ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Atomy i cząsteczkiklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/chemia/uklad-okresowy-pierwiastkow/

Chemia · Atomy i cząsteczki · kl. 7

Układ okresowy pierwiastków

Układ okresowy porządkuje pierwiastki według rosnącej liczby atomowej. Z położenia pierwiastka odczytasz budowę jego atomu i przewidzisz jego właściwości.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Budowa układu okresowego

  • Dmitrij Mendelejew (1869) ułożył pierwiastki w tablicę i sformułował prawo okresowości: właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo.
  • Dziś pierwiastki układamy według rosnącej liczby atomowej Z.
  • Grupy – 18 kolumn pionowych (pierwiastki o podobnych właściwościach); okresy – 7 wierszy poziomych.
  • Z kratki układu odczytasz: symbol, nazwę, liczbę atomową, masę atomową i to, czy pierwiastek jest metalem, czy niemetalem.

2Położenie a budowa atomu

Zapamiętaj

Numer okresu = liczba powłok elektronowych. Grupy 1–2: liczba elektronów walencyjnych = numer grupy; grupy 13–18: numer grupy − 10.

  • Przykład: siarka (Z = 16) – 3. okres, 16. grupa → 3 powłoki, 6 elektronów walencyjnych (K² L⁸ M⁶).
  • Pierwiastki jednej grupy mają tyle samo elektronów walencyjnych, więc mają podobne właściwości, np. lit, sód i potas gwałtownie reagują z wodą.
  • Gazy szlachetne (18. grupa) mają trwałą konfigurację – 8 elektronów walencyjnych (hel – 2), dlatego prawie nie reagują.
Sprawdź, czy rozumiesz

Według czego uporządkowane są pierwiastki we współczesnym układzie okresowym?

3Metale i niemetale w układzie

  • Metale – po lewej stronie i w środku układu (grupy 1, 2, 3–12 i część 13–16; bez wodoru).
  • Niemetale – w prawym górnym rogu oraz wodór; w 18. grupie – gazy szlachetne.
  • Rodziny: litowce (grupa 1), berylowce (2), fluorowce (17), helowce (18).

4Masa atomowa

  • Masy atomów wyrażamy w unitach (u): 1 u to 1 przez 12 masy atomu węgla ¹²C.
  • Masa atomowa w układzie okresowym (np. H = 1 u, O = 16 u, Na = 23 u, Cl = 35,5 u) to średnia mas izotopów, dlatego bywa niecałkowita.
Uwaga na błąd

Mylenie grupy z okresem. Okres to wiersz (liczba powłok), grupa to kolumna (elektrony walencyjne).

Sprawdź, czy rozumiesz

Pierwiastek leży w 3. okresie i 2. grupie. Ile ma powłok elektronowych i elektronów walencyjnych?

✎Ściąga: Układ okresowy pierwiastków

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Numer okresu = liczba powłok elektronowych. Grupy 1–2: liczba elektronów walencyjnych = numer grupy; grupy 13–18: numer grupy − 10.
  • Dmitrij Mendelejew (1869) ułożył pierwiastki w tablicę i sformułował prawo okresowości: właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo.
  • Grupy – 18 kolumn pionowych (pierwiastki o podobnych właściwościach); okresy – 7 wierszy poziomych.
  • Metale – po lewej stronie i w środku układu (grupy 1, 2, 3–12 i część 13–16; bez wodoru).
  • Niemetale – w prawym górnym rogu oraz wodór; w 18. grupie – gazy szlachetne.
  • Masa atomowa w układzie okresowym (np. H = 1 u, O = 16 u, Na = 23 u, Cl = 35,5 u) to średnia mas izotopów, dlatego bywa niecałkowita.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Według czego uporządkowane są pierwiastki we współczesnym układzie okresowym?

    1. Arosnącej liczby atomowej
    2. Brosnącej liczby neutronów
    3. Cdaty odkrycia
    4. Dalfabetu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: rosnącej liczby atomowej – Liczba atomowa Z to liczba protonów w jądrze.

  2. Pierwiastek leży w 3. okresie i 2. grupie. Ile ma powłok elektronowych i elektronów walencyjnych?

    1. A3 powłoki, 2 elektrony walencyjne
    2. B2 powłoki, 3 elektrony walencyjne
    3. C2 powłoki, 2 elektrony walencyjne
    4. D3 powłoki, 12 elektronów walencyjnych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 3 powłoki, 2 elektrony walencyjne – Okres = liczba powłok, grupy 1–2: numer grupy = liczba elektronów walencyjnych (to magnez).

  3. Ile elektronów walencyjnych ma atom azotu (15. grupa)?

    1. A15
    2. B5
    3. C3
    4. D7
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 5 – Dla grup 13–18: 15 − 10 = 5.

  4. Który pierwiastek jest gazem szlachetnym?

    1. Atlen
    2. Bazot
    3. Cargon
    4. Dchlor
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: argon – Gazy szlachetne: hel, neon, argon, krypton, ksenon, radon.

  5. Dlaczego sód i potas mają podobne właściwości chemiczne?

    1. Ależą w tym samym okresie
    2. Bmają tyle samo powłok
    3. Cmają po 1 elektronie walencyjnym
    4. Dmają tę samą masę atomową
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: mają po 1 elektronie walencyjnym – Pierwiastki jednej grupy mają tyle samo elektronów walencyjnych.

  6. Jak nazywa się rodzina pierwiastków 17. grupy?

    1. Ahelowce
    2. Bfluorowce
    3. Clitowce
    4. Dberylowce
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: fluorowce – Należą do niej m.in. fluor, chlor, brom i jod.

  7. Dlaczego masa atomowa chloru wynosi 35,5 u, a nie liczbę całkowitą?

    1. Ato błąd pomiaru
    2. Bchlor jest gazem
    3. Cchlor ma pół neutronu
    4. Dto średnia mas jego izotopów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: to średnia mas jego izotopów – W przyrodzie występuje mieszanina izotopów chloru.

  8. Który zestaw zawiera wyłącznie metale?

    1. AH, Li, K
    2. BNa, Mg, Fe
    3. CC, Al, Cu
    4. DNa, S, Fe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Na, Mg, Fe – S, H i C to niemetale; wodór leży w 1. grupie, ale metalem nie jest.

Cały dział „Atomy i cząsteczki”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Ten sam temat w innych klasach i przedmiotach

Układ okresowy pierwiastków · Chemia, klasa 1 LO

Więcej: Chemia, klasa 7

Substancje i ich właściwościZiarnista budowa materii i stany skupieniaMieszaniny i ich rozdzielanieZjawisko fizyczne a reakcja chemicznaPierwiastki chemiczne i ich symbolePowietrze i jego składnikiTlenek węgla(IV), wodór i tlenkiReakcje z tlenem: tlenki i rdzewienieBudowa atomuWiązania chemiczneWartościowość i wzory sumaryczneRównania reakcji i prawo zachowania masyWoda i roztwory wodneStężenie procentowe roztworu