ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Barokklasa 1 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/1/jezyk-polski/jan-chryzostom-pasek-pamietniki-i-sarmatyzm/

Język polski · Barok · kl. 1

Jan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzm

Pasek opowiada o sobie jak człowiek, który chce zabawić gości przy stole. Jego humor i przechwałki pokazują punkt widzenia szlachcica, a nie neutralny opis epoki.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Autor i dzieło

  • Jan Chryzostom Pasek (ok. 1636–1701): szlachcic z Mazowsza, żołnierz, potem ziemianin.
  • Pamiętniki spisał ok. 1690–1695, obejmują lata 1656–1688. Wydano je dopiero w 1836 r. To lektura uzupełniająca (dodatek; poza listą ZPE).
  • Część wojenna: wyprawa do Danii pod Czarnieckim, walki z Moskwą, rokosz Lubomirskiego. Część ziemiańska: małżeństwo, gospodarstwo, procesy.

2Styl

  • Gawęda szlachecka: narrator opowiada w pierwszej osobie, dodaje anegdoty i przechwałki.
  • Makaronizmy: wtręty łacińskie w polskim tekście.
Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest gawęda szlachecka?

3Sarmatyzm

  • Zalety w oczach szlachty: patriotyzm, odwaga, religijność, gościnność, wierność tradycji.
  • Wady: megalomania (przekonanie o własnej wielkości), ksenofobia, konserwatyzm, awanturnictwo, pieniactwo.
  • „Złota wolność”: przywileje szlachty, wolna elekcja i liberum veto. Pierwsze zerwanie sejmu to 1652 r. Nadużywanie przywilejów osłabiało państwo.
  • Krytyka sarmatyzmu pojawi się w oświeceniu, np. u Krasickiego.
Obraz sarmatyZaletyWady
Jak widzi siebieodwaga, pobożność, gościnnośćmegalomania, awanturnictwo
Jak widzi go oświecenieprawdziwy patriotyzmksenofobia, konserwatyzm, warcholstwo
Zapamiętaj

Sarmatyzm to kultura polskiej szlachty XVI–XVIII w.: megalomania, konserwatyzm, religijność, gościnność i kult „złotej wolności”.

Uwaga na błąd

Przyjmowanie opowieści Paska za neutralną relację. Narrator sam wybiera, jak chce być zapamiętany.

✎Ściąga: Jan Chryzostom Pasek – „Pamiętniki” i sarmatyzm

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Sarmatyzm to kultura polskiej szlachty XVI–XVIII w.: megalomania, konserwatyzm, religijność, gościnność i kult „złotej wolności”.
  • Jan Chryzostom Pasek (ok. 1636–1701): szlachcic z Mazowsza, żołnierz, potem ziemianin.
  • Gawęda szlachecka: narrator opowiada w pierwszej osobie, dodaje anegdoty i przechwałki.
  • Makaronizmy: wtręty łacińskie w polskim tekście.
  • „Złota wolność”: przywileje szlachty, wolna elekcja i liberum veto. Pierwsze zerwanie sejmu to 1652 r. Nadużywanie przywilejów osłabiało państwo.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest gawęda szlachecka?

    1. ATraktatem
    2. BDramatem
    3. COpowieścią w pierwszej osobie z anegdotami
    4. DHymnem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Opowieścią w pierwszej osobie z anegdotami – Narrator rozmawia ze słuchaczem.

  2. Co to jest makaronizm?

    1. ARodzaj makaronu
    2. BWtręty łacińskie w polskim tekście
    3. CForma wiersza
    4. DRym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Wtręty łacińskie w polskim tekście – Typowy dla języka szlachty.

  3. Który okres obejmują Pamiętniki?

    1. A1764–1795
    2. B1820–1863
    3. C1656–1688
    4. D1500–1550
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 1656–1688 – Zostały spisane w latach 90. XVII w.

  4. Kiedy wydano Pamiętniki?

    1. AW 1836 r.
    2. BW 1601 r.
    3. CW 1700 r.
    4. DW 1584 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: W 1836 r. – Dopiero po latach od napisania.

  5. Co oznacza megalomania?

    1. ASkąpstwo
    2. BStrach
    3. CPokora
    4. DPrzekonanie o własnej wielkości
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Przekonanie o własnej wielkości – To cecha obrazu sarmaty.

  6. Co to jest liberum veto?

    1. AWolna elekcja
    2. BPrawo jednego posła do zerwania sejmu
    3. CRada senatorów
    4. DPodatek
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Prawo jednego posła do zerwania sejmu – Nadużywane osłabiało państwo.

  7. Co oznacza „złota wolność”?

    1. AMonopol króla
    2. BWolny handel
    3. CPrzywileje szlachty
    4. DWolność chłopów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Przywileje szlachty – Mogły prowadzić do chaosu.

  8. Kiedy pojawia się krytyka sarmatyzmu?

    1. AW renesansie
    2. BW antyku
    3. CW oświeceniu
    4. DW średniowieczu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: W oświeceniu – Np. satyry Krasickiego.

Cały dział „Barok”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 1

Język jako system znakówKomunikacja językowa i funkcje wypowiedziBłąd językowy a innowacja. Norma językowaEtyka i etykieta wypowiedziJęzyk w internecie i mody językoweSłownictwo wartościująceRozprawka i argumentacjaRetoryka i erystykaNotatka syntetyzująca, streszczenie i parafrazaDyskusja, przemówienie i argumenty pozamerytoryczneŹródła, cytat, przypis i bibliografiaEsej, felieton, reportaż i interpretacja porównawczaStarożytność – cechy epokiBiblia – wiadomości ogólneKsięga RodzajuKsięga HiobaKsięga KoheletaPieśń nad PieśniamiKsięga Psalmów (Psalm 1 i 130)Apokalipsa św. JanaJan Parandowski – „Mitologia”Homer – „Iliada”Homer – „Odyseja”Sofokles – „Antygona”Liryka antyczna: Safona, Anakreont, TyrtajuszHoracy – wybrane pieśniFilozofia starożytnaPlaton – „Państwo” (mit jaskini)Arystoteles – „Poetyka”Średniowiecze – cechy epoki„Bogurodzica”„Lament świętokrzyski”„Legenda o świętym Aleksym”„Pieśń o Rolandzie”„Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”Dante Alighieri – „Boska komedia”Sztuka średniowiecza: romanizm i gotykRenesans – cechy epokiJan Kochanowski – pieśni i fraszkiJan Kochanowski – „Treny”Jan Kochanowski – „Odprawa posłów greckich”Mikołaj Rej – „Żywot człowieka poczciwego”Andrzej Frycz Modrzewski – „O poprawie Rzeczypospolitej”Barok – cechy epokiPoezja metafizyczna: Sęp Szarzyński i NaborowskiJan Andrzej Morsztyn – poezja dworska i konceptyzmWilliam Szekspir – „Makbet”William Szekspir – „Hamlet”Oświecenie – cechy epokiIgnacy Krasicki – satyry i „Hymn do miłości ojczyzny”Molier – „Skąpiec”Epoki literackieŚrodki stylistyczneLektury w klasie I: P, R i uzupełniające