1Twardość wody
- Twardość wody powodują jony Ca²⁺ i Mg²⁺. W twardej wodzie mydło słabo się pieni.
- Twardość przemijającą dają wodorowęglany. Usuwa ją gotowanie: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + CO₂↑ + H₂O. Osad to kamień kotłowy.
- Twardość trwała (CaSO₄, CaCl₂, MgSO₄) nie znika po gotowaniu. Usuwa się ją np. sodą: Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃↓ albo jonitami.
2Hydraty
- Hydrat to związek z wodą związaną w sieci kryształu. Kropka we wzorze oddziela sól od wody: CuSO₄·5H₂O.
- CuSO₄·5H₂O jest niebieski. Po ogrzaniu traci wodę i robi się biały CuSO₄. Dodanie wody przywraca barwę niebieską.
- Hydraty różnią się od soli bezwodnych barwą, rozpuszczalnością i higroskopijnością (zdolnością pochłaniania wilgoci).
Co dzieje się z CuSO₄ (biały) po dodaniu wody?
Tworzy się hydrat CuSO₄·5H₂O.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Gips i zaprawa gipsowa
- Gips krystaliczny to CaSO₄·2H₂O. W przyrodzie tworzy skały gipsowe; drobnoziarnista, biała odmiana to alabaster (rzeźby, ozdoby). Po wyprażeniu daje gips palony: 2(CaSO₄·2H₂O) → (CaSO₄)₂·H₂O + 3H₂O.
- Zaprawa gipsowa twardnieje, bo gips palony wiąże wodę: (CaSO₄)₂·H₂O + 3H₂O → 2(CaSO₄·2H₂O). Kryształy się splatają i masa twardnieje.
Twardość przemijająca znika po gotowaniu. Gips palony wiąże wodę i twardnieje.
Gips krystaliczny CaSO₄·2H₂O i gips palony (CaSO₄)₂·H₂O to dwa różne związki. Mają inną zawartość wody.
✎Ściąga: Twardość wody, hydraty i zaprawa gipsowa
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Twardość przemijająca znika po gotowaniu. Gips palony wiąże wodę i twardnieje.
- Twardość wody powodują jony Ca²⁺ i Mg²⁺. W twardej wodzie mydło słabo się pieni.
- Twardość przemijającą dają wodorowęglany. Usuwa ją gotowanie: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + CO₂↑ + H₂O. Osad to kamień kotłowy.
- Twardość trwała (CaSO₄, CaCl₂, MgSO₄) nie znika po gotowaniu. Usuwa się ją np. sodą: Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃↓ albo jonitami.
- Hydrat to związek z wodą związaną w sieci kryształu. Kropka we wzorze oddziela sól od wody: CuSO₄·5H₂O.
- Gips krystaliczny to CaSO₄·2H₂O. W przyrodzie tworzy skały gipsowe; drobnoziarnista, biała odmiana to alabaster (rzeźby, ozdoby). Po wyprażeniu daje gips palony: 2(CaSO₄·2H₂O) → (CaSO₄)₂·H₂O + 3H₂O.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakie jony powodują twardość wody?
- ACa²⁺ i Mg²⁺
- BH⁺ i OH⁻
- CCl⁻ i NO₃⁻
- DNa⁺ i K⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ca²⁺ i Mg²⁺ – Twardość wody wynika z obecności jonów wapnia i magnezu.
Którą twardość usuwa gotowanie?
- APrzemijającą
- BŻadną
- CObie
- DTrwałą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przemijającą – Wodorowęglany rozkładają się po ogrzaniu na węglany, a kamień wytrąca się.
Co powstaje z Ca(HCO₃)₂ podczas gotowania?
- ACaO i H₂
- BCaCO₃, CO₂ i H₂O
- CCa(OH)₂ i CO₂
- DCaCl₂ i H₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: CaCO₃, CO₂ i H₂O – Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ + CO₂ + H₂O.
Jak usunąć twardość trwałą?
- AMieszaniem
- BGotowaniem
- CDodaniem kwasu
- DSodą lub jonitami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Sodą lub jonitami – Jony Ca²⁺ wiążemy np. jonami CO₃²⁻ w osad CaCO₃.
Jaką barwę ma CuSO₄·5H₂O?
- ABiałą
- BCzarną
- CZieloną
- DNiebieską
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Niebieską – Hydrat jest niebieski, a po utracie wody CuSO₄ jest biały.
Co dzieje się z CuSO₄ (biały) po dodaniu wody?
- AZostaje biały
- BRozkłada się na Cu
- CWydziela gaz
- DZabarwia się na niebiesko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zabarwia się na niebiesko – Tworzy się hydrat CuSO₄·5H₂O.
Ile cząsteczek wody przypada na dwie jednostki CaSO₄ w gipsie palonym (CaSO₄)₂·H₂O?
- A2
- B1
- C4
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 – Gips palony ma tylko 1 cząsteczkę wody na dwie jednostki CaSO₄.
Dlaczego zaprawa gipsowa twardnieje?
- ACaSO₄ reaguje z CO₂ z powietrza
- BWoda odparowuje i zostaje CaSO₄
- CGips palony wiąże wodę i tworzy kryształy gipsu
- DGips przechodzi w CaCO₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Gips palony wiąże wodę i tworzy kryształy gipsu – (CaSO₄)₂·H₂O + 3H₂O → 2(CaSO₄·2H₂O).
Cały dział „Niemetale i materiały mineralne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.