ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Barokklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/jan-andrzej-morsztyn-poezja-dworska-i-konceptyzm/

Język polski · Barok · kl. 1

Jan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzm

Morsztyn traktuje miłość jak popis pomysłowości. Zaskakuje porównaniem i puentą, żeby pokazać siłę uczucia, ale też własny kunszt.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Autor

  • Jan Andrzej Morsztyn (1621–1693): dworzanin, dyplomata, podskarbi wielki koronny. Po oskarżeniach o zdradę wyjechał do Francji i tam zmarł.
  • Zbiory: Kanikuła albo Psia gwiazda (1647) i Lutnia (1661).

2Poeta dworski i konceptysta

  • Poezja dworska była pisana dla wykształconych odbiorców. Miała bawić i imponować pomysłowością.
  • Konceptyzm: wiersz oparty na koncepcie, czyli zaskakującym pomyśle, który zwykle wybrzmiewa w puencie.
  • Marinizm: ozdobne metafory, paradoksy i hiperbole.
  • Tematy: miłość, śmierć, przemijanie, erotyka.
Sprawdź, czy rozumiesz

Kim był Morsztyn?

3Wiersze

  • Do trupa: zakochany zazdrości zabitemu. Trup umarł jednym ciosem, a on cierpi wciąż, bo ukochana zabija go spojrzeniami. To hiperbola, paradoks i koncept.
  • Niestatek: wylicza rzeczy niemożliwe, a dopiero puenta pokazuje cel: prędzej zdarzą się te cuda, niż kobieta będzie stała w uczuciu. To gra poetycka, nie obiektywny opis.
  • Cuda miłości: zakochany płonie, ale się nie spala, i żyje bez duszy. Antytezy i paradoksy pokazują, że miłość wymyka się logice.
Trupzabity jednym ciosemjuż nie cierpiZakochanyzabijany spojrzeniamicierpi wciążzazdrościkoncept: żywy zazdrości zmarłemu, bo ma gorzej
Koncept w wierszu Do trupa.
Zapamiętaj

Morsztyn to poeta dworski, konceptysta i marinista: tworzy pomysłową grę o miłości, a nie religijną refleksję.

Uwaga na błąd

Czytanie Do trupa jako wiersza religijnego o śmierci. To erotyk, a śmierć służy tylko do zbudowania konceptu o miłości.

✎Ściąga: Jan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzm

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Morsztyn to poeta dworski, konceptysta i marinista: tworzy pomysłową grę o miłości, a nie religijną refleksję.
  • Jan Andrzej Morsztyn (1621–1693): dworzanin, dyplomata, podskarbi wielki koronny. Po oskarżeniach o zdradę wyjechał do Francji i tam zmarł.
  • Poezja dworska była pisana dla wykształconych odbiorców. Miała bawić i imponować pomysłowością.
  • Konceptyzm: wiersz oparty na koncepcie, czyli zaskakującym pomyśle, który zwykle wybrzmiewa w puencie.
  • Marinizm: ozdobne metafory, paradoksy i hiperbole.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest koncept?

    1. AOpisem natury
    2. BZwrotem do adresata
    3. CRodzajem rymu
    4. DZaskakującym pomysłem poetyckim
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zaskakującym pomysłem poetyckim – Zwykle wybrzmiewa w puencie.

  2. Jaki charakter ma wiersz Do trupa?

    1. AModlitwa
    2. BErotyk oparty na konceptach
    3. CElegia po stracie dziecka
    4. DSatyra polityczna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Erotyk oparty na konceptach – Zakochany zazdrości zmarłemu.

  3. Dlaczego zakochany zazdrości trupowi?

    1. ABo trup jest mądry
    2. BBo trup jest bogaty
    3. CBo trup ma sławę
    4. DBo trup umarł jednym ciosem, a on cierpi wciąż
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Bo trup umarł jednym ciosem, a on cierpi wciąż – To hiperbola i paradoks.

  4. Z czego składa się Niestatek?

    1. AZ modlitwy
    2. BZ opisu bitwy
    3. CZ listu do króla
    4. DZ wyliczenia rzeczy niemożliwych i puenty o niestałości
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Z wyliczenia rzeczy niemożliwych i puenty o niestałości – Puenta wyjaśnia cel.

  5. Czym jest marinizm?

    1. AHermetycznym stylem
    2. BPoezją ludową
    3. CStylem religijnym
    4. DOzdobnością, wyszukanymi metaforami i hiperbolami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Ozdobnością, wyszukanymi metaforami i hiperbolami – Nazwa pochodzi od Marina.

  6. Jak nazywa się zbiór poezji Morsztyna z 1661 r.?

    1. AFraszki
    2. BPieśni
    3. CLutnia
    4. DKanikuła
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Lutnia – Kanikuła wyszła w 1647 r.

  7. Kim był Morsztyn?

    1. AMisjonarzem
    2. BBiskupem
    3. CPoetą dworskim i podskarbim wielkim koronnym
    4. DChłopskim pieśniarzem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Poetą dworskim i podskarbim wielkim koronnym – Był też dyplomatą.

  8. Co łączy Morsztyna z Sępem Szarzyńskim?

    1. ADwór królewski
    2. BReligijność
    3. CAntytezy i paradoksy, ale w różnym celu
    4. DNiepokój metafizyczny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Antytezy i paradoksy, ale w różnym celu – U Morsztyna to gra, u Sępa religijny niepokój.

Cały dział „Barok”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające