✎Ściąga z działu
Części mowy a części zdania
- Część mowy – czym wyraz jest. Część zdania – jaką funkcję pełni w zdaniu.
- Części mowy to grupy wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie. Odmienne: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek; nieodmienne: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik.
- Części zdania to funkcje, jakie wyrazy pełnią w konkretnym zdaniu: podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik.
Podmiot, orzeczenie i określenia; szyk wyrazów
- Pytanie zadajesz od wyrazu nadrzędnego; odpowiada na nie wyraz podrzędny.
- Podmiot to wyraz, o którym mówi orzeczenie (kto? co?); najczęściej rzeczownik lub zaimek w mianowniku: Marta śpiewa.
- Podmiot domyślny nie jest zapisany, ale wynika z formy czasownika: Idę do domu (kto? – ja).
Zdania złożone i wtrącenia
- Liczba orzeczeń = liczba zdań składowych. Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane od nadrzędnego.
- Zdanie pojedyncze ma jedno orzeczenie: Wróciłam do domu.
- Zdanie złożone składa się z co najmniej dwóch zdań składowych (wypowiedzeń składowych), a każde ma własne orzeczenie: Wróciłam do domu i odrobiłam lekcje.
Nacechowanie wyrazów, synonimy i antonimy
- Wyraz nacechowany = znaczenie + emocja lub styl. Synonim ma podobne znaczenie, antonim – przeciwne.
- Wyraz neutralny tylko nazywa: pies, dom, kobieta. Wyraz nacechowany emocjonalnie dodatkowo wyraża uczucia mówiącego.
- Zdrobnienia (kotek, książeczka) zwykle wyrażają czułość, a zgrubienia (książczysko, wilczysko) – niechęć albo podziw dla wielkości.
Frazeologizmy biblijne i mitologiczne; słowniki
- Frazeologizm = stałe połączenie wyrazów + znaczenie przenośne. Szukaj go w słowniku frazeologicznym.
- Związek frazeologiczny (frazeologizm) to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Nie odczytasz go z pojedynczych słów: strzec jak oka w głowie znaczy „bardzo troskliwie pilnować”.
- Słownik frazeologiczny – znaczenie i pochodzenie frazeologizmów; hasło znajdziesz pod najważniejszym wyrazem, np. talent.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym są części mowy?
- Afunkcjami wyrazów w zdaniu
- Bznakami interpunkcyjnymi
- Crodzajami zdań
- Dgrupami wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: grupami wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie – Części mowy to np. rzeczownik, czasownik, przymiotnik.
Czym są części zdania?
- Agrupami wyrazów o podobnej odmianie
- Bsylabami w wyrazie
- Cfunkcjami, jakie wyrazy pełnią w zdaniu
- Drodzajami głosek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: funkcjami, jakie wyrazy pełnią w zdaniu – Części zdania to podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie i okolicznik.
Jaką częścią zdania jest wyraz „Kasię” w zdaniu „Lubię Kasię”?
- Aprzydawką
- Bpodmiotem
- Cdopełnieniem
- Dorzeczeniem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dopełnieniem – Lubię kogo? – Kasię; wyraz określa czasownik, więc jest dopełnieniem.
Co jest podmiotem w zdaniu „Wczoraj przyjechała do nas babcia”?
- Ababcia
- Bwczoraj
- Cprzyjechała
- Ddo nas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: babcia – Kto przyjechał? – babcia; podmiot nie musi stać na początku zdania.
Jakie orzeczenie występuje w zdaniu „Tomek został lekarzem”?
- Adomyślne
- Bw zdaniu nie ma orzeczenia
- Cczasownikowe
- Dimienne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: imienne – „Został” to łącznik, a „lekarzem” – orzecznik.
W którym zdaniu występuje podmiot domyślny?
- A„Kot śpi na kanapie.”
- B„Idę do domu.”
- C„Ala idzie do domu.”
- D„Pada deszcz.”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: „Idę do domu.” – W zdaniu „Idę do domu” podmiot „ja” wynika z formy czasownika.
Ile zdań składowych ma zdanie „Gdy wróciłam, zjadłam obiad i odrobiłam lekcje”?
- Acztery
- Bdwa
- Cjedno
- Dtrzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: trzy – Są trzy orzeczenia: wróciłam, zjadłam, odrobiłam.
Które zdanie jest złożone współrzędnie?
- A„Świeciło słońce, ale wiał zimny wiatr.”
- B„Odrobiłam lekcje, gdy wróciłam.”
- C„Myślę, że masz rację.”
- D„Pada deszcz.”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: „Świeciło słońce, ale wiał zimny wiatr.” – Zdania składowe są równorzędne – można je rozdzielić kropką.
Które zdanie jest złożone podrzędnie?
- A„Wiem, że jutro jest sprawdzian.”
- B„Zadzwonił telefon i ktoś zapukał.”
- C„Kot śpi na kanapie.”
- D„Uczyłem się, ale nie zdążyłem.”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: „Wiem, że jutro jest sprawdzian.” – Wiem co? – że jutro jest sprawdzian; jedno zdanie określa drugie.
Który wyraz jest nacechowany ujemnie?
- A„pani”
- B„dziewczyna”
- C„babsko”
- D„kobieta”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: „babsko” – „Babsko” wyraża niechęć i lekceważenie.
Który wyraz jest neutralny?
- A„domisko”
- B„domeczek”
- C„domek”
- D„dom”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: „dom” – „Dom” tylko nazywa, a pozostałe wyrazy dodają emocje.
Co to są synonimy?
- Awyrazy przestarzałe
- Bwyrazy pisane wielką literą
- Cwyrazy bliskoznaczne
- Dwyrazy o przeciwnym znaczeniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wyrazy bliskoznaczne – Synonimy mają podobne znaczenie, np. ładny – piękny.
Czym jest frazeologizm?
- Atytułem utworu
- Bpojedynczym trudnym wyrazem
- Cutrwalonym połączeniem wyrazów o znaczeniu przenośnym
- Dkażdym zdaniem złożonym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: utrwalonym połączeniem wyrazów o znaczeniu przenośnym – Znaczenia frazeologizmu nie odczytamy z pojedynczych słów.
Co znaczy „wdowi grosz”?
- Abardzo duża suma pieniędzy
- Bskromny dar dany z serca
- Cmoneta z wizerunkiem wdowy
- Dpodatek od spadku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: skromny dar dany z serca – Uboga wdowa oddała niewiele, ale wszystko, co miała.
Co znaczy „plaga egipska”?
- Awycieczka do Egiptu
- Bchoroba roślin na pustyni
- Cbudowa piramid
- Ddotkliwe, uciążliwe nieszczęście
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dotkliwe, uciążliwe nieszczęście – Nazwa pochodzi od plag, które według Biblii spadły na Egipt.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.