✎Ściąga z działu
System władzy i gospodarka PRL w latach 60. i 70.
- PRL: monopol PZPR, cenzura, SB, zależność od ZSRS i gospodarka planowa. Gierek oparł rozwój na kredytach, co zakończyło się kryzysem i zadłużeniem.
- PZPR miała monopol na władzę. Jej rola kierownicza została zapisana w konstytucji (nowelizacja 1976).
- Cenzura (Główny Urząd Kontroli Prasy) decydowała, co wolno publikować. Służba Bezpieczeństwa (SB) inwigilowała opozycję.
Kryzysy: Marzec 1968, Grudzień 1970, Czerwiec 1976
- Marzec 1968: studenci i antysemicka kampania. Grudzień 1970: robotnicy, ok. 45 ofiar, Gierek zastępuje Gomułkę. Czerwiec 1976: protesty w Radomiu i Ursusie, powstanie KOR.
Kościół, opozycja i „Solidarność”
- KOR (1976), wybór Jana Pawła II (16 X 1978), strajk w Gdańsku (14 VIII 1980), 21 postulatów, porozumienia sierpniowe (31 VIII), rejestracja „Solidarności” (10 XI 1980), ok. 10 mln członków.
- 16 X 1978 papieżem został Polak, Jan Paweł II. Jego pielgrzymka do Polski (VI 1979) dała ludziom poczucie siły i wspólnoty.
- KOR (1976), ROPCiO, Wolne Związki Zawodowe (1978) i niezależne wydawnictwa pokazały, że można działać poza partią.
Postawy wobec władzy, milenium 1966 i ludzie „Solidarności” (rozszerzenie)
- W PRL były różne postawy: od oporu po współpracę. Milenium 1966 wzmocniło pozycję Kościoła, a „Solidarność” była ruchem tysięcy ludzi, nie tylko kilku liderów.
- Ruch społeczny obejmował więcej niż samą strukturę związku: robotników, inteligencję, rolników, studentów i Kościół.
Stan wojenny w Polsce
- Stan wojenny: 13 XII 1981 (Jaruzelski, WRON), internowania, Wujek (9 zabitych), zawieszony 31 XII 1982, zniesiony 22 VII 1983. Opór: podziemie, Solidarność Walcząca, ks. Popiełuszko (zamordowany po porwaniu 19 X 1984).
- Przyczyny: kryzys gospodarczy (puste półki, kartki), napięcie między władzą a „Solidarnością”, groźba interwencji ZSRS (jak twierdziła władza) i obawa władzy przed utratą kontroli.
- 13 XII 1981 gen. Wojciech Jaruzelski, I sekretarz PZPR i premier, ogłosił stan wojenny. Władzę przejęła WRON (Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego).
Stan wojenny: reakcje świata, Kościół i życie codzienne (rozszerzenie)
- Reakcje: sankcje USA, wstrzymanie pomocy, poparcie ZSRS bez interwencji. Kościół był obrońcą i pośrednikiem. Życie codzienne: kartki, kolejki, paczki z Zachodu.
- USA (prezydent Reagan) wprowadziły sankcje gospodarcze wobec Polski i ZSRS, a Zachód wstrzymał pomoc kredytową. Powstały też akcje pomocy humanitarnej dla Polaków. W 1983 roku Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla.
- ZSRS poparł władze, ale nie wkroczył do Polski. Stan wojenny wprowadziły władze PRL, za wiedzą i z poparciem Moskwy.
Okrągły Stół i wybory 1989
- Okrągły Stół (6 II – 5 IV 1989): legalizacja „Solidarności”, częściowo wolne wybory, Senat, prezydent. Wybory 4 VI 1989, rząd Mazowieckiego (12 IX). To początek końca komunizmu w Polsce.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co oznaczał monopol PZPR?
- ANiezależne sądy
- BWielopartyjny system
- CWolne wybory
- DBrak legalnej konkurencji dla partii komunistycznej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Brak legalnej konkurencji dla partii komunistycznej – Partia kontrolowała państwo i gospodarkę.
Czym zajmowała się cenzura w PRL?
- AZbieraniem podatków
- BSzkoleniem wojska
- CObroną granic
- DKontrolą treści w mediach i kulturze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kontrolą treści w mediach i kulturze – Cenzura decydowała, co wolno drukować.
Czym była SB?
- AZwiązkiem zawodowym
- BWojskiem
- CSłużbą Bezpieczeństwa inwigilującą opozycję
- DPolicją drogową
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Służbą Bezpieczeństwa inwigilującą opozycję – Była częścią aparatu represji.
Co wywołało protesty w Marcu 1968?
- APodwyżki cen
- BŚmierć Gomułki
- CZdjęcie Dziadów z afisza i represje wobec studentów
- DWojna w Czechosłowacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zdjęcie Dziadów z afisza i represje wobec studentów – Studenci protestowali przeciw cenzurze.
Czym była „kampania antysemicka” 1968?
- APomocą Żydom
- BOskarżeniami wobec Żydów i zmuszaniem ich do wyjazdu
- CZniesieniem cenzury
- DAmnestią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Oskarżeniami wobec Żydów i zmuszaniem ich do wyjazdu – Wyjechało ok. 13 tys. osób.
Co wywołało Grudzień 1970?
- AWybór papieża
- BZamknięcie uczelni
- CPodwyżki cen żywności (12 XII)
- DZdjęcie sztuki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Podwyżki cen żywności (12 XII) – Strajki rozpoczęły się na Wybrzeżu.
Kiedy wybrano Jana Pawła II na papieża?
- A1 IX 1939
- B13 XII 1981
- C31 VIII 1980
- D16 X 1978
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 16 X 1978 – Wybór Polaka miał ogromne znaczenie dla narodu.
Kiedy odbyła się pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski?
- A1989
- B1983
- C1945
- DVI 1979
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: VI 1979 – Zgromadziła miliony wiernych.
Czym był KOR?
- AZwiązkiem zawodowym
- BJednostką wojskową
- CKomitetem Obrony Robotników z 1976 roku
- DPartią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Komitetem Obrony Robotników z 1976 roku – Pomagał represjonowanym robotnikom.
Kiedy wprowadzono stan wojenny?
- A13 XII 1981
- B31 VIII 1980
- C4 VI 1989
- D22 VII 1983
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 13 XII 1981 – Ogłosił go gen. Jaruzelski.
Co to było WRON?
- AZwiązek zawodowy
- BRada Ministrów
- CWojskowa Rada Ocalenia Narodowego
- DPartia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego – Rządziła krajem w czasie stanu wojennego.
Ile osób zginęło w kopalni „Wujek” 16 XII 1981?
- A90 górników
- B1 górnik
- C900 górników
- D9 górników
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 9 górników – Strajk spacyfikowały milicja i wojsko.
Kiedy trwał Okrągły Stół?
- A31 VIII 1980
- B6 II – 5 IV 1989
- C1981–1983
- D1980
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 6 II – 5 IV 1989 – Rozmowy prowadzili przedstawiciele władzy i opozycji.
Co dała legalizacja „Solidarności”?
- ALikwidację cenzury
- BZakaz strajków
- CMożliwość ponownego działania jako legalny związek
- DWprowadzenie stanu wojennego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Możliwość ponownego działania jako legalny związek – Związek odzyskał legalny status.
Jaki charakter miały wybory 4 VI 1989?
- ACzęściowo wolne
- BTylko do Senatu
- CCałkowicie niewolne
- DCałkowicie wolne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Częściowo wolne – W Sejmie część miejsc zarezerwowano dla koalicji rządowej.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.