✎Ściąga z działu
Barok – cechy epoki
- Barok to kontrasty, niepokój metafizyczny, vanitas i koncept.
- Kontrreformacja: umacnianie katolicyzmu po soborze trydenckim. Sztuka ma zachwycać i umacniać wiarę.
- Sarmatyzm: kultura szlachty polskiej, która wywodziła swój ród od Sarmatów i ceniła „złotą wolność”.
Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i Naborowski
- Poezja metafizyczna baroku mówi o kruchości życia, walce ducha z ciałem i marności świata.
- Sonet I (O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego): życie jest ulotne, nie ma tu pewnego oparcia. Człowiek szuka go u Boga.
- Sonet IV (O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem): życie to walka duchowa (Pokój – szczęśliwość, ale bojowanie / Byt nasz podniebny). Człowiek jest słaby i potrzebuje łaski Boga.
Jan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzm
- Morsztyn to poeta dworski, konceptysta i marinista: tworzy pomysłową grę o miłości, a nie religijną refleksję.
- Jan Andrzej Morsztyn (1621–1693): dworzanin, dyplomata, podskarbi wielki koronny. Po oskarżeniach o zdradę wyjechał do Francji i tam zmarł.
- Poezja dworska była pisana dla wykształconych odbiorców. Miała bawić i imponować pomysłowością.
Jan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzm
- Sarmatyzm to kultura polskiej szlachty XVI–XVIII w.: megalomania, konserwatyzm, religijność, gościnność i kult „złotej wolności”.
- Jan Chryzostom Pasek (ok. 1636–1701): szlachcic z Mazowsza, żołnierz, potem ziemianin.
- Gawęda szlachecka: narrator opowiada w pierwszej osobie, dodaje anegdoty i przechwałki.
William Szekspir – „Makbet”
- Makbet to tragedia o ambicji i władzy zdobytej zbrodnią; zło rośnie, a bohater sam za nie odpowiada.
- William Szekspir (1564–1616). Makbet powstał ok. 1606 r., akcja dzieje się w Szkocji.
- Lady Makbet naciska na męża. Makbet zabija króla Dunkana.
William Szekspir – „Hamlet” (rozszerzenie)
- Hamlet to dramat wahania i zemsty; teatr w teatrze służy do sprawdzenia prawdy.
- William Szekspir, Hamlet – ok. 1600–1601. Akcja toczy się na zamku Elsynor w Danii.
- Teatr w teatrze (Pułapka na myszy): aktorzy odgrywają scenę podobną do otrucia. Reakcja Klaudiusza potwierdza jego winę.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Skąd pochodzi nazwa „barok”?
- AOd portugalskiego słowa oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie
- BOd nazwy miasta
- COd imienia malarza
- DOd łacińskiego „pokój”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Od portugalskiego słowa oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie – Początkowo określenie dziwaczności.
Co to jest koncept?
- AZwrot do adresata
- BOpis przyrody
- CZaskakujący pomysł poetycki
- DRodzaj rymu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zaskakujący pomysł poetycki – Oparty bywa na paradoksie.
Czym różni się marinizm od gongoryzmu?
- AMarinizm to proza
- BGongoryzm to komedia
- CMarinizm to ozdobność, gongoryzm to hermetyczność
- DNie różnią się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Marinizm to ozdobność, gongoryzm to hermetyczność – To dwie odmiany stylu baroku.
Kiedy wydano Rytmy abo wiersze polskie?
- AW 1647 r.
- BW 1764 r.
- CW 1500 r.
- DW 1601 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W 1601 r. – Zbiór wydano pośmiertnie.
O czym jest Sonet IV Sępa?
- AO wojnie z Tatarami
- BO pięknie natury
- CO walce duchowej człowieka z szatanem, światem i ciałem
- DO miłości do kobiety
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: O walce duchowej człowieka z szatanem, światem i ciałem – Człowiek potrzebuje łaski Boga.
O czym jest Sonet V Sępa?
- AO sławie poety
- BO wojnie
- CO nietrwałej miłości rzeczy świata
- DO radości życia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: O nietrwałej miłości rzeczy świata – Trwałą miłością jest dopiero miłość do Boga.
Czym jest koncept?
- AOpisem natury
- BZwrotem do adresata
- CRodzajem rymu
- DZaskakującym pomysłem poetyckim
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zaskakującym pomysłem poetyckim – Zwykle wybrzmiewa w puencie.
Jaki charakter ma wiersz Do trupa?
- AModlitwa
- BErotyk oparty na konceptach
- CElegia po stracie dziecka
- DSatyra polityczna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Erotyk oparty na konceptach – Zakochany zazdrości zmarłemu.
Dlaczego zakochany zazdrości trupowi?
- ABo trup jest mądry
- BBo trup jest bogaty
- CBo trup ma sławę
- DBo trup umarł jednym ciosem, a on cierpi wciąż
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Bo trup umarł jednym ciosem, a on cierpi wciąż – To hiperbola i paradoks.
Czym jest gawęda szlachecka?
- ATraktatem
- BDramatem
- COpowieścią w pierwszej osobie z anegdotami
- DHymnem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Opowieścią w pierwszej osobie z anegdotami – Narrator rozmawia ze słuchaczem.
Co to jest makaronizm?
- ARodzaj makaronu
- BWtręty łacińskie w polskim tekście
- CForma wiersza
- DRym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wtręty łacińskie w polskim tekście – Typowy dla języka szlachty.
Który okres obejmują Pamiętniki?
- A1764–1795
- B1820–1863
- C1656–1688
- D1500–1550
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1656–1688 – Zostały spisane w latach 90. XVII w.
Gdzie toczy się akcja Makbeta?
- AW Grecji
- BW Troi
- CW Danii
- DW Szkocji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: W Szkocji – To tragedia z ok. 1606 r.
Kogo zabija Makbet na początku?
- ALady Makbet
- BKróla Dunkana
- CMakdufa
- DBanka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Króla Dunkana – To pierwsza i najważniejsza zbrodnia.
Co zapowiadają wiedźmy Bankowi?
- AŻe jego potomkowie zostaną królami
- BŻe zdradzi króla
- CŻe zostanie wygnany
- DŻe zginie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Że jego potomkowie zostaną królami – Przepowiednia budzi lęk Makbeta.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.