1Dwie różne klasyfikacje
- Części mowy to grupy wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie. Odmienne: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek; nieodmienne: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik.
- Części zdania to funkcje, jakie wyrazy pełnią w konkretnym zdaniu: podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik.
- Część mowy mówi, czym wyraz jest, a część zdania – co robi w zdaniu. Ten sam rzeczownik bywa różnymi częściami zdania: Kasia czyta (podmiot), Lubię Kasię (dopełnienie), Rower Kasi stoi w garażu (przydawka – czyj rower?).
2Pytania do części zdania
| część zdania | co określa | pytania |
|---|---|---|
| podmiot | – | kto? co? |
| orzeczenie | – | co robi? co się z nim dzieje? |
| przydawka | rzeczownik | jaki? który? czyj? ile? |
| dopełnienie | czasownik | pytania przypadków (bez mianownika): kogo? czego? komu? co? czym? o czym? |
| okolicznik | czasownik | gdzie? kiedy? jak? dlaczego? po co? |
Czym są części zdania?
Części zdania to podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie i okolicznik.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rozbiór zdania krok po kroku
- Zdanie: Mój młodszy brat czyta wieczorem ciekawą książkę.
- Krok 1: znajdź orzeczenie – co się dzieje? czyta.
- Krok 2: znajdź podmiot – kto czyta? brat.
- Krok 3: zapytaj o określenia podmiotu: czyj brat? mój; jaki? młodszy – to przydawki.
- Krok 4: zapytaj o określenia orzeczenia: czyta co? książkę – dopełnienie; kiedy? wieczorem – okolicznik.
- Krok 5: jaką książkę? ciekawą – przydawka.
4Jak części mowy pomagają
- Przydawką często jest przymiotnik lub zaimek, okolicznikiem – przysłówek, a podmiotem – rzeczownik w mianowniku. To podpowiedź, ale zawsze sprawdzaj pytaniem.
Część mowy – czym wyraz jest. Część zdania – jaką funkcję pełni w zdaniu.
Odpowiedź „Kasia to rzeczownik” na pytanie o część zdania. Pytają o funkcję – Kasia może być podmiotem, dopełnieniem albo przydawką.
Jaką częścią zdania jest „wieczorem” w zdaniu „Brat czyta wieczorem”?
Czyta kiedy? – wieczorem; to okolicznik czasu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Części mowy a części zdania
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Część mowy – czym wyraz jest. Część zdania – jaką funkcję pełni w zdaniu.
- Części mowy to grupy wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie. Odmienne: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek; nieodmienne: przysłówek, przyimek, spójnik, partykuła, wykrzyknik.
- Części zdania to funkcje, jakie wyrazy pełnią w konkretnym zdaniu: podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym są części mowy?
- Afunkcjami wyrazów w zdaniu
- Bznakami interpunkcyjnymi
- Crodzajami zdań
- Dgrupami wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: grupami wyrazów o podobnym znaczeniu i odmianie – Części mowy to np. rzeczownik, czasownik, przymiotnik.
Czym są części zdania?
- Agrupami wyrazów o podobnej odmianie
- Bsylabami w wyrazie
- Cfunkcjami, jakie wyrazy pełnią w zdaniu
- Drodzajami głosek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: funkcjami, jakie wyrazy pełnią w zdaniu – Części zdania to podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie i okolicznik.
Jaką częścią zdania jest wyraz „Kasię” w zdaniu „Lubię Kasię”?
- Aprzydawką
- Bpodmiotem
- Cdopełnieniem
- Dorzeczeniem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: dopełnieniem – Lubię kogo? – Kasię; wyraz określa czasownik, więc jest dopełnieniem.
Jaką częścią zdania jest „Kasi” w zdaniu „Rower Kasi stoi w garażu”?
- Apodmiotem
- Bprzydawką
- Cdopełnieniem
- Dokolicznikiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przydawką – Czyj rower? – Kasi; wyraz określa rzeczownik, więc jest przydawką.
Na jakie pytania odpowiada okolicznik?
- Ajaki? który? czyj?
- Bco robi? co się z nim dzieje?
- Cgdzie? kiedy? jak? dlaczego?
- Dkto? co?
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: gdzie? kiedy? jak? dlaczego? – Okolicznik określa czasownik: mówi o miejscu, czasie, sposobie lub przyczynie.
Od czego zaczynamy rozbiór zdania?
- Aod okolicznika
- Bod ostatniego wyrazu
- Cod przydawki
- Dod orzeczenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od orzeczenia – Orzeczenie jest ośrodkiem zdania – od niego pytamy o podmiot.
Jaką częścią zdania jest „wieczorem” w zdaniu „Brat czyta wieczorem”?
- Adopełnieniem
- Bprzydawką
- Cokolicznikiem
- Dpodmiotem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: okolicznikiem – Czyta kiedy? – wieczorem; to okolicznik czasu.
Która część mowy najczęściej pełni funkcję przydawki?
- Aczasownik
- Bspójnik
- Cprzymiotnik
- Dwykrzyknik
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przymiotnik – Przymiotnik określa rzeczownik, np. „ciekawa książka”.
Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.