Usługi i relacje człowiek–środowisko – powtórka do sprawdzianu

Usługi i rodzaje transportu

• Nie ma najlepszego transportu w ogóle. Wybór zależy od tego, co, jak daleko i jak szybko trzeba przewieźć.
• Usługi to działalność, która nie wytwarza dóbr materialnych, tylko zaspokaja potrzeby ludzi i firm.
• Tradycyjne: handel, transport. Nowoczesne: finansowe, informatyczne, doradcze, badawcze – oparte na wiedzy.

Praca przewozowa i telekomunikacja (rozszerzenie)

• Praca przewozowa uwzględnia i masę, i odległość. Telekomunikacja ułatwia życie, ale nierówny dostęp pogłębia różnice.
• Praca przewozowa = masa ładunku (lub liczba pasażerów) · odległość przewozu. Jednostki: tonokilometr [t·km] dla ładunków i pasażerokilometr [pkm] dla pasażerów.
• Dane: 200 t ładunku, 500 km.

Edukacja, badania i usługi finansowe (rozszerzenie)

• Edukacja, B+R i finanse to usługi, które napędzają rozwój. Z danych możesz odczytać związek, ale nie zawsze przyczynę.
• Korelacja danych nie przesądza o związku przyczynowym. Wysoki poziom wykształcenia idzie w parze z wysokim dochodem, ale może też być tak, że bogate państwa stać na lepsze szkoły.

Atrakcyjność turystyczna regionów

• Atrakcyjność to nie tylko piękne miejsce. Liczy się też dojazd, bezpieczeństwo, ceny i baza noclegowa.
• Walory przyrodnicze: morze i plaże, góry, jeziora, parki narodowe, ciepły i słoneczny klimat.
• Walory antropogeniczne (stworzone przez człowieka): zabytki, muzea, wydarzenia kulturalne i sportowe. Dziedzictwo kulturowe Polski omawiamy w klasie III.

Rozwój turystyki, skutki i miejsca pielgrzymkowe (rozszerzenie)

• Turystyka daje pracę i pieniądze, ale uzależnia od sezonu i może przeciążać miejsca. Pielgrzymki to turystyka religijna – dopasuj miejsce do religii.
• Nadmierna turystyka (overtourism) budzi protesty mieszkańców, np. w Barcelonie, która zapowiedziała likwidację mieszkań na wynajem krótkoterminowy dla turystów.
• Chłonność turystyczna to pomocnicze pojęcie oceny presji: ilu turystów miejsce znosi bez szkody dla przyrody i mieszkańców.

Wpływ rolnictwa na środowisko

• Każdy zabieg rolniczy ma skutek uboczny. Rozwiązania polegają na ograniczaniu nadmiaru, a nie na rezygnacji z rolnictwa.
• Monokultura to uprawa tej samej rośliny na dużym obszarze przez wiele lat, np. soja w Brazylii czy palma olejowa w Indonezji, pod które wycina się lasy równikowe.
• Eutrofizacja to nadmiar biogenów (azotu i fosforu) w wodzie. Powoduje zakwity glonów, a gdy obumarłe glony się rozkładają, w wodzie brakuje tlenu.

Górnictwo i rekultywacja terenów

• Odkrywka tworzy lej depresyjny i hałdy, a kopalnia głębinowa – szkody górnicze. Rekultywacja ma cztery główne kierunki: leśny, rolny, wodny, rekreacyjny.
• Górnictwo odkrywkowe zajmuje duże powierzchnie, usuwa glebę i nadkład, tworzy wyrobiska i hałdy (zwałowiska) oraz zmienia stosunki wodne. Przykłady: kopalnie węgla brunatnego Bełchatów i Turów.
• Lej depresyjny to obszar, gdzie zwierciadło wód podziemnych obniżyło się, bo kopalnia stale odpompowuje wodę z wyrobiska. W okolicy wysychają studnie, stawy i małe rzeki.

Smog londyński i fotochemiczny

• Smog londyński to zima, węgiel i inwersja. Smog fotochemiczny to lato, spaliny i słońce, a jego produktem jest ozon przyziemny.
• Inwersja temperatury to sytuacja, gdy cieplejsze powietrze leży nad zimniejszym. Zimne powietrze przy ziemi nie unosi się, więc zanieczyszczenia zostają nad miastem. Sprzyjają temu kotliny, np. Kraków w dolinie Wisły.
• Zdrowie: choroby układu oddechowego (astma) i krążenia, przedwczesne zgony.

Zapory, przerzuty wody i wpływ transportu

• Duże inwestycje dają korzyści, ale mają koszty dla środowiska i ludzi. Dobra ocena zestawia oba – osobno dla przyrody i mieszkańców.
• Zapory i zbiorniki spiętrzają wodę, a przerzuty wody przekierowują ją kanałami z jednego dorzecza do drugiego.
• Zapora Trzech Przełomów na Jangcy (Chiny): największa elektrownia wodna świata (22,5 GW). Chroni przed powodziami, ale zatopiła miasta i zabytki, a przesiedlono ok. 1,3 mln osób.

Zrównoważona turystyka i krajobraz kulturowy

• Zrównoważona turystyka chroni to, co przyciąga turystów. Plan zagospodarowania przestrzennego jest narzędziem ochrony krajobrazu.
• Zrównoważona turystyka łączy zyski z ochroną przyrody i kultury, tak by miejsce pozostało atrakcyjne dla następnych pokoleń.
• Krajobraz kulturowy to krajobraz przekształcony przez człowieka, z zabudową, układem pól i zabytkami.

Zrównoważony rozwój, konflikty interesów i rewitalizacja

• Konflikt interesów rozwiązuje się przez ocenę oddziaływania, konsultacje i warianty, a nie przez wygraną jednej strony.
• Zrównoważony rozwój zaspokaja potrzeby obecnych pokoleń bez ograniczania możliwości przyszłych pokoleń (Raport Brundtland, 1987).
• Ocena oddziaływania na środowisko – analiza skutków inwestycji przed wydaniem zgody na budowę.