1Dwa typy smogu
| Cecha | Londyński (kwaśny) | Fotochemiczny (typu Los Angeles) |
|---|---|---|
| pora roku | zima | lato |
| warunki | mgła, bezwietrzna pogoda i inwersja temperatury | silne nasłonecznienie, wysoka temperatura |
| źródło | spalanie węgla: SO₂ i pyły | spaliny: NOₓ i lotne związki organiczne |
| produkt | kwaśna mgła z pyłami | ozon przyziemny |
| przykłady | Londyn 1952 (kilka tysięcy zgonów), dziś Kraków, Delhi zimą | Los Angeles, miasto Meksyk, Pekin |
- Inwersja temperatury to sytuacja, gdy cieplejsze powietrze leży nad zimniejszym. Zimne powietrze przy ziemi nie unosi się, więc zanieczyszczenia zostają nad miastem. Sprzyjają temu kotliny, np. Kraków w dolinie Wisły.
- Smog fotochemiczny powstaje w reakcjach chemicznych zachodzących pod wpływem światła słonecznego, dlatego jest najsilniejszy w słoneczne popołudnia.
2Wpływ na życie i działalność
- Zdrowie: choroby układu oddechowego (astma) i krążenia, przedwczesne zgony.
- Działalność: alerty smogowe, ograniczenia ruchu samochodów i palenia w piecach, zamykanie szkół, mniejsza widoczność i utrudnienia w ruchu lotniczym, koszty leczenia i zwolnień lekarskich.
- Przykłady: Delhi i Pekin zimą, w Polsce alerty smogowe i uchwały antysmogowe.
W jakich warunkach powstaje smog londyński?
To zimowy smog z dymu węglowego.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zapobieganie
- Eliminacja paliw stałych w ogrzewaniu domów (w Krakowie zakaz palenia węglem i drewnem obowiązuje od 2019 r.), wymiana starych pieców, termomodernizacja.
- Filtry i katalizatory, strefy czystego transportu, transport zbiorowy, normy jakości powietrza.
Smog londyński to zima, węgiel i inwersja. Smog fotochemiczny to lato, spaliny i słońce, a jego produktem jest ozon przyziemny.
Mylenie ozonu przyziemnego (szkodliwy składnik smogu) z warstwą ozonową w stratosferze, która chroni przed promieniowaniem UV. Drugi błąd: przypisywanie smogu londyńskiego latu.
✎Ściąga: Smog londyński i fotochemiczny
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Smog londyński to zima, węgiel i inwersja. Smog fotochemiczny to lato, spaliny i słońce, a jego produktem jest ozon przyziemny.
- Inwersja temperatury to sytuacja, gdy cieplejsze powietrze leży nad zimniejszym. Zimne powietrze przy ziemi nie unosi się, więc zanieczyszczenia zostają nad miastem. Sprzyjają temu kotliny, np. Kraków w dolinie Wisły.
- Zdrowie: choroby układu oddechowego (astma) i krążenia, przedwczesne zgony.
- Działalność: alerty smogowe, ograniczenia ruchu samochodów i palenia w piecach, zamykanie szkół, mniejsza widoczność i utrudnienia w ruchu lotniczym, koszty leczenia i zwolnień lekarskich.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W jakich warunkach powstaje smog londyński?
- ALatem, przy silnym słońcu
- BWiosną, przy ulewnym deszczu
- CJesienią, przy silnym wietrze
- DZimą, przy mgle i inwersji temperatury
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zimą, przy mgle i inwersji temperatury – To zimowy smog z dymu węglowego.
Co jest głównym źródłem smogu londyńskiego?
- ASpalanie węgla: SO₂ i pyły
- BPyłki roślin
- CSpaliny samochodów latem
- DErupcje wulkanów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Spalanie węgla: SO₂ i pyły – Dym z kominów zostaje pod warstwą inwersji.
Kiedy powstaje smog fotochemiczny?
- AZimą, przy mrozie
- BZawsze podczas deszczu
- CWyłącznie nocą
- DLatem, przy silnym nasłonecznieniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Latem, przy silnym nasłonecznieniu – Reakcje zachodzą pod wpływem światła słonecznego.
Co jest produktem smogu fotochemicznego?
- APył wulkaniczny
- BKwaśna mgła z dymu węglowego
- COzon przyziemny
- DPara wodna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ozon przyziemny – NOₓ i lotne związki organiczne w słońcu tworzą ozon.
Co to jest inwersja temperatury?
- ADeszczowa pogoda
- BCieplejsze powietrze nad zimniejszym, które blokuje unoszenie zanieczyszczeń
- CSilny wiatr z południa
- DSpadek temperatury wraz z wysokością
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Cieplejsze powietrze nad zimniejszym, które blokuje unoszenie zanieczyszczeń – Inwersja zatrzymuje smog przy ziemi.
Które miasto jest klasycznym przykładem smogu fotochemicznego?
- AReykjavik
- BLondyn w 1952 r.
- CKraków zimą
- DLos Angeles
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Los Angeles – Słoneczny klimat i duży ruch samochodowy sprzyjają temu smogowi.
Czym różni się ozon przyziemny od warstwy ozonowej?
- AWarstwa ozonowa powstaje ze spalin
- BNiczym się nie różnią
- COzon przyziemny szkodzi zdrowiu, a warstwa ozonowa w stratosferze chroni przed UV
- DOzon przyziemny chroni przed UV
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ozon przyziemny szkodzi zdrowiu, a warstwa ozonowa w stratosferze chroni przed UV – To ten sam gaz, ale na innej wysokości i z innym skutkiem.
Które działanie najskuteczniej zmniejsza smog londyński w polskich miastach?
- AWycinka drzew w parkach
- BZwiększenie ruchu samochodów
- CEliminacja pieców na węgiel i drewno
- DBudowa nowych parkingów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Eliminacja pieców na węgiel i drewno – Głównym źródłem zimowego smogu w Polsce jest ogrzewanie domów.
Cały dział „Usługi i relacje człowiek–środowisko”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.