1Górnictwo odkrywkowe
- Górnictwo odkrywkowe zajmuje duże powierzchnie, usuwa glebę i nadkład, tworzy wyrobiska i hałdy (zwałowiska) oraz zmienia stosunki wodne. Przykłady: kopalnie węgla brunatnego Bełchatów i Turów.
- Lej depresyjny to obszar, gdzie zwierciadło wód podziemnych obniżyło się, bo kopalnia stale odpompowuje wodę z wyrobiska. W okolicy wysychają studnie, stawy i małe rzeki.
- Przykład konfliktu: Czechy skarżyły się, że kopalnia Turów obniża poziom wód w ich przygranicznych gminach; spór trafił do Trybunału Sprawiedliwości UE i zakończył się umową w 2022 r.
2Górnictwo głębinowe
- Górnictwo głębinowe powoduje szkody górnicze: osiadanie terenu, zapadliska, pękanie budynków i zalewiska w nieckach osiadania. Wody kopalniane są zasolone, a skały płonne tworzą hałdy. Przykład: Górnośląskie Zagłębie Węglowe.
O co toczył się spór Polski i Czech wokół kopalni Turów?
Lej depresyjny sięgał przygranicznych gmin czeskich.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rekultywacja
- Rekultywacja przywraca wartość użytkową lub przyrodniczą terenowi zdegradowanemu przez człowieka.
- Kierunki: leśny (zalesianie hałd), rolny (pola na wyrównanym terenie z nawiezioną glebą), wodny (zalanie wyrobiska i powstanie jeziora) i rekreacyjny (kąpieliska, stoki narciarskie, ścieżki).
- Przykłady: jeziora Pogoria w Dąbrowie Górniczej powstały w wyrobiskach piasku, a Góra Kamieńsk na zwałowisku kopalni Bełchatów ma stok narciarski i farmę wiatrową.
4Jak wybrać kierunek
- Wybór zależy od położenia i potrzeb: zbiornik wodny blisko miasta może służyć wypoczynkowi, kierunek rolny ma sens tylko tam, gdzie da się odtworzyć żyzną glebę, a na stromych zboczach hałd najlepszy jest las.
Odkrywka tworzy lej depresyjny i hałdy, a kopalnia głębinowa – szkody górnicze. Rekultywacja ma cztery główne kierunki: leśny, rolny, wodny, rekreacyjny.
Mylenie rekultywacji z rewitalizacją. Rekultywacja przywraca teren przyrodzie lub do użytku, a rewitalizacja poprawia funkcje i warunki życia na obszarze zdegradowanym, także społeczne. Drugi błąd: przypisywanie leju depresyjnego tylko kopalniom głębinowym – typowy jest dla odkrywek.
Czym różni się rewitalizacja od rekultywacji?
To dwa różne procesy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Górnictwo i rekultywacja terenów
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Odkrywka tworzy lej depresyjny i hałdy, a kopalnia głębinowa – szkody górnicze. Rekultywacja ma cztery główne kierunki: leśny, rolny, wodny, rekreacyjny.
- Górnictwo odkrywkowe zajmuje duże powierzchnie, usuwa glebę i nadkład, tworzy wyrobiska i hałdy (zwałowiska) oraz zmienia stosunki wodne. Przykłady: kopalnie węgla brunatnego Bełchatów i Turów.
- Lej depresyjny to obszar, gdzie zwierciadło wód podziemnych obniżyło się, bo kopalnia stale odpompowuje wodę z wyrobiska. W okolicy wysychają studnie, stawy i małe rzeki.
- Górnictwo głębinowe powoduje szkody górnicze: osiadanie terenu, zapadliska, pękanie budynków i zalewiska w nieckach osiadania. Wody kopalniane są zasolone, a skały płonne tworzą hałdy. Przykład: Górnośląskie Zagłębie Węglowe.
- Rekultywacja przywraca wartość użytkową lub przyrodniczą terenowi zdegradowanemu przez człowieka.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co to jest lej depresyjny?
- AObszar obniżonego zwierciadła wód podziemnych wokół kopalni
- BZbiornik wodny w wyrobisku
- CZapadlisko nad kopalnią głębinową
- DWzgórze ze skał nadkładu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Obszar obniżonego zwierciadła wód podziemnych wokół kopalni – Kopalnia odpompowuje wodę, więc poziom wód wokół spada.
Który przykład to kopalnia odkrywkowa węgla brunatnego?
- ARybnik
- BWieliczka
- CBełchatów
- DJastrzębie-Zdrój
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Bełchatów – Bełchatów i Turów to odkrywki węgla brunatnego.
Co powoduje górnictwo głębinowe?
- ASzkody górnicze, np. osiadanie terenu
- BPowstanie wydm
- CWzrost żyzności gleb
- DZalesienie terenu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Szkody górnicze, np. osiadanie terenu – Puste przestrzenie pod ziemią powodują osiadanie gruntu.
Co to jest rekultywacja?
- APrzywrócenie wartości użytkowej lub przyrodniczej zdegradowanemu terenowi
- BOdpompowanie wody z wyrobiska
- CZasypanie jeziora
- DBudowa nowej kopalni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przywrócenie wartości użytkowej lub przyrodniczej zdegradowanemu terenowi – To naprawianie szkód po działalności człowieka.
Który zestaw zawiera wyłącznie kierunki rekultywacji?
- ALeśny, rolny, wodny, rekreacyjny
- BRolny, górniczy, hutniczy
- CLeśny, wydobywczy, handlowy
- DPrzemysłowy, wydobywczy, wojskowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Leśny, rolny, wodny, rekreacyjny – To cztery główne kierunki rekultywacji.
Który przykład to rekultywacja w kierunku wodnym?
- ANowa kopalnia odkrywkowa
- BZalesiona hałda
- CPole uprawne na zwałowisku
- DJeziora Pogoria w dawnych wyrobiskach piasku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Jeziora Pogoria w dawnych wyrobiskach piasku – Wyrobiska zalano wodą i powstały jeziora.
O co toczył się spór Polski i Czech wokół kopalni Turów?
- AO obniżanie poziomu wód podziemnych po czeskiej stronie
- BO wydobycie ropy
- CO emisję ozonu
- DO budowę zapory
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: O obniżanie poziomu wód podziemnych po czeskiej stronie – Lej depresyjny sięgał przygranicznych gmin czeskich.
Czym różni się rewitalizacja od rekultywacji?
- ARewitalizacja dotyczy tylko lasów
- BRewitalizacja poprawia funkcje obszaru także społecznie, rekultywacja przywraca teren do użytku
- CNiczym się nie różnią
- DRekultywacja dotyczy tylko centrów miast
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Rewitalizacja poprawia funkcje obszaru także społecznie, rekultywacja przywraca teren do użytku – To dwa różne procesy.
Cały dział „Usługi i relacje człowiek–środowisko”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.