✎Ściąga z działu
Praca mechaniczna
- Gdy stała siła działa wzdłuż przemieszczenia: W = F · s. Praca to energia, którą siła przekazuje ciału (albo mu odbiera).
- Oznaczenia: W – praca [J]; F – siła [N]; s – przemieszczenie ciała (droga) [m]; m – masa [kg]; g – przyspieszenie ziemskie [m/s²]; h – wysokość [m]. Jednostka pracy: dżul, 1 J = 1 N · 1 m.
- Przykład. Dane: paczkę m = 2 kg podnosisz ruchem jednostajnym na wysokość h = 1,5 m, g = 9,81 m/s².
Moc
- P = W przez t. Moc mówi, jaką pracę urządzenie wykonuje w ciągu jednej sekundy.
- E = P · t. 1 kWh = 1000 W · 3600 s = 3,6 MJ.
- Oznaczenia: P – moc [W]; W – praca (albo przekazana energia) [J]; t – czas [s].
Energia mechaniczna i jej zasada zachowania
- Ek = m · v2 przez 2, Ep = m · g · h.
- Energia mechaniczna E = Ek + Ep. Gdy tarcie i opory nie wykonują pracy (lub jest ona pomijalna): Ek1 + Ep1 = Ek2 + Ep2.
- Energia to zdolność ciała do wykonania pracy; jej jednostką jest dżul (J). Praca wykonana nad ciałem zmienia jego energię.
Praca siły zmiennej, twierdzenie o pracy i energii (rozszerzenie)
- W = F · s · cos α. Pracę wykonuje tylko składowa F · cos α; dla α > 90° praca jest ujemna.
- Siła potrzebna do rozciągania sprężyny rośnie liniowo od 0 do k · x, więc jej praca to pole trójkąta: W = Eps = k · x2 przez 2.
- Twierdzenie o pracy i energii: Wwyp = ΔEk = m · vk2 przez 2 − m · vp2 przez 2. Siły oporu zmieniają energię mechaniczną: ΔE = WT.
Moc w ruchu i sprawność urządzeń (rozszerzenie)
- P = F · v (stała siła zgodna z prędkością); ogólnie P = F · v · cos α.
- η = Wużyt przez Wdost · 100% = Pużyt przez Pcałk · 100%. W rzeczywistych urządzeniach zawsze η < 100%.
- Oznaczenia: P – moc [W]; F – siła [N]; v – szybkość [m/s]; α – kąt między siłą a prędkością; W – praca [J]; t – czas [s].
Pęd, zasada zachowania pędu i zderzenia (rozszerzenie)
- p = m · v (wektor o zwrocie prędkości). II zasada dynamiki w postaci pędowej: F · Δt = Δp.
- W układzie odizolowanym (wypadkowa sił zewnętrznych równa zeru) całkowity pęd jest stały: m₁ · v₁ + m₂ · v₂ = const. W ruchu po prostej wpisujesz prędkości ze znakami.
- Oznaczenia: p – pęd [kg · m/s]; m – masa [kg]; v – prędkość [m/s]; F – stała siła wypadkowa [N]; Δt – czas jej działania [s]; Δp – zmiana pędu [kg · m/s].
Doświadczenia: praca, moc, energia
- W = m · g · h oraz P = W przez t = m · g · h przez t. Mierzysz m, h i t, a W i P obliczasz.
- Oznaczenia: m – masa [kg]; g – przyspieszenie ziemskie [m/s²]; h – wysokość schodów [m]; t – czas wejścia [s]; W – praca [J]; P – moc [W].
- Cel: wyznaczyć pracę i moc przy wchodzeniu po schodach. Przyrządy: waga, taśma miernicza, stoper.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Kiedy siła wykonuje pracę dodatnią?
- AGdy działa przeciwnie do ruchu
- BGdy działa zgodnie z kierunkiem przemieszczenia
- CGdy ciało stoi w miejscu
- DGdy działa prostopadle do przemieszczenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Gdy działa zgodnie z kierunkiem przemieszczenia – Praca dodatnia oznacza, że siła pomaga w ruchu i przekazuje ciału energię.
Wózek pchasz siłą 40 N na drodze 15 m (siła zgodna z ruchem). Ile wynosi praca?
- A55 J
- Bok. 2,7 J
- C6000 J
- D600 J
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 600 J – W = F · s = 40 N · 15 m = 600 J.
Trzymasz w rękach walizkę 20 kg i stoisz w miejscu przez minutę. Jaką pracę wykonujesz nad walizką?
- AUjemną
- BZerową
- CTaką jak przy podnoszeniu walizki
- DBardzo dużą dodatnią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zerową – Brak przemieszczenia oznacza W = 0, choć mięśnie się męczą.
Wzór na moc średnią to
- AP = F / s
- BP = W · t
- CP = W / t
- DP = t / W
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: P = W / t – Moc to praca wykonana w jednostce czasu: P = W/t.
Co oznacza moc 1 W?
- APracę 1 J wykonywaną w ciągu 1 h
- BPracę 1 J wykonywaną w ciągu 1 s
- CSiłę 1 N działającą na drodze 1 m
- DEnergię 1 kWh
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pracę 1 J wykonywaną w ciągu 1 s – 1 W = 1 J/s.
Silnik wykonuje pracę 12 000 J w czasie 8 s. Jaką ma moc średnią?
- A96 000 W
- Bok. 0,67 W
- C1500 W
- D150 W
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1500 W – P = W/t = 12 000 J : 8 s = 1500 W.
Wzór na energię kinetyczną to
- AEk = mgh
- BEk = mv²
- CEk = mv
- DEk = mv²/2
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ek = mv²/2 – Energia kinetyczna to połowa iloczynu masy i kwadratu szybkości.
Jak zmieni się energia kinetyczna, gdy szybkość ciała wzrośnie dwa razy?
- ANie zmieni się
- BWzrośnie 4 razy
- CWzrośnie 2 razy
- DWzrośnie 8 razy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wzrośnie 4 razy – Szybkość jest we wzorze w kwadracie, więc Ek rośnie jak v²: 2² = 4.
Ciało o masie 2 kg leży na szafie, 1,5 m nad podłogą. Ile wynosi jego energia potencjalna względem podłogi (g = 10 m/s²)?
- A300 J
- B30 J
- C15 J
- D3 J
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 30 J – Ep = m · g · h = 2 kg · 10 m/s² · 1,5 m = 30 J.
Co mierzysz bezpośrednio w doświadczeniu z mocą na schodach?
- ATylko moc
- BPracę i moc
- CTylko pracę
- DMasę, wysokość i czas
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Masę, wysokość i czas – Praca i moc są obliczane ze wzorów W = mgh i P = W/t z pomiarów masy, wysokości i czasu.
Uczeń o masie 60 kg wchodzi na wysokość 3,0 m w czasie 5,0 s (g = 9,81 m/s²). Jaką moc rozwija?
- Aok. 35 W
- Bok. 353 W
- Cok. 3530 W
- Dok. 1766 W
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 353 W – W = 60 · 9,81 · 3,0 J = 1766 J, P = 1766 J / 5,0 s ≈ 353 W.
Pięć pomiarów czasu to 5,2; 4,8; 5,0; 4,9; 5,1 s. Jaka jest średnia?
- A5,5 s
- B5,0 s
- C4,8 s
- D5,2 s
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 5,0 s – Suma wynosi 25,0 s, a po podzieleniu przez 5 daje 5,0 s.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.