✎Ściąga z działu
Budowa atomu
- Z – liczba atomowa = liczba protonów = liczba elektronów; A – liczba masowa = protony + neutrony; neutrony = A − Z
- Jądro atomowe: protony p⁺ (ładunek dodatni) i neutrony n⁰ (bez ładunku) – razem to nukleony. W jądrze skupia się prawie cała masa atomu.
- Dane: ²⁷₁₃Al, czyli A = 27, Z = 13.
Układ okresowy pierwiastków
- Numer okresu = liczba powłok elektronowych. Grupy 1–2: liczba elektronów walencyjnych = numer grupy; grupy 13–18: numer grupy − 10.
- Dmitrij Mendelejew (1869) ułożył pierwiastki w tablicę i sformułował prawo okresowości: właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo.
- Grupy – 18 kolumn pionowych (pierwiastki o podobnych właściwościach); okresy – 7 wierszy poziomych.
Wiązania chemiczne
- Kowalencyjne: niemetal + niemetal (wspólne pary). Jonowe: metal + niemetal (przekazanie elektronów).
- Elektroujemność – zdolność atomu do przyciągania elektronów; najwyższą ma fluor, wysoką – tlen, azot, chlor; metale mają niską.
- Niespolaryzowane – atomy tego samego pierwiastka: H₂, Cl₂, O₂, N₂; para leży symetrycznie.
Wartościowość i wzory sumaryczne
- Wartościowość pierwiastka A staje się indeksem pierwiastka B i odwrotnie; indeksy skracamy, jeśli się da.
- Masa cząsteczkowa = suma mas atomowych wszystkich atomów w cząsteczce (w u).
- Wartościowość – liczba wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka; zapisujemy ją cyfrą rzymską.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Ile neutronów ma atom ²⁷₁₃Al?
- A40
- B14
- C13
- D27
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 14 – Neutrony = A − Z = 27 − 13 = 14.
Liczba atomowa Z oznacza liczbę
- Anukleonów
- Bneutronów w jądrze
- Cpowłok elektronowych
- Dprotonów w jądrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: protonów w jądrze – Z = liczba protonów (i elektronów w atomie obojętnym).
Rozmieszczenie elektronów K² L⁸ M¹ należy do atomu
- Apotasu
- Bmagnezu
- Cneonu
- Dsodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: sodu – 2 + 8 + 1 = 11 elektronów, więc Z = 11 – sód.
Według czego uporządkowane są pierwiastki we współczesnym układzie okresowym?
- Arosnącej liczby atomowej
- Brosnącej liczby neutronów
- Cdaty odkrycia
- Dalfabetu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rosnącej liczby atomowej – Liczba atomowa Z to liczba protonów w jądrze.
Pierwiastek leży w 3. okresie i 2. grupie. Ile ma powłok elektronowych i elektronów walencyjnych?
- A3 powłoki, 2 elektrony walencyjne
- B2 powłoki, 3 elektrony walencyjne
- C2 powłoki, 2 elektrony walencyjne
- D3 powłoki, 12 elektronów walencyjnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 3 powłoki, 2 elektrony walencyjne – Okres = liczba powłok, grupy 1–2: numer grupy = liczba elektronów walencyjnych (to magnez).
Ile elektronów walencyjnych ma atom azotu (15. grupa)?
- A15
- B5
- C3
- D7
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 5 – Dla grup 13–18: 15 − 10 = 5.
Jakie wiązanie występuje w cząsteczce O₂?
- Ametaliczne
- Bkowalencyjne spolaryzowane
- Cjonowe
- Dkowalencyjne niespolaryzowane
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kowalencyjne niespolaryzowane – Oba atomy to ten sam pierwiastek – para elektronowa nie jest przesunięta.
W którym związku występuje wiązanie jonowe?
- ACO₂
- BHCl
- CH₂O
- DNaCl
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: NaCl – Sód (metal) oddaje elektron chlorowi (niemetal).
Jakie wiązanie występuje w cząsteczce wody?
- Ajonowe
- Bkowalencyjne spolaryzowane
- Cmetaliczne
- Dkowalencyjne niespolaryzowane
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kowalencyjne spolaryzowane – Tlen jest bardziej elektroujemny od wodoru, więc pary są przesunięte w jego stronę.
Jaki wzór ma tlenek żelaza(III)?
- AFe₂O₃
- BFeO₃
- CFe₃O₂
- DFeO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Fe₂O₃ – Fe(III), O(II): na krzyż – Fe₂O₃.
Jaki wzór ma tlenek glinu?
- AAlO
- BAl₃O₂
- CAl₂O₃
- DAlO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Al₂O₃ – Glin ma wartościowość III, tlen II.
Jaką wartościowość ma siarka w SO₃?
- AIII
- BVI
- CIV
- DII
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: VI – 3 atomy O · II = 6, więc siarka jest sześciowartościowa.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.