✎Ściąga z działu
Wielkie odkrycia geograficzne
- przyczyny odkryć to przyprawy i złoto (ekonomia), karawela i kompas (technika) oraz rywalizacja Portugalii i Hiszpanii (polityka). Daty: Kolumb 1492, da Gama 1497–1499, Magellan i Elcano 1519–1522.
- Karawela: lekki, zwrotny statek, który radził sobie pod wiatr.
- Kompas i astrolabium: wiadomo, w którą stronę płynąć i na jakiej szerokości geograficznej jesteś.
Skutki odkryć i początki kolonizacji
- odkrycia dały Europie srebro, nowe rośliny i rewolucję cen, a Ameryce przyniosły epidemie, przemoc, plantacje i handel niewolnikami.
Zmiany w gospodarce nowożytnej
- po odkryciach centrum handlu przesunęło się znad Morza Śródziemnego nad Atlantyk. Powstawały banki, giełdy i spółki handlowe, a państwa popierały handel (merkantylizm).
Cywilizacje prekolumbijskie i imperia kolonialne (rozszerzenie)
- Cortés podbił Azteków (1519–1521), Pizarro Inków (od 1532). Zwyciężyły broń, sojusze i epidemie. Potem do wyścigu o kolonie dołączyły Holandia, Anglia i Francja.
- Aztekowie stworzyli potężne państwo w Meksyku. Ich stolica Tenochtitlan leżała na wyspie jeziora, z kanałami i polami uprawnymi w wodzie.
- Majowie zbudowali samodzielne miasta-państwa z piramidami, pismem i kalendarzem. Ich największy rozkwit przypadł na lata ok. 250–900 n.e., więc Hiszpanie zastali już podzielone, słabsze ośrodki.
Przemiany kapitalistyczne w Europie Zachodniej XVI–XVII wieku (rozszerzenie)
- kapitalizm XVI–XVII wieku to banki, spółki akcyjne, giełda i manufaktury z podziałem pracy. Maszyny napędzane silnikiem pojawią się później, w fabrykach.
- Banki (rodziny Fuggerów z Augsburga czy Medyceuszy z Florencji) pożyczały pieniądze monarchom i kupcom.
- Spółki handlowe zbierały kapitał od wielu ludzi na wyprawy. Kompania Wschodnioindyjska (Holandia, 1602) była spółką akcyjną: każdy mógł kupić udziały, a zysk dzielono.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Kto w 1492 roku dopłynął do wysp Karaibów, płynąc na zachód z Hiszpanii?
- AFerdynand Magellan
- BKrzysztof Kolumb
- CBartolomeu Dias
- DVasco da Gama
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Krzysztof Kolumb – Wyprawę finansowali władcy Hiszpanii.
Kto jako pierwszy dopłynął drogą morską do Indii, opływając Afrykę?
- AHernán Cortés
- BKrzysztof Kolumb
- CJuan Sebastián Elcano
- DVasco da Gama
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Vasco da Gama – Da Gama dotarł do Kalikatu w latach 1497–1499.
Co zrobiono w traktacie z Tordesillas (1494)?
- AUznano niepodległość kolonii
- BZakończono wojnę stuletnią
- CPodzielono strefy odkryć między Hiszpanię i Portugalię
- DUtworzono unię Polski i Litwy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Podzielono strefy odkryć między Hiszpanię i Portugalię – Linia na Atlantyku rozdzieliła zamorskie ziemie obu państw.
Co oznacza „rewolucja cen” w Europie XVI wieku?
- AZniesienie podatków
- BSpadek cen zboża
- CBunt kupców
- DDługotrwały wzrost cen po napływie amerykańskiego srebra
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Długotrwały wzrost cen po napływie amerykańskiego srebra – Do Europy napłynęło dużo srebra, więc ceny rosły.
Która choroba przywieziona z Europy zabijała ludność Ameryki?
- ADżuma bubonowa
- BGruźlica
- COspa
- DCholera
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ospa – Ospa, odra i grypa były dla Indian zabójcze, bo nie mieli na nie odporności.
Jaką roślinę z Ameryki przywieziono do Europy?
- AWinorośl
- BPszenica
- CZiemniak
- DTrzcina cukrowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ziemniak – Ziemniaki, kukurydza i pomidory pochodzą z Ameryki.
Które państwo po odkryciach stało się jednym z czołowych ośrodków handlu, przejmując rolę, którą dawniej odgrywała Wenecja?
- ASzwajcaria
- BWęgry
- CSzwecja
- DHolandia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Holandia – Holenderskie porty, zwłaszcza Amsterdam, zyskały na handlu atlantyckim i azjatyckim.
Nad jakim akwenem leżały ośrodki handlu, które zyskały na znaczeniu po odkryciach?
- ANad Morzem Czarnym
- BNad Bałtykiem
- CNad Morzem Śródziemnym
- DNad Atlantykiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Nad Atlantykiem – Handel przesunął się nad Atlantyk.
Co oznacza merkantylizm?
- AHandel wymienny bez pieniędzy
- BRówność wszystkich kupców
- CZakaz handlu zagranicznego
- DPolitykę państwa wspierającą handel i gromadzenie kruszców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Politykę państwa wspierającą handel i gromadzenie kruszców – Merkantyliści chcieli sprzedawać więcej, niż kupują.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.