ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Atomy i cząsteczkiklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/chemia/wartosciowosc-i-wzory-sumaryczne/

Chemia · Atomy i cząsteczki · kl. 7

Wartościowość i wzory sumaryczne

Wartościowość mówi, ile wiązań tworzy atom. Odczytasz ją z układu okresowego, ułożysz wzory i nazwy tlenków oraz obliczysz masę cząsteczkową.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Wartościowość

  • Wartościowość – liczba wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka; zapisujemy ją cyfrą rzymską.
  • Stałe: H – I, O – II, Na, K – I, Mg, Ca, Zn – II, Al – III. Zmienne: Fe – II lub III, Cu – I lub II, S – II, IV lub VI, C – II lub IV.
  • Z układu okresowego: względem wodoru – grupy 1–2: numer grupy, grupa 13: III, grupy 14–17: 18 − numer grupy (CH₄, NH₃, H₂S, HCl); maksymalna względem tlenu – grupy 1–2: numer grupy, 13–17: numer grupy − 10 (np. S – VI w SO₃).

2Ustalanie wzoru „na krzyż”

Zapamiętaj

Wartościowość pierwiastka A staje się indeksem pierwiastka B i odwrotnie; indeksy skracamy, jeśli się da.

  • Tlenek żelaza(III): Fe(III) i O(II) → Fe₂O₃.
  • Tlenek węgla(IV): C(IV) i O(II) → C₂O₄ → po skróceniu CO₂.
  • Odwrotnie: w P₂O₅ fosfor ma wartościowość 5 · 2 przez 2 = V. Licznik: 5 atomów O razy II; mianownik: 2 atomy P.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jaką wartościowość względem wodoru ma azot (15. grupa)?

3Nazwy i zapisy

  • Nazwa tlenku: „tlenek” + nazwa pierwiastka + wartościowość w nawiasie, gdy jest zmienna: tlenek siarki(VI) SO₃, tlenek miedzi(II) CuO; przy stałej – bez nawiasu: tlenek sodu Na₂O.
  • Wzór strukturalny pokazuje wiązania kreskami: H–O–H, O=C=O.
  • Atom a cząsteczka: 2H – dwa atomy wodoru; H₂ – jedna cząsteczka z 2 atomów; 2H₂ – dwie cząsteczki. Liczba przed wzorem to współczynnik, mała cyfra w dole – indeks.

4Masa cząsteczkowa

Zapamiętaj

Masa cząsteczkowa = suma mas atomowych wszystkich atomów w cząsteczce (w u).

  • Masy atomowe bierzemy z układu okresowego: C = 12 u, O = 16 u, Fe = 56 u.
  • m(CO₂) = 12 u + 2 · 16 u = 44 u; m(Fe₂O₃) = 2 · 56 u + 3 · 16 u = 160 u.
Uwaga na błąd

Zapisywanie tlenku glinu jako AlO lub Al₃O₂. Al(III) i O(II) na krzyż → Al₂O₃.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który zapis oznacza dwa pojedyncze atomy wodoru?

✎Ściąga: Wartościowość i wzory sumaryczne

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Wartościowość pierwiastka A staje się indeksem pierwiastka B i odwrotnie; indeksy skracamy, jeśli się da.
  • Masa cząsteczkowa = suma mas atomowych wszystkich atomów w cząsteczce (w u).
  • Wartościowość – liczba wiązań, które tworzy atom danego pierwiastka; zapisujemy ją cyfrą rzymską.
  • Z układu okresowego: względem wodoru – grupy 1–2: numer grupy, grupa 13: III, grupy 14–17: 18 − numer grupy (CH₄, NH₃, H₂S, HCl); maksymalna względem tlenu – grupy 1–2: numer grupy, 13–17: numer grupy − 10 (np. S – VI w SO₃).
  • Nazwa tlenku: „tlenek” + nazwa pierwiastka + wartościowość w nawiasie, gdy jest zmienna: tlenek siarki(VI) SO₃, tlenek miedzi(II) CuO; przy stałej – bez nawiasu: tlenek sodu Na₂O.
  • Wzór strukturalny pokazuje wiązania kreskami: H–O–H, O=C=O.
  • Atom a cząsteczka: 2H – dwa atomy wodoru; H₂ – jedna cząsteczka z 2 atomów; 2H₂ – dwie cząsteczki. Liczba przed wzorem to współczynnik, mała cyfra w dole – indeks.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jaki wzór ma tlenek żelaza(III)?

    1. AFe₂O₃
    2. BFeO₃
    3. CFe₃O₂
    4. DFeO
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Fe₂O₃ – Fe(III), O(II): na krzyż – Fe₂O₃.

  2. Jaki wzór ma tlenek glinu?

    1. AAlO
    2. BAl₃O₂
    3. CAl₂O₃
    4. DAlO₃
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Al₂O₃ – Glin ma wartościowość III, tlen II.

  3. Jaką wartościowość ma siarka w SO₃?

    1. AIII
    2. BVI
    3. CIV
    4. DII
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: VI – 3 atomy O · II = 6, więc siarka jest sześciowartościowa.

  4. Jaką nazwę ma związek o wzorze N₂O₅?

    1. Atlenek azotu(X)
    2. Btlenek azotu(II)
    3. Ctlenek azotu(V)
    4. Dpięciotlenek azotu(II)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: tlenek azotu(V) – 5 · II = 10, na 2 atomy N po 5 – azot jest pięciowartościowy.

  5. Jaką wartościowość względem wodoru ma azot (15. grupa)?

    1. AI
    2. BXV
    3. CIII
    4. DV
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: III – 18 − 15 = 3, dlatego wzór amoniaku to NH₃.

  6. Ile wynosi masa cząsteczkowa H₂SO₄? (H = 1 u, S = 32 u, O = 16 u)

    1. A50 u
    2. B96 u
    3. C98 u
    4. D49 u
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 98 u – 2 · 1 u + 32 u + 4 · 16 u = 98 u.

  7. Co oznacza zapis 3 O₂?

    1. Atrzy atomy tlenu
    2. Bjedną cząsteczkę z 5 atomów
    3. Csześć cząsteczek tlenu
    4. Dtrzy cząsteczki tlenu, każda z 2 atomów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: trzy cząsteczki tlenu, każda z 2 atomów – Współczynnik 3 to liczba cząsteczek, indeks 2 – liczba atomów w cząsteczce.

  8. Który zapis oznacza dwa pojedyncze atomy wodoru?

    1. A2H₂
    2. B2H
    3. CH₂
    4. DH₄
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: 2H – H₂ to jedna cząsteczka, a 2H₂ – dwie cząsteczki.

Cały dział „Atomy i cząsteczki”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 7

Substancje i ich właściwościZiarnista budowa materii i stany skupieniaMieszaniny i ich rozdzielanieZjawisko fizyczne a reakcja chemicznaPierwiastki chemiczne i ich symbolePowietrze i jego składnikiTlenek węgla(IV), wodór i tlenkiReakcje z tlenem: tlenki i rdzewienieBudowa atomuUkład okresowy pierwiastkówWiązania chemiczneRównania reakcji i prawo zachowania masyWoda i roztwory wodneStężenie procentowe roztworu