) katalizatorem jest stężony H₂SO₄.
- Aromaty: etanian izopentylu pachnie bananem, butanian etylu ananasem. Dodaje się je do słodyczy, napojów i perfum.
- Rozpuszczalniki: etanian etylu jest w zmywaczach do paznokci, lakierach i klejach.
- Plastyfikatory: niektóre estry dodaje się do tworzyw, żeby były bardziej elastyczne.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Z jakich substratów powstaje etanian metylu?
- Akwas metanowy i metanol
- Bkwas etanowy i metanol
- Ckwas metanowy i etanol
- Dkwas etanowy i etanol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kwas etanowy i metanol – Pierwszy człon nazwy to kwas (etanowy), drugi to alkohol (metanol).
Katalizatorem estryfikacji jest zwykle
- Astężony kwas siarkowy(VI)
- Bwodny roztwór NaOH
- Cwoda bromowa
- Dmiedź
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: stężony kwas siarkowy(VI) – Stężony H₂SO₄ katalizuje reakcję i wiąże wodę, co sprzyja powstawaniu estru.
Dlaczego etanian metylu wrze niżej niż butan-1-ol, mimo tej samej masy molowej?
- AJego cząsteczki nie tworzą wiązań wodorowych
- BMa więcej atomów węgla
- CMa grupę –OH
- DJest kwasem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jego cząsteczki nie tworzą wiązań wodorowych – Ester nie ma grupy –OH, więc nie ma wiązań wodorowych między cząsteczkami.
Który związek jest estrem?
- ACH₃CH₂OCH₃
- BCH₃COCH₃
- CCH₃CH₂COOH
- DCH₃COOC₂H₅
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COOC₂H₅ – Tylko CH₃COOC₂H₅ ma grupę –COO–. CH₃CH₂COOH to kwas, CH₃CH₂OCH₃ eter, a CH₃COCH₃ keton.
Zapach bananów zawdzięczamy głównie
- Aetanianowi izopentylu
- Betanolowi
- Cbutanianowi etylu
- Dkwasowi etanowemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: etanianowi izopentylu – Etanian izopentylu to typowy aromat bananowy. Butanian etylu pachnie ananasem.
Który związek powstanie z kwasu propanowego i etanolu?
- Aetanian propylu
- Bpropanian etylu
- Cpropanian metylu
- Detanian etylu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: propanian etylu – Człon kwasowy to propanian, a alkoholowy etylu: CH₃CH₂COOC₂H₅.
Zastosowanie niskocząsteczkowych estrów to np.
- Abarwniki zasadowe
- Bśrodki odkamieniające
- Cnawozy azotowe
- Daromaty i rozpuszczalniki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: aromaty i rozpuszczalniki – Estry służą jako zapachy spożywcze i kosmetyczne oraz jako rozpuszczalniki.
Estry w porównaniu z kwasami o podobnej masie są
- Amniej lotne
- Btak samo lotne
- Cbardziej lotne
- Drozpuszczalne w wodzie w każdym stosunku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bardziej lotne – Brak wiązań wodorowych między cząsteczkami estru sprawia, że łatwiej parują.
Cały dział „Kwasy, estry i tłuszcze”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.