ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Barokklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/poezja-metafizyczna-sep-szarzynski-i-naborowski/

Język polski · Barok · kl. 1

Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i Naborowski

Sęp Szarzyński i Naborowski patrzą na życie jak na coś kruchego. Pokazują człowieka rozdartego między ciałem a duchem i wciąż gonionego przez czas.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Mikołaj Sęp Szarzyński

  • Zbiór Rytmy abo wiersze polskie wyszedł pośmiertnie w 1601 r. Autor jest często uważany za prekursora baroku.
  • Sonet I (O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego): życie jest ulotne, nie ma tu pewnego oparcia. Człowiek szuka go u Boga.
  • Sonet IV (O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem): życie to walka duchowa (Pokój – szczęśliwość, ale bojowanie / Byt nasz podniebny). Człowiek jest słaby i potrzebuje łaski Boga.
  • Sonet V (O nietrwałej miłości rzeczy świata tego): przywiązanie do rzeczy ziemskich jest nietrwałe. Trwałe oparcie daje dopiero miłość do Boga.

2Daniel Naborowski

  • Krótkość żywota i Marność: czas płynie bez zatrzymania (Godzina za godziną niepojęcie chodzi), a życie to chwila. To motyw vanitas, czyli marności tego, co przemija.
  • Poeta lubi antytezę: zestawia życie i śmierć, wielkość i znikomość.
ŚrodekCo robiDo czego służy w tych wierszach
antytezazestawia przeciwieństwapokazuje rozdarcie człowieka
paradokspozornie sprzeczna myślzmusza do zastanowienia
oksymoronłączy sprzeczne określeniaoddaje wewnętrzny konflikt
inwersjazmienia szyk zdanianadaje podniosły ton
Sprawdź, czy rozumiesz

Kto jest uważany za prekursora baroku w Polsce?

3Co z tego wynika

  • Niepokój metafizyczny: pytanie, jak żyć, gdy świat nie daje trwałych pewności.
  • Powtarzają się motywy vanitas, memento mori i homo viator (człowiek w drodze).
Zapamiętaj

Poezja metafizyczna baroku mówi o kruchości życia, walce ducha z ciałem i marności świata.

Uwaga na błąd

Traktowanie wszystkich wierszy baroku jako „zabawy konceptem”. U Sępa i Naborowskiego chodzi o poważny niepokój, nie o grę słowną.

✎Ściąga: Poezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i Naborowski

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Poezja metafizyczna baroku mówi o kruchości życia, walce ducha z ciałem i marności świata.
  • Sonet I (O krótkości i niepewności na świecie żywota człowieczego): życie jest ulotne, nie ma tu pewnego oparcia. Człowiek szuka go u Boga.
  • Sonet IV (O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem): życie to walka duchowa (Pokój – szczęśliwość, ale bojowanie / Byt nasz podniebny). Człowiek jest słaby i potrzebuje łaski Boga.
  • Sonet V (O nietrwałej miłości rzeczy świata tego): przywiązanie do rzeczy ziemskich jest nietrwałe. Trwałe oparcie daje dopiero miłość do Boga.
  • Niepokój metafizyczny: pytanie, jak żyć, gdy świat nie daje trwałych pewności.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Kiedy wydano Rytmy abo wiersze polskie?

    1. AW 1647 r.
    2. BW 1764 r.
    3. CW 1500 r.
    4. DW 1601 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: W 1601 r. – Zbiór wydano pośmiertnie.

  2. O czym jest Sonet IV Sępa?

    1. AO wojnie z Tatarami
    2. BO pięknie natury
    3. CO walce duchowej człowieka z szatanem, światem i ciałem
    4. DO miłości do kobiety
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: O walce duchowej człowieka z szatanem, światem i ciałem – Człowiek potrzebuje łaski Boga.

  3. O czym jest Sonet V Sępa?

    1. AO sławie poety
    2. BO wojnie
    3. CO nietrwałej miłości rzeczy świata
    4. DO radości życia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: O nietrwałej miłości rzeczy świata – Trwałą miłością jest dopiero miłość do Boga.

  4. Jaki motyw dominuje w Krótkości żywota Naborowskiego?

    1. ASarmatyzm
    2. BVanitas
    3. CPatriotyzm
    4. DCarpe diem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Vanitas – Życie to chwila.

  5. Co to jest antyteza?

    1. APowtórzenie początku wersów
    2. BZwrot do adresata
    3. CNaśladowanie dźwięków
    4. DZestawienie przeciwieństw
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zestawienie przeciwieństw – W baroku służy do pokazania rozdarcia człowieka.

  6. Co oznacza niepokój metafizyczny?

    1. AStrach przed wojną
    2. BObawę o pieniądze
    3. CLęk o sens życia i przemijanie
    4. DObawę o zdrowie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Lęk o sens życia i przemijanie – Dotyczy pytań o życie i śmierć.

  7. Co znaczy homo viator?

    1. ACzłowiek wolny
    2. BCzłowiek rozumny
    3. CCzłowiek w drodze
    4. DCzłowiek sarmacki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Człowiek w drodze – Życie to wędrówka ku wieczności.

  8. Kto jest uważany za prekursora baroku w Polsce?

    1. AMikołaj Rej
    2. BIgnacy Krasicki
    3. CJan Kochanowski
    4. DMikołaj Sęp Szarzyński
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Mikołaj Sęp Szarzyński – Jego sonety zapowiadają niepokój baroku.

Cały dział „Barok”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmJan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające