✎Ściąga z działu
Polska po wojnie: straty, nowe granice i odbudowa
- Polska 1945: ok. 5,5–6 mln ofiar, mniejszy obszar (ok. 312 tys. km²), granice na Odrze i Nysie Łużyckiej, utrata Kresów i odbudowa w warunkach zależności od ZSRS.
Przesiedlenia i nowe granice: skutki społeczne (rozszerzenie)
- Przesiedlenia 1944–1950: ze wschodu (ok. 1,5 mln Polaków), osadnictwo na zachodzie, wysiedlenie Niemców (ok. 3 mln), akcja „Wisła” (28 IV 1947, ok. 140 tys.). Emigracja polityczna kontynuowała tradycję państwa polskiego.
- Ze wschodu: około 1,5 mln Polaków z Kresów przesiedlono do nowych granic. Mogli zabrać tylko część dobytku, a zostawiali domy i groby bliskich.
- Na zachód: miliony osadników zasiedliły Dolny Śląsk, Pomorze i Warmię i Mazury, często do domów po Niemcach.
Jak komuniści przejęli władzę w Polsce
- Kroki do władzy: PKWN (22 VII 1944), TRJN (VI 1945), referendum (30 VI 1946), wybory (19 I 1947), PZPR (XII 1948). Wsparcie ZSRS, fałszerstwa i represje wobec opozycji.
- 1 I 1944 komuniści utworzyli w Warszawie Krajową Radę Narodową. 22 VII 1944 ogłoszono Manifest PKWN (Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego). Komitet powstał w Moskwie, manifest datowano w Chełmie, a potem PKWN działał w Lublinie. 31 XII 1944 zastąpił go Rząd Tymczasowy.
- 28 VI 1945 powstał Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej z udziałem Mikołajczyka, ale pod kontrolą komunistów.
Stalinizm w Polsce: ustrój, terror i Kościół
- Stalinizm w Polsce: konstytucja 1952, plan sześcioletni, kolektywizacja, procesy pokazowe i terror. Ofiary: Pilecki (1948), Fieldorf (1953). Walka z Kościołem: proces kurii (1953), uwięzienie Wyszyńskiego (25 IX 1953).
- Konstytucja z 22 VII 1952 zmieniła nazwę państwa na Polską Rzeczpospolitą Ludową i wzorowała się na konstytucji ZSRS.
- Procesy pokazowe miały zastraszyć społeczeństwo i usunąć przeciwników. Wyroki wydawano nie tylko za czyny, ale za poglądy.
Propaganda, socrealizm, plan sześcioletni i odwilż (rozszerzenie)
- Propaganda i socrealizm służyły władzy; plan sześcioletni dawał rozwój przemysłu ciężkiego kosztem konsumpcji. Odwilż poprawiła sytuację, ale nie zmieniła systemu.
- Propaganda komunistyczna kreowała kult Stalina i wizję „świetlanej przyszłości”, a wrogami nazywała „reakcję” i Kościół.
- Socrealizm to doktryna, według której sztuka ma służyć ideologii: pokazywać szczęśliwych robotników, kolektywizację i budowę. Przykład: Pałac Kultury i Nauki (dar ZSRS), plakaty.
Poznański Czerwiec 1956 i Październik 1956
- Czerwiec 1956 to robotniczy protest w Poznaniu, krwawo stłumiony. Październik 1956 to zmiana ekipy (Gomułka), uwolnienie Wyszyńskiego i odesłanie Rokossowskiego. Zmiany były ograniczone.
- Przyczyny: niskie płace, wysokie normy i podatki, brak reakcji władz na postulaty robotników z zakładów im. Stalina w Poznaniu.
- Przebieg: 28 VI robotnicy wyszli na ulice i zażądali chleba, wolności i zmiany władzy. Doszło do ataku na gmach UB. Władze użyły wojska i czołgów.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Ile obywateli straciła Polska w czasie II wojny światowej?
- AOk. 15 mln
- BOk. 50 tys.
- COk. 5,5–6 mln
- DOk. 500 tys.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ok. 5,5–6 mln – To około jednej piątej ludności.
Jaki obszar miała Polska po wojnie?
- AOk. 500 tys. km²
- BOk. 312 tys. km²
- COk. 200 tys. km²
- DOk. 389 tys. km²
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ok. 312 tys. km² – Była mniejsza niż przed wojną.
Co Polska utraciła na wschodzie?
- AMazury
- BŚląsk
- CPomorze
- DKresy, m.in. Wilno i Lwów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kresy, m.in. Wilno i Lwów – Te ziemie włączono do ZSRS.
Co ogłosił PKWN 22 VII 1944?
- AManifest lipcowy
- BReformę walutową
- CPowstanie warszawskie
- DKonstytucję
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Manifest lipcowy – Komitet utworzono w Moskwie; manifest datowano w Chełmie, a PKWN działał potem w Lublinie.
Kto wszedł do Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z opozycji?
- AGen. Komorowski
- BStanisław Mikołajczyk
- CGen. Anders
- DGen. Sikorski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Stanisław Mikołajczyk – Mikołajczyk reprezentował PSL.
Jak oceniamy referendum z 30 VI 1946?
- ANie dotyczyło polityki
- BWygrała opozycja
- CByło w pełni wolne
- DWynik sfałszowano
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wynik sfałszowano – Władze chciały pokazać poparcie.
Co zmieniła konstytucja z 22 VII 1952?
- APrzywróciła konstytucję marcową
- BUstanowiła wolne wybory
- CPrzywróciła monarchię
- DUstrój państwa na wzór ZSRS (PRL)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ustrój państwa na wzór ZSRS (PRL) – Dokument utrwalił rządy komunistów.
Co było celem procesów pokazowych?
- AOczyszczenie z zarzutów
- BObrona praw człowieka
- CZastraszenie społeczeństwa i usunięcie przeciwników
- DWyjaśnienie zbrodni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zastraszenie społeczeństwa i usunięcie przeciwników – Sądy były narzędziem polityki.
Kiedy stracono Witolda Pileckiego?
- A1953
- B1956
- C1944
- D25 V 1948
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 25 V 1948 – Skazano go za działalność w podziemiu.
Gdzie wybuchł protest robotniczy w czerwcu 1956 roku?
- AW Poznaniu
- BW Radomiu
- CW Katowicach
- DW Gdańsku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: W Poznaniu – Zakłady im. Stalina były ośrodkiem buntu.
Jak władze zareagowały na Poznański Czerwiec?
- AUżyły wojska i czołgów
- BOdesłały Rokossowskiego
- CRozwiązały PZPR
- DSpełniły wszystkie postulaty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Użyły wojska i czołgów – Zginęło 58 osób, a setki zostały ranne.
Kto został I sekretarzem PZPR w październiku 1956?
- AWojciech Jaruzelski
- BWładysław Gomułka
- CBolesław Bierut
- DEdward Gierek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Władysław Gomułka – Wybrano go na VIII Plenum KC.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.