1Położenie i rozciągłość
- Ameryka Północna i Ameryka Południowa leżą na półkuli zachodniej. Granicę między nimi przyjmuje się zwykle na Przesmyku Panamskim.
- Ameryka Północna leży prawie w całości na półkuli północnej, a Ameryka Południowa – po obu stronach równika (większa część na półkuli południowej).
- Rozciągłość południkowa to odległość (w stopniach szerokości) między punktami wysuniętymi najdalej na północ i na południe. Obie Ameryki sięgają od ok. 83° N (wyspy Arktyki kanadyjskiej) do ok. 56° S (przylądek Horn), czyli prawie 140°.
2Rzeźba: góry – niziny – góry
- Wzdłuż zachodnich wybrzeży ciągną się młode, wysokie góry: Kordyliery w Ameryce Północnej (m.in. Góry Skaliste, Sierra Nevada) i Andy w Ameryce Południowej – najdłuższy łańcuch górski na lądzie (ponad 7 tys. km).
- Powstały na styku płyt litosfery, dlatego są tu wulkany i trzęsienia ziemi. Najwyższe szczyty: Aconcagua (6961 m) w Andach i Denali (6190 m) na Alasce.
- W głębi kontynentów leżą rozległe niziny i równiny: Wielkie Równiny i Nizina Centralna z Missisipi oraz Nizina Amazonki, Nizina Orinoko i Nizina La Platy.
- Na wschodzie są starsze, niższe góry i wyżyny: Appalachy, Wyżyna Gujańska i Wyżyna Brazylijska.
Obie Ameryki mają podobny układ: na zachodzie młode, wysokie góry, w środku niziny, na wschodzie stare, niższe góry i wyżyny.
Jakie góry ciągną się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej?
Andy to młode góry na zachodzie Ameryki Południowej, a Góry Skaliste leżą w Ameryce Północnej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Skutki dla klimatu
- Duża rozciągłość południkowa oznacza wiele stref klimatycznych: od polarnej na północy Kanady, przez umiarkowaną i zwrotnikową, po równikową w Amazonii i chłodną umiarkowaną na Ziemi Ognistej.
- Góry na zachodzie zatrzymują wilgotne powietrze znad Pacyfiku, dlatego za ich grzbietami jest sucho (Wielka Kotlina, Patagonia).
- Między Arktyką a Zatoką Meksykańską nie ma gór biegnących ze wschodu na zachód. Zimne i ciepłe powietrze przemieszcza się więc swobodnie – stąd nagłe zmiany pogody i tornada.
Rozciągłość południkowa dotyczy kierunku północ–południe (różnica szerokości geograficznej), a równoleżnikowa – wschód–zachód (różnica długości).
✎Ściąga: Rzeźba i rozciągłość południkowa Ameryk
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Obie Ameryki mają podobny układ: na zachodzie młode, wysokie góry, w środku niziny, na wschodzie stare, niższe góry i wyżyny.
- Rozciągłość południkowa to odległość (w stopniach szerokości) między punktami wysuniętymi najdalej na północ i na południe. Obie Ameryki sięgają od ok. 83° N (wyspy Arktyki kanadyjskiej) do ok. 56° S (przylądek Horn), czyli prawie 140°.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakie góry ciągną się wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej?
- AAppalachy
- BWyżyna Brazylijska
- CAndy
- DGóry Skaliste
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Andy – Andy to młode góry na zachodzie Ameryki Południowej, a Góry Skaliste leżą w Ameryce Północnej.
Ameryka Południowa leży
- Awyłącznie na półkuli południowej
- Bna półkuli wschodniej
- Cwyłącznie na półkuli północnej
- Dpo obu stronach równika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: po obu stronach równika – Równik przecina północną część Ameryki Południowej (m.in. Ekwador i Brazylię).
Obie Ameryki sięgają od ok. 83° N do ok. 56° S. Ich łączna rozciągłość południkowa wynosi ok.
- A27°
- B56°
- C83°
- D139°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 139° – Skrajne punkty leżą na różnych półkulach, więc stopnie dodajemy: 83° + 56° = 139°.
Najwyższym szczytem obu Ameryk jest
- AAconcagua
- BDenali
- CChimborazo
- DMount Whitney
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Aconcagua – Aconcagua w Andach ma 6961 m, a Denali – najwyższy szczyt Ameryki Północnej – 6190 m.
Która kraina leży między Górami Skalistymi a Appalachami?
- ANizina Amazonki
- BWielkie Równiny
- CWyżyna Brazylijska
- DNizina La Platy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wielkie Równiny – Wielkie Równiny i Nizina Centralna zajmują środek Ameryki Północnej.
Appalachy w porównaniu z Kordylierami są
- Astarsze i wyższe
- Bstarsze i niższe
- Cmłodsze i niższe
- Dmłodsze i wyższe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: starsze i niższe – Appalachy to stare, zniszczone przez erozję góry, a Kordyliery – młode i wysokie.
Dlaczego w Wielkiej Kotlinie jest sucho?
- Ależy w strefie klimatu równikowego
- Bleży za kołem podbiegunowym
- Cdocierają tam wilgotne wiatry znad Zatoki Meksykańskiej
- Dleży za grzbietami gór zatrzymujących wilgotne powietrze znad Pacyfiku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: leży za grzbietami gór zatrzymujących wilgotne powietrze znad Pacyfiku – Powietrze znad oceanu oddaje wilgoć na zachodnich stokach gór, a za grzbietami opada już suche.
Dlaczego zimne powietrze z Arktyki może dotrzeć aż nad Zatokę Meksykańską?
- AAmeryka Północna leży na półkuli południowej
- BKordyliery biegną ze wschodu na zachód
- CAppalachy są wyższe od Kordylierów
- Dw Ameryce Północnej nie ma gór biegnących ze wschodu na zachód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w Ameryce Północnej nie ma gór biegnących ze wschodu na zachód – Góry Ameryki Północnej biegną z północy na południe, więc nie zamykają drogi masom powietrza.
Cały dział „Ameryka Północna i Południowa”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.