✎Ściąga z działu
Rzeźba i rozciągłość południkowa Ameryk
- Obie Ameryki mają podobny układ: na zachodzie młode, wysokie góry, w środku niziny, na wschodzie stare, niższe góry i wyżyny.
- Rozciągłość południkowa to odległość (w stopniach szerokości) między punktami wysuniętymi najdalej na północ i na południe. Obie Ameryki sięgają od ok. 83° N (wyspy Arktyki kanadyjskiej) do ok. 56° S (przylądek Horn), czyli prawie 140°.
Tornada i cyklony tropikalne
- Tornado jest małe, krótkotrwałe i powstaje nad lądem; cyklon tropikalny jest ogromny, trwa wiele dni i rodzi się nad ciepłym oceanem.
- Tornado to wąski (zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset metrów), silnie wirujący lej powietrza, który schodzi z chmury burzowej do ziemi.
- Cyklon tropikalny to ogromny wir niżowy o średnicy kilkuset kilometrów. Powstaje nad ciepłym oceanem (woda co najmniej ok. 26,5°C) i trwa wiele dni. Nad Atlantykiem nazywa się go huraganem.
Amazonia – konflikt interesów
- Hasło „płuca Ziemi” to uproszczenie – dojrzały las zużywa prawie tyle tlenu, ile wytwarza. Najważniejsze jest to, że magazynuje węgiel, reguluje obieg wody i jest domem milionów gatunków.
- Utrata siedlisk i wymieranie gatunków.
- Zmiana obiegu wody: drzewa parują ogromne ilości wody, która spada jako deszcz dalej w głębi lądu. Mniej lasu – mniej opadów, susze i pożary.
Rdzenna ludność Ameryki
- Rdzenna ludność to współczesne społeczności: korzystają z nowoczesnych technologii i jednocześnie chronią swój język, kulturę i ziemię.
- Ludność rdzenna (tubylcza) to potomkowie ludów, które mieszkały w Ameryce przed przybyciem Europejczyków pod koniec XV w.
Megalopolis i slumsy
- Megalopolis to pas połączonych metropolii; slumsy powstają, gdy ludzi przybywa szybciej niż mieszkań, pracy i infrastruktury.
- Megalopolis to pas wielu połączonych ze sobą obszarów metropolitalnych, silnie powiązanych transportem, gospodarką i codziennymi dojazdami; mieszkają w nim dziesiątki milionów ludzi.
- Boswash – od Bostonu przez Nowy Jork, Filadelfię i Baltimore do Waszyngtonu, ok. 50 mln mieszkańców: finanse (Wall Street), władza, porty, uczelnie.
Dolina Krzemowa – technopolia
- Technopolia = uczelnie + specjaliści + kapitał + współpraca, a efektem są innowacje.
- Technopolia to ośrodek, w którym blisko siebie działają uczelnie, laboratoria badawcze i firmy nowoczesnych technologii (high-tech), dzięki czemu nowa wiedza szybko zamienia się w produkty.
- Gospodarka oparta na wiedzy – głównym źródłem bogactwa są wiedza, wynalazki i umiejętności ludzi, a nie surowce czy tania siła robocza.
USA w gospodarce świata
- Podawaj zawsze miarę, rok i źródło, np. „1. miejsce w PKB nominalnym w 2024 r. (Bank Światowy)”.
- PKB (produkt krajowy brutto) to wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku. PKB USA w 2024 r.: ok. 29,3 bln USD (Bank Światowy), czyli ok. ¼ PKB świata – 1. miejsce w PKB nominalnym.
- PKB nominalny liczy się w dolarach po kursie wymiany walut.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Jakie góry ciągną się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej?
- AAppalachy
- BWyżyna Brazylijska
- CAndy
- DGóry Skaliste
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Andy – Andy to młode góry na zachodzie Ameryki Południowej, a Góry Skaliste leżą w Ameryce Północnej.
Ameryka Południowa leży
- Awyłącznie na półkuli południowej
- Bna półkuli wschodniej
- Cwyłącznie na półkuli północnej
- Dpo obu stronach równika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: po obu stronach równika – Równik przecina północną część Ameryki Południowej (m.in. Ekwador i Brazylię).
Tornado to
- Awąski, silnie wirujący lej powietrza schodzący z chmury burzowej
- Bsuchy, ciepły wiatr wiejący z gór
- Crozległy niż nad ciepłym oceanem o średnicy setek kilometrów
- Dfala morska wywołana trzęsieniem ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wąski, silnie wirujący lej powietrza schodzący z chmury burzowej – Tornado ma zwykle szerokość od kilkudziesięciu do kilkuset metrów i trwa kilka minut.
Gdzie w USA tornada występują najczęściej?
- Ana Alasce
- Bna wybrzeżu Kalifornii
- Cw Appalachach
- Dna Wielkich Równinach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na Wielkich Równinach – Nad Wielkimi Równinami (Aleja Tornad) spotykają się chłodne i ciepłe masy powietrza.
Jaka jest główna przyczyna wylesiania Amazonii?
- Abudowa wielkich miast
- Bwydobycie węgla kamiennego
- Czamiana lasu w pastwiska dla bydła
- Dzakładanie plantacji kawy na stokach Andów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zamiana lasu w pastwiska dla bydła – Najwięcej wyciętego lasu zamienia się w pastwiska, a także w pola soi.
Klimat Amazonii jest
- Azwrotnikowy suchy – gorąco i bardzo mało opadów
- Brównikowy wilgotny – gorąco i dużo opadów przez cały rok
- Cumiarkowany – ciepłe lato i mroźna zima
- Dmonsunowy z długą zimą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: równikowy wilgotny – gorąco i dużo opadów przez cały rok – Manaus ma przez cały rok ok. 26–28°C i ok. 2300 mm opadów rocznie.
Ludność rdzenna Ameryki to
- Apotomkowie ludów mieszkających tam przed przybyciem Europejczyków
- Bimigranci z Azji przybyli w XX w.
- Cwszyscy mieszkańcy wsi
- Dpotomkowie pierwszych osadników z Europy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: potomkowie ludów mieszkających tam przed przybyciem Europejczyków – Rdzenni mieszkańcy żyli w Ameryce na długo przed wyprawą Kolumba w 1492 r.
Gdzie żyją Inuici?
- Ana Wielkich Równinach w Teksasie
- Bw Andach w Peru
- Cw Amazonii
- Dna dalekiej północy Kanady, na Alasce i Grenlandii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na dalekiej północy Kanady, na Alasce i Grenlandii – Inuici to rdzenni mieszkańcy Arktyki.
Megalopolis to
- Ajedno miasto liczące ponad milion mieszkańców
- Bdzielnica biedy w wielkim mieście
- Cpas wielu połączonych obszarów metropolitalnych
- Dmiasto zbudowane na pustyni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pas wielu połączonych obszarów metropolitalnych – Megalopolis tworzy łańcuch metropolii powiązanych transportem i gospodarką.
Które miasta należą do megalopolis Boswash?
- AChicago, Detroit, Cleveland, Pittsburgh
- BSan Francisco, Los Angeles, San Diego
- CBoston, Nowy Jork, Filadelfia, Waszyngton
- DHouston, Dallas, Nowy Orlean
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Boston, Nowy Jork, Filadelfia, Waszyngton – Boswash ciągnie się wzdłuż wybrzeża Atlantyku od Bostonu do Waszyngtonu.
Technopolia to
- Apas połączonych metropolii
- Bdzielnica biedy w wielkim mieście
- Cokręg wydobycia surowców
- Dośrodek skupiający uczelnie, laboratoria i firmy nowoczesnych technologii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ośrodek skupiający uczelnie, laboratoria i firmy nowoczesnych technologii – W technopolii nauka, technologia i przedsiębiorstwa działają blisko siebie.
Gdzie leży Dolina Krzemowa?
- Ana Florydzie
- Bw Kalifornii, na południe od San Francisco
- Cw Teksasie, koło Houston
- Dnad Wielkimi Jeziorami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w Kalifornii, na południe od San Francisco – Dolina Krzemowa obejmuje dolinę Santa Clara z miastem San José.
PKB to
- Awartość eksportu kraju
- Bwartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku
- Cdochód rządu z podatków
- Dliczba ludności pracującej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wartość wszystkich dóbr i usług wytworzonych w kraju w ciągu roku – PKB mierzy całą produkcję i usługi gospodarki w danym roku.
Jaki był PKB nominalny USA w 2024 r. według Banku Światowego?
- Aok. 18,7 bln USD
- Bok. 29,3 bln USD
- Cok. 2,93 bln USD
- Dok. 293 bln USD
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 29,3 bln USD – 29,3 bln USD to ok. jedna czwarta PKB świata; 18,7 bln USD to PKB Chin.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.