✎Ściąga z działu
Reakcje wodoru, tlenu, chloru i siarki
- Wodór reaguje z niemetalami jako reduktor. Chlor utlenia metale mocniej niż siarka: Fe → FeCl₃ i FeS.
- H₂ + Cl₂ → 2HCl (po naświetleniu lub zapaleniu). 2H₂ + O₂ → 2H₂O. H₂ + S → H₂S (ogrzewanie).
- N₂ + 3H₂ ⇌ 2NH₃ wymaga katalizatora (Fe), wysokiego ciśnienia i wysokiej temperatury. Reakcja jest odwracalna.
Azot, siarka i ich związki
- SO₂ → SO₃ → H₂SO₄. Nawozy mają N, P i K. Nadmiar biogenów prowadzi do eutrofizacji.
- N₂ to główny składnik powietrza. Jest mało reaktywny, bo cząsteczki mają mocne wiązanie potrójne.
- NH₃ to bezbarwny gaz o ostrym zapachu, bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie. Roztwór jest zasadowy: NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻. Z kwasami tworzy sole: NH₃ + HCl → NH₄Cl.
Redoks wodoru, tlenu, chloru, azotu i siarki (rozszerzenie)
- Najpierw wyznacz stopnie utlenienia, potem nazwij utleniacz i reduktor, a dopiero na końcu dobieraj współczynniki.
Krzemionka, szkło, wapień i wapno
- Kwarc to krystaliczna sieć SiO₂, a szkło to bezpostaciowy produkt stopienia SiO₂ z sodą i wapieniem. CaCO₃ ogrzany daje CaO i CO₂.
- SiO₂ występuje jako kwarc, kryształ górski i piasek. Opal to odmiana bezpostaciowa (amorficzna).
- Szkło to ciało amorficzne. Powstaje ze stopienia piasku, sody i wapienia: Na₂CO₃ + SiO₂ → Na₂SiO₃ + CO₂ oraz CaCO₃ + SiO₂ → CaSiO₃ + CO₂.
Twardość wody, hydraty i zaprawa gipsowa
- Twardość przemijająca znika po gotowaniu. Gips palony wiąże wodę i twardnieje.
- Twardość wody powodują jony Ca²⁺ i Mg²⁺. W twardej wodzie mydło słabo się pieni.
- Twardość przemijającą dają wodorowęglany. Usuwa ją gotowanie: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + CO₂↑ + H₂O. Osad to kamień kotłowy.
Fluorowce i laboratoryjne otrzymywanie H₂, O₂ i Cl₂ (rozszerzenie)
- Silniejszy fluorowiec wypiera słabszy z jego soli. Cl₂ wypiera Br₂ i I₂, ale nie F₂.
- Reaktywność: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂. Im wyżej w grupie, tym silniejszy utleniacz: atom jest mniejszy, ma większą elektroujemność i silniej przyciąga elektron.
- Wodór: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co powstaje w reakcji żelaza z chlorem?
- AFeCl₂
- BFeCl₃
- CFeCl
- DFe₂Cl₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: FeCl₃ – Chlor jest silnym utleniaczem i utlenia żelazo do +III: 2Fe + 3Cl₂ → 2FeCl₃.
Co powstaje w reakcji żelaza z siarką po ogrzaniu?
- AFe₃S
- BFeS₂
- CFe₂S₃
- DFeS
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: FeS – Siarka jest słabszym utleniaczem niż chlor: Fe + S → FeS.
Który zapis reakcji miedzi z siarką jest poprawny?
- ACu + S₂ → Cu₂S
- B2Cu + 2S → Cu₂S₂
- CCu + S → CuS₂
- D2Cu + S → Cu₂S
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 2Cu + S → Cu₂S – Z siarką miedź tworzy tu Cu₂S, w którym ma stopień utlenienia +I.
Jaki odczyn ma wodny roztwór amoniaku?
- AAmfoteryczny
- BZasadowy
- CKwasowy
- DObojętny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zasadowy – NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻, więc w roztworze są jony OH⁻.
Który zapis opisuje utlenianie SO₂ do SO₃?
- A2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃
- BSO₂ + O₂ → SO₃
- CSO₂ + H₂ → SO₃
- D2SO₂ → 2SO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2SO₂ + O₂ ⇌ 2SO₃ – Po zbilansowaniu 2 cząsteczki SO₂ reagują z 1 cząsteczką O₂.
Który zapis opisuje powstanie kwasu siarkowego(VI) z tlenku?
- ASO₃ + H₂O → H₂SO₄
- BSO₂ + H₂O → H₂SO₄
- CSO₃ + H₂ → H₂SO₄
- DS + H₂O → H₂SO₄
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: SO₃ + H₂O → H₂SO₄ – SO₃ to tlenek kwasowy, który z wodą daje H₂SO₄.
Czym jest SiO₂ pod względem budowy?
- AKowalencyjną strukturą sieciową
- BKryształem jonowym
- CCząsteczką gazu
- DMetalem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kowalencyjną strukturą sieciową – W kwarcu atomy Si i O tworzą wspólną sieć połączoną wiązaniami kowalencyjnymi.
Który odczynnik rozpuszcza krzemionkę?
- AHCl
- BHF
- CH₂SO₄
- DHNO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: HF – SiO₂ reaguje z HF, a z innymi kwasami zwykle nie.
Jaki charakter ma SiO₂?
- AKwasowy
- BZasadowy
- CObojętny
- DAmfoteryczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kwasowy – SiO₂ reaguje z zasadami: SiO₂ + 2NaOH → Na₂SiO₃ + H₂O.
Jakie jony powodują twardość wody?
- ACa²⁺ i Mg²⁺
- BH⁺ i OH⁻
- CCl⁻ i NO₃⁻
- DNa⁺ i K⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ca²⁺ i Mg²⁺ – Twardość wody wynika z obecności jonów wapnia i magnezu.
Którą twardość usuwa gotowanie?
- APrzemijającą
- BŻadną
- CObie
- DTrwałą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przemijającą – Wodorowęglany rozkładają się po ogrzaniu na węglany, a kamień wytrąca się.
Co powstaje z Ca(HCO₃)₂ podczas gotowania?
- ACaO i H₂
- BCaCO₃, CO₂ i H₂O
- CCa(OH)₂ i CO₂
- DCaCl₂ i H₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: CaCO₃, CO₂ i H₂O – Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ + CO₂ + H₂O.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.