1Wielkie inwestycje wodne
- Zapory i zbiorniki spiętrzają wodę, a przerzuty wody przekierowują ją kanałami z jednego dorzecza do drugiego.
| Korzyści | Koszty |
|---|---|
| energia elektryczna | przesiedlenia ludności |
| retencja i ochrona przeciwpowodziowa | zmiana reżimu rzeki |
| nawadnianie pól | zatrzymywanie osadów w zbiorniku |
| żegluga | utrata ekosystemów, bariera dla wędrówek ryb |
2Przykłady
- Zapora Trzech Przełomów na Jangcy (Chiny): największa elektrownia wodna świata (22,5 GW). Chroni przed powodziami, ale zatopiła miasta i zabytki, a przesiedlono ok. 1,3 mln osób.
- Wysoka Tama w Asuanie na Nilu (Egipt, 1970): zbiornik Jezioro Nasera daje wodę do nawadniania i prąd, ale zatrzymuje żyzne namuły, więc rolnicy muszą stosować nawozy, a delta Nilu ulega erozji.
- Przerzut Południe–Północ w Chinach doprowadza wodę z dorzecza Jangcy na suchą Nizinę Chińską i do Pekinu.
- W Polsce suchy zbiornik Racibórz Dolny na Odrze (2020) zatrzymał część fali powodziowej we wrześniu 2024 r.
Jaki problem rolników wywołała Wysoka Tama w Asuanie?
Namuły zostają w Jeziorze Nasera, więc trzeba stosować nawozy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Transport a życie i środowisko
- Warunki życia: hałas, wypadki, spaliny, zajęcie terenu.
- Przyroda: emisje, fragmentacja siedlisk (droga dzieli obszar, w którym żyją zwierzęta), wycieki ropy z tankowców.
- Rozwiązania: kolej, transport zbiorowy, rower, ekrany akustyczne, przejścia dla zwierząt nad i pod drogami ekspresowymi.
Duże inwestycje dają korzyści, ale mają koszty dla środowiska i ludzi. Dobra ocena zestawia oba – osobno dla przyrody i mieszkańców.
Pisanie tylko o korzyściach albo tylko o kosztach. Drugi błąd: twierdzenie, że rzeka poniżej zapory niesie więcej osadów – jest odwrotnie, bo osady zostają w zbiorniku.
✎Ściąga: Zapory, przerzuty wody i wpływ transportu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Duże inwestycje dają korzyści, ale mają koszty dla środowiska i ludzi. Dobra ocena zestawia oba – osobno dla przyrody i mieszkańców.
- Zapory i zbiorniki spiętrzają wodę, a przerzuty wody przekierowują ją kanałami z jednego dorzecza do drugiego.
- Zapora Trzech Przełomów na Jangcy (Chiny): największa elektrownia wodna świata (22,5 GW). Chroni przed powodziami, ale zatopiła miasta i zabytki, a przesiedlono ok. 1,3 mln osób.
- Wysoka Tama w Asuanie na Nilu (Egipt, 1970): zbiornik Jezioro Nasera daje wodę do nawadniania i prąd, ale zatrzymuje żyzne namuły, więc rolnicy muszą stosować nawozy, a delta Nilu ulega erozji.
- Przerzut Południe–Północ w Chinach doprowadza wodę z dorzecza Jangcy na suchą Nizinę Chińską i do Pekinu.
- Warunki życia: hałas, wypadki, spaliny, zajęcie terenu.
- Przyroda: emisje, fragmentacja siedlisk (droga dzieli obszar, w którym żyją zwierzęta), wycieki ropy z tankowców.
- Rozwiązania: kolej, transport zbiorowy, rower, ekrany akustyczne, przejścia dla zwierząt nad i pod drogami ekspresowymi.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która korzyść wynika z budowy zapory?
- APrzesiedlenia mieszkańców
- BUtrata ekosystemów
- CZatrzymywanie osadów
- DProdukcja energii i ochrona przeciwpowodziowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Produkcja energii i ochrona przeciwpowodziowa – Zapora produkuje prąd i zatrzymuje fale powodziowe.
Który skutek budowy zapory jest kosztem społecznym?
- ARozwój żeglugi
- BPrzesiedlenia mieszkańców
- CProdukcja energii
- DNawadnianie pól
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Przesiedlenia mieszkańców – Zbiornik zatapia tereny, na których mieszkali ludzie.
Jak zapora zmienia rzekę poniżej?
- ARzeka niesie mniej osadów i silniej eroduje koryto
- BRzeka niesie więcej osadów
- CNic się nie zmienia
- DRzeka całkowicie wysycha
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Rzeka niesie mniej osadów i silniej eroduje koryto – Osady zostają w zbiorniku.
Na której rzece leży Zapora Trzech Przełomów?
- ANa Nilu
- BNa Jangcy
- CNa Mekongu
- DNa Huang He
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Na Jangcy – To największa elektrownia wodna świata, w Chinach.
Jaki problem rolników wywołała Wysoka Tama w Asuanie?
- AWzrosły opady
- BZabrakło wody do nawadniania
- CNa pola nie docierają żyzne namuły Nilu
- DPola zalewa każda powódź
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Na pola nie docierają żyzne namuły Nilu – Namuły zostają w Jeziorze Nasera, więc trzeba stosować nawozy.
Co to jest fragmentacja siedlisk?
- AWycinka jednego drzewa
- BPodział obszaru życia zwierząt przez drogi i inne bariery
- CPowstawanie nowych lasów
- DŁączenie parków narodowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Podział obszaru życia zwierząt przez drogi i inne bariery – Droga dzieli populacje zwierząt.
Co ogranicza fragmentację siedlisk przy drogach?
- AWyższe dozwolone prędkości
- BPrzejścia dla zwierząt
- CDodatkowe pasy ruchu
- DWięcej reklam
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Przejścia dla zwierząt – Zwierzęta mogą bezpiecznie przejść nad drogą lub pod nią.
Co to jest przerzut wody?
- APrzekierowanie wody kanałami z jednego dorzecza do drugiego
- BPowódź
- COpady deszczu
- DTopnienie lodowca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przekierowanie wody kanałami z jednego dorzecza do drugiego – Przykładem jest przerzut Południe–Północ w Chinach.
Cały dział „Usługi i relacje człowiek–środowisko”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.