1Tornado
- Tornado to wąski (zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset metrów), silnie wirujący lej powietrza, który schodzi z chmury burzowej do ziemi.
- Trwa zwykle kilka–kilkanaście minut, ale wiatr może przekraczać 300 km/h i niszczy wszystko na wąskim pasie.
- W USA notuje się średnio ok. 1200 tornad rocznie – najwięcej na świecie. Najczęściej wiosną nad Wielkimi Równinami, w tzw. Alei Tornad (Teksas, Oklahoma, Kansas, Nebraska).
- Przyczyna: nad równinami spotyka się chłodne, suche powietrze z Kanady z ciepłym i wilgotnym znad Zatoki Meksykańskiej, a góry nie zatrzymują ich ruchu.
2Cyklon tropikalny (huragan)
- Cyklon tropikalny to ogromny wir niżowy o średnicy kilkuset kilometrów. Powstaje nad ciepłym oceanem (woda co najmniej ok. 26,5°C) i trwa wiele dni. Nad Atlantykiem nazywa się go huraganem.
- Wiatr ma co najmniej 119 km/h, a w środku jest spokojne oko cyklonu. Na półkuli północnej powietrze wiruje przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.
- Sezon huraganów na Atlantyku trwa od czerwca do listopada. Groźne są wiatr, ulewy i fala sztormowa – spiętrzenie morza zalewające wybrzeże (np. huragan Katrina zalał w 2005 r. Nowy Orlean).
- Nad lądem huragan słabnie, bo traci dopływ ciepłej, wilgotnej pary wodnej.
| cecha | tornado | cyklon tropikalny |
|---|---|---|
| rozmiar | dziesiątki–setki metrów | setki kilometrów |
| czas trwania | minuty | wiele dni |
| gdzie powstaje | nad lądem, pod chmurą burzową | nad ciepłym oceanem |
| ostrzeżenie | zwykle kilka–kilkanaście minut wcześniej | drogę śledzi się kilka dni wcześniej |
Tornado jest małe, krótkotrwałe i powstaje nad lądem; cyklon tropikalny jest ogromny, trwa wiele dni i rodzi się nad ciepłym oceanem.
Dlaczego huragan słabnie nad lądem?
Źródłem energii huraganu jest ciepła woda oceanu, której nad lądem brakuje.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Jak ograniczać straty
- Prognozy i ostrzeżenia: satelity, radary, syreny i alerty w telefonach.
- Schrony i piwnice w domach na Wielkich Równinach, budynki odporne na silny wiatr.
- Przed huraganem – ewakuacja wybrzeży; poza tym wały przeciwpowodziowe, zakaz zabudowy terenów zalewowych i ubezpieczenia.
Tornado to nie „mały huragan”: nie powstaje nad oceanem, ma inną przyczynę i jest setki razy mniejsze.
✎Ściąga: Tornada i cyklony tropikalne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tornado jest małe, krótkotrwałe i powstaje nad lądem; cyklon tropikalny jest ogromny, trwa wiele dni i rodzi się nad ciepłym oceanem.
- Tornado to wąski (zwykle od kilkudziesięciu do kilkuset metrów), silnie wirujący lej powietrza, który schodzi z chmury burzowej do ziemi.
- Cyklon tropikalny to ogromny wir niżowy o średnicy kilkuset kilometrów. Powstaje nad ciepłym oceanem (woda co najmniej ok. 26,5°C) i trwa wiele dni. Nad Atlantykiem nazywa się go huraganem.
- Prognozy i ostrzeżenia: satelity, radary, syreny i alerty w telefonach.
- Schrony i piwnice w domach na Wielkich Równinach, budynki odporne na silny wiatr.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Tornado to
- Awąski, silnie wirujący lej powietrza schodzący z chmury burzowej
- Bsuchy, ciepły wiatr wiejący z gór
- Crozległy niż nad ciepłym oceanem o średnicy setek kilometrów
- Dfala morska wywołana trzęsieniem ziemi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wąski, silnie wirujący lej powietrza schodzący z chmury burzowej – Tornado ma zwykle szerokość od kilkudziesięciu do kilkuset metrów i trwa kilka minut.
Gdzie w USA tornada występują najczęściej?
- Ana Alasce
- Bna wybrzeżu Kalifornii
- Cw Appalachach
- Dna Wielkich Równinach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: na Wielkich Równinach – Nad Wielkimi Równinami (Aleja Tornad) spotykają się chłodne i ciepłe masy powietrza.
Który warunek jest potrzebny do powstania cyklonu tropikalnego?
- Aocean o temperaturze wody co najmniej ok. 26,5°C
- Bwysokie góry na wybrzeżu
- Cląd pokryty lądolodem
- Dzimny prąd morski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ocean o temperaturze wody co najmniej ok. 26,5°C – Cyklon czerpie energię z parowania ciepłej wody oceanu.
Na półkuli północnej powietrze w cyklonie tropikalnym wiruje
- Araz w jedną, raz w drugą stronę
- Bwcale nie wiruje
- Cprzeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- Dzgodnie z ruchem wskazówek zegara
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara – Na półkuli północnej niże wirują przeciwnie do ruchu wskazówek zegara, a na południowej – zgodnie z nim.
Czym jest fala sztormowa?
- Aspiętrzeniem morza przez wiatr cyklonu, które zalewa wybrzeże
- Bfalą tsunami po trzęsieniu ziemi
- Cwezbraniem rzeki po roztopach
- Dlejem tornada nad jeziorem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: spiętrzeniem morza przez wiatr cyklonu, które zalewa wybrzeże – Silny wiatr huraganu spycha wodę na ląd, dlatego zalewa ona niskie wybrzeża.
Dlaczego huragan słabnie nad lądem?
- Anad lądem zaczyna wirować w przeciwną stronę
- Bwieje wtedy z północy
- Cląd jest zawsze cieplejszy od oceanu
- Dtraci dopływ ciepłej, wilgotnej pary wodnej znad oceanu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: traci dopływ ciepłej, wilgotnej pary wodnej znad oceanu – Źródłem energii huraganu jest ciepła woda oceanu, której nad lądem brakuje.
Huragany na Atlantyku występują głównie
- Atylko w marcu i kwietniu
- Bprzez cały rok równie często
- Cod czerwca do listopada
- Dod grudnia do lutego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: od czerwca do listopada – Sezon huraganów trwa od 1 czerwca do 30 listopada, gdy woda oceanu jest najcieplejsza.
Co najlepiej chroni mieszkańców Oklahomy przed skutkami tornada?
- Awały przeciwpowodziowe nad morzem
- Bszybkie ostrzeganie i schron lub piwnica
- Cewakuacja całego stanu na tydzień przed tornadem
- Dzalesianie gór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: szybkie ostrzeganie i schron lub piwnica – Tornada nie da się przewidzieć wiele dni wcześniej, więc liczą się szybkie alarmy i schronienie.
Cały dział „Ameryka Północna i Południowa”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.