1Kim są rdzenni mieszkańcy
- Ludność rdzenna (tubylcza) to potomkowie ludów, które mieszkały w Ameryce przed przybyciem Europejczyków pod koniec XV w.
- W Kanadzie to Pierwsze Narody (Indianie), Metysi i Inuici – w 2021 r. łącznie ok. 1,8 mln osób, czyli ok. 5% ludności kraju.
- W USA działa ponad 570 uznanych plemion indiańskich. W Andach (Peru, Boliwia) ludy Keczua i Ajmara stanowią dużą część mieszkańców.
2Przykład: Inuici w Kanadzie
- Inuici żyją na dalekiej północy Kanady, na Alasce i Grenlandii. Dawniej polowali na foki, wieloryby i karibu, podróżowali psimi zaprzęgami i kajakami.
- Dziś mieszkają w osadach ze szkołami, przychodniami i internetem. Jeżdżą skuterami śnieżnymi, pracują w administracji, usługach, górnictwie i turystyce, a jednocześnie nadal polują i łowią ryby.
- W 1999 r. powstało terytorium Nunavut – ok. 85% mieszkańców to Inuici, a język inuktitut jest jednym z języków urzędowych. To przykład samorządu rdzennej ludności.
| dawniej | dziś |
|---|---|
| igloo i namioty ze skór | domy w stałych osadach |
| psie zaprzęgi, kajaki | skutery śnieżne, łodzie motorowe, samoloty |
| tylko polowanie i rybołówstwo | praca w usługach i górnictwie oraz polowanie |
Ludność rdzenna Ameryki to
Rdzenni mieszkańcy żyli w Ameryce na długo przed wyprawą Kolumba w 1492 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Problemy i prawa
- W przeszłości: odbieranie ziemi, przesiedlenia i szkoły z internatem, w których zakazywano własnego języka. Rząd Kanady oficjalnie za to przeprosił (2008 r.).
- Dziś: daleko do lekarzy i szkół średnich, bardzo drogie jedzenie dowożone samolotem, bezrobocie. Zmiana klimatu utrudnia polowania – lód jest cieńszy i niebezpieczny.
- Prawa: własność części ziemi i samorząd, nauka języka w szkołach, Deklaracja ONZ o prawach ludów tubylczych (2007 r.).
Rdzenna ludność to współczesne społeczności: korzystają z nowoczesnych technologii i jednocześnie chronią swój język, kulturę i ziemię.
Nie przedstawiaj rdzennych mieszkańców jako „skansenu” – to obywatele nowoczesnych państw z własnymi samorządami, firmami i mediami.
✎Ściąga: Rdzenna ludność Ameryki
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Rdzenna ludność to współczesne społeczności: korzystają z nowoczesnych technologii i jednocześnie chronią swój język, kulturę i ziemię.
- Ludność rdzenna (tubylcza) to potomkowie ludów, które mieszkały w Ameryce przed przybyciem Europejczyków pod koniec XV w.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ludność rdzenna Ameryki to
- Apotomkowie ludów mieszkających tam przed przybyciem Europejczyków
- Bimigranci z Azji przybyli w XX w.
- Cwszyscy mieszkańcy wsi
- Dpotomkowie pierwszych osadników z Europy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: potomkowie ludów mieszkających tam przed przybyciem Europejczyków – Rdzenni mieszkańcy żyli w Ameryce na długo przed wyprawą Kolumba w 1492 r.
Gdzie żyją Inuici?
- Ana Wielkich Równinach w Teksasie
- Bw Andach w Peru
- Cw Amazonii
- Dna dalekiej północy Kanady, na Alasce i Grenlandii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na dalekiej północy Kanady, na Alasce i Grenlandii – Inuici to rdzenni mieszkańcy Arktyki.
Czym jest Nunavut?
- Arezerwatem przyrody w Andach
- Bstolicą Alaski
- Cterytorium Kanady z samorządem, w którym większość mieszkańców to Inuici
- Djęzykiem Indian z Boliwii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: terytorium Kanady z samorządem, w którym większość mieszkańców to Inuici – Nunavut powstał w 1999 r., a ok. 85% jego mieszkańców to Inuici.
Jaką część ludności Kanady stanowiła w 2021 r. ludność rdzenna?
- Aok. 0,5%
- Bok. 5%
- Cok. 50%
- Dok. 25%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 5% – Ok. 1,8 mln osób to ok. 5% mieszkańców Kanady.
Które zdanie najlepiej opisuje dzisiejsze życie Inuitów?
- Awszyscy wyemigrowali do wielkich miast
- Błączą nowoczesne technologie z polowaniem i dbałością o swój język
- Czajmują się głównie uprawą zbóż
- Dżyją wyłącznie w igloo i nie korzystają z techniki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: łączą nowoczesne technologie z polowaniem i dbałością o swój język – Inuici korzystają ze skuterów i internetu, a jednocześnie kultywują tradycję.
Który problem Inuitów wiąże się ze zmianą klimatu?
- Acieńszy i niebezpieczny lód utrudnia polowania
- Bwylesianie
- Ctornada na Wielkich Równinach
- Dzbyt duże opady w Amazonii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: cieńszy i niebezpieczny lód utrudnia polowania – Cieplejsze zimy skracają okres, w którym można bezpiecznie polować na lodzie.
Ludy Keczua i Ajmara to rdzenni mieszkańcy
- AAndów (np. Peru i Boliwii)
- BArktyki kanadyjskiej
- CKalifornii
- DWielkich Równin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Andów (np. Peru i Boliwii) – W Peru i Boliwii ludność rdzenna stanowi dużą część społeczeństwa.
Który dokument dotyczy praw ludów tubylczych na całym świecie?
- AUkład Antarktyczny
- BDeklaracja ONZ o prawach ludów tubylczych
- CProtokół madrycki
- DKonstytucja USA z 1787 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Deklaracja ONZ o prawach ludów tubylczych – Deklarację przyjęło Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2007 r.
Cały dział „Ameryka Północna i Południowa”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.