✎Ściąga z działu
Tlenki i wodorki: nazwy, otrzymywanie i charakter
- Charakter tlenku sprawdzasz reakcjami: z kwasem reaguje zasadowy, z zasadą kwasowy, z obiema amfoteryczny.
Wodorotlenki: otrzymywanie, charakter i reakcje
- Amfoteryczny wodorotlenek rozpuszcza się w kwasie i w nadmiarze mocnej zasady. Wodorotlenek zasadowy tylko w kwasie.
- Wodorotlenek to związek metalu z grupami OH⁻, np. NaOH – wodorotlenek sodu, Fe(OH)₃ – wodorotlenek żelaza(III). Zasadą nazywamy wodorotlenek rozpuszczalny w wodzie: NaOH, KOH, Ba(OH)₂ (Ca(OH)₂ słabo). Pozostałe wodorotlenki są osadami.
- Zasadowy wodorotlenek reaguje z kwasem (sól + woda), z tlenkiem kwasowym (Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃↓ + H₂O – tak mętnieje woda wapienna) i z solami (NH₄Cl + NaOH → NaCl + H₂O + NH₃↑).
Kwasy: skład, moc, otrzymywanie i reakcje
- Zn + HCl daje wodór, a Cu + HNO₃ daje tlenek azotu, bo utleniaczem jest anion NO₃⁻, a nie H⁺.
- Kwasy beztlenowe (HCl, HBr, HI, HF, H₂S) nie mają tlenu. Tlenowe (H₂SO₄, HNO₃, H₂CO₃, H₃PO₄) mają go w reszcie kwasowej. Nazwy: HCl – kwas chlorowodorowy, H₂SO₄ – kwas siarkowy(VI), HNO₃ – kwas azotowy(V).
- Mocne: HCl, HBr, HI, HNO₃, HClO₄, H₂SO₄. Słabe: HF, H₂S, H₂CO₃, CH₃COOH, H₃PO₄.
Sole: rodzaje, nazwy, otrzymywanie i reakcje
- Reakcja soli w roztworze zachodzi, gdy powstaje osad, gaz lub słaby elektrolit. Brak takiego produktu to brak reakcji.
- Sól obojętna (NaCl, CuSO₄) to metal (lub NH₄⁺) i reszta kwasowa. Wodorosól zawiera jeszcze atom wodoru z reszty kwasu (NaHCO₃, NaHSO₄). Hydrat ma wodę związaną w krysztale: CuSO₄·5H₂O to siarczan(VI) miedzi(II)–woda(1/5), potocznie pentahydrat siarczanu(VI) miedzi(II).
Poszerzenie systematyki: hydroksosole, tlenki metali przejściowych, LiH i hydroksokompleksy (rozszerzenie)
- Amfoteryczny: kwas + zasada rozpuszczają osad. Zasadowy: tylko kwas.
- Hydroksosól zawiera w składzie grupę OH⁻ obok reszty kwasowej: Al(OH)₂Cl, Cu₂(OH)₂CO₃ (zielona patyna na miedzi). Powstaje przy niedoborze kwasu: Al(OH)₃ + HCl → Al(OH)₂Cl + H₂O.
- LiH to wodorek o charakterze zasadowym; wodór ma w nim stopień utlenienia −I: LiH + H₂O → LiOH + H₂↑.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który tlenek reaguje z wodą, dając kwas?
- ASiO₂
- BSO₃
- CCO
- DCaO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: SO₃ – SO₃ + H₂O → H₂SO₄. CaO tworzy zasadę, CO jest obojętny, a SiO₂ z wodą nie reaguje.
Który tlenek jest obojętny?
- AAl₂O₃
- BCO
- CNa₂O
- DCO₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: CO – CO nie reaguje z kwasami, zasadami ani wodą.
Z czym reaguje tlenek zasadowy?
- Az kwasem, dając sól i wodę
- Btylko z tlenkami kwasowymi, dając kwas
- Cz żadną substancją
- Dz zasadą, dając sól i wodę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: z kwasem, dając sól i wodę – CaO + 2HCl → CaCl₂ + H₂O.
Który wodorotlenek jest amfoteryczny?
- ACa(OH)₂
- BAl(OH)₃
- CNaOH
- DMg(OH)₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Al(OH)₃ – Al(OH)₃ reaguje z kwasami i z mocnymi zasadami.
Jak otrzymasz Cu(OH)₂?
- ACuO + H₂O → Cu(OH)₂
- BCu + 2H₂O → Cu(OH)₂ + H₂
- CCuSO₄ + 2HCl → Cu(OH)₂
- DCuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄ – CuO nie reaguje z wodą, więc strącasz wodorotlenek zasadą z soli.
Co powstaje w reakcji Na z wodą?
- ANaOH i O₂
- BNa₂O i H₂
- CNaOH i H₂
- DNaH i O₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: NaOH i H₂ – 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑.
Który kwas jest beztlenowy?
- AH₂SO₄
- BH₃PO₄
- CHCl
- DHNO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: HCl – HCl nie zawiera tlenu.
Który kwas jest słaby?
- AHCl
- BH₂SO₄
- CH₂CO₃
- DHNO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: H₂CO₃ – Kwas węglowy dysocjuje tylko częściowo.
Jaki gaz wydziela się w reakcji Zn z HCl?
- Achlor
- Btlen
- Cwodór
- DNO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wodór – Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑.
Jak nazywa się NaHCO₃?
- Awęglan sodu
- Btlenek sodu
- Cwodorotlenek sodu
- Dwodorowęglan sodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wodorowęglan sodu – Jest to wodorosól: zawiera jeszcze jeden atom wodoru z kwasu węglowego.
Jak nazywa się CuSO₄·5H₂O?
- Asiarczan(IV) miedzi(II)–woda(5/1)
- Bsiarczek miedzi(II)–woda(1/5)
- Cwodorosiarczan(VI) miedzi(II)
- Dsiarczan(VI) miedzi(II)–woda(1/5)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: siarczan(VI) miedzi(II)–woda(1/5) – To hydrat: na 1 jednostkę CuSO₄ przypada 5 cząsteczek wody związanej w krysztale (potocznie pentahydrat siarczanu(VI) miedzi(II)).
Który sposób otrzymywania soli opisuje równanie Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂?
- Azasada + kwas
- Bsól + sól
- Cmetal + kwas
- Dtlenek + kwas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: metal + kwas – Cynk reaguje z kwasem nieutleniającym i powstaje sól oraz wodór.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.