ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Barokklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/barok-cechy-epoki/

Język polski · Barok · kl. 1

Barok – cechy epoki

W baroku nic nie jest proste: piękno miesza się z brzydotą, życie ze śmiercią, a poeta lubi zaskakiwać pomysłem. Pod spodem ukrywa się niepokój o sens życia.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Ramy i nazwa

  • Nazwa od port. barroco – „perła o nieregularnym kształcie”.
  • Europa: XVII w. W Polsce od ok. 1580–1600 do połowy XVIII w.

2Tło epoki

  • Kontrreformacja: umacnianie katolicyzmu po soborze trydenckim. Sztuka ma zachwycać i umacniać wiarę.
  • Sarmatyzm: kultura szlachty polskiej, która wywodziła swój ród od Sarmatów i ceniła „złotą wolność”.

3Style poetyckie

  • Konceptyzm: wiersz oparty na koncepcie, czyli zaskakującym pomyśle (paradoks, gra słów).
  • Marinizm (od Giambattisty Marina): ozdobność, wyszukane metafory i hiperbole. W Polsce kojarzony z Morsztynem.
  • Gongoryzm (od Luisa de Góngory): styl trudny i hermetyczny, pełen aluzji (dodatek).
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym różni się marinizm od gongoryzmu?

4Światopogląd i motywy

  • Kontrasty: piękno i brzydota, życie i śmierć, sacrum i profanum.
  • Niepokój metafizyczny: lęk przed przemijaniem i śmiercią, rozdarcie między ciałem a duszą.
  • Vanitas: marność tego, co przemija. Pokrewne są memento mori i homo viator (człowiek w drodze).
życieśmierćpięknobrzydotasacrumprofanumciałoduszarozdarcie → niepokój metafizyczny → vanitas (marność świata)
Kontrasty baroku wokół motywu vanitas.
Zapamiętaj

Barok to kontrasty, niepokój metafizyczny, vanitas i koncept.

5Twórcy i jak to wykorzystać

  • W Polsce: Mikołaj Sęp Szarzyński i Daniel Naborowski (poezja metafizyczna), Jan Andrzej Morsztyn (poezja dworska, koncept), Jan Chryzostom Pasek (pamiętnik sarmaty), Wacław Potocki.
  • W sztuce: bogate, ruchliwe formy, złocenia, światłocień, gra iluzji – wszystko ma poruszyć widza.
Uwaga na błąd

Utożsamianie marinizmu z gongoryzmem. Marinizm to ozdobność, gongoryzm to hermetyczny, trudny styl.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który zestaw to kontrasty baroku?

✎Ściąga: Barok – cechy epoki

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Barok to kontrasty, niepokój metafizyczny, vanitas i koncept.
  • Kontrreformacja: umacnianie katolicyzmu po soborze trydenckim. Sztuka ma zachwycać i umacniać wiarę.
  • Sarmatyzm: kultura szlachty polskiej, która wywodziła swój ród od Sarmatów i ceniła „złotą wolność”.
  • Konceptyzm: wiersz oparty na koncepcie, czyli zaskakującym pomyśle (paradoks, gra słów).
  • Marinizm (od Giambattisty Marina): ozdobność, wyszukane metafory i hiperbole. W Polsce kojarzony z Morsztynem.
  • Gongoryzm (od Luisa de Góngory): styl trudny i hermetyczny, pełen aluzji (dodatek).
  • Kontrasty: piękno i brzydota, życie i śmierć, sacrum i profanum.
  • Niepokój metafizyczny: lęk przed przemijaniem i śmiercią, rozdarcie między ciałem a duszą.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Skąd pochodzi nazwa „barok”?

    1. AOd portugalskiego słowa oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie
    2. BOd nazwy miasta
    3. COd imienia malarza
    4. DOd łacińskiego „pokój”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Od portugalskiego słowa oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie – Początkowo określenie dziwaczności.

  2. Co to jest koncept?

    1. AZwrot do adresata
    2. BOpis przyrody
    3. CZaskakujący pomysł poetycki
    4. DRodzaj rymu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zaskakujący pomysł poetycki – Oparty bywa na paradoksie.

  3. Czym różni się marinizm od gongoryzmu?

    1. AMarinizm to proza
    2. BGongoryzm to komedia
    3. CMarinizm to ozdobność, gongoryzm to hermetyczność
    4. DNie różnią się
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Marinizm to ozdobność, gongoryzm to hermetyczność – To dwie odmiany stylu baroku.

  4. Co oznacza vanitas?

    1. AMarność, przemijalność świata
    2. BKult piękna
    3. CRadość życia
    4. DWalkę o władzę
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Marność, przemijalność świata – Motyw wraca w poezji Naborowskiego.

  5. Co oznacza sarmatyzm?

    1. ARuch protestancki
    2. BNurt filozoficzny
    3. CStyl architektury
    4. DKulturę i ideologię polskiej szlachty
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Kulturę i ideologię polskiej szlachty – Szlachta wywodziła się z Sarmatów w swojej legendzie.

  6. Który zestaw to kontrasty baroku?

    1. ARozum i uczucie
    2. BUmiar i harmonia
    3. CPiękno i brzydota, życie i śmierć, sacrum i profanum
    4. DNatura i cywilizacja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Piękno i brzydota, życie i śmierć, sacrum i profanum – Barok lubi zestawiać skrajności.

  7. Czym jest niepokój metafizyczny?

    1. ALękiem o sens życia i przemijanie
    2. BObawą o pieniądze
    3. CStrachem przed wojną
    4. DLękiem przed nauką
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Lękiem o sens życia i przemijanie – Dotyczy pytań o życie i śmierć.

  8. Jak w Polsce datuje się barok?

    1. AOd 1764 do 1795
    2. BOd 1820 do 1863
    3. COd ok. 1580–1600 do połowy XVIII w.
    4. DOd 1500 do 1550
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Od ok. 1580–1600 do połowy XVIII w. – Początek wiąże się m.in. z Sępem Szarzyńskim.

Cały dział „Barok”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające