✎Ściąga z działu
Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacja
- Stylizacja: archaizacja, dialektyzacja, środowiskowa, potoczna, biblijna. Funkcje: kreacyjna, charakteryzująca, estetyczna.
- Stylizacja językowa to celowe naśladowanie języka epoki, środowiska, regionu albo innego tekstu. Autor nie popełnia błędu – świadomie „przebiera” język, żeby uzyskać efekt.
- Kreacyjna: tworzy klimat epoki lub środowiska (np. XVII w. w Potopie).
Wieloznaczność, frazeologia i poprawność językowa
- Wieloznaczność zależy od kontekstu, frazeologizm ma stałą formę, a pisownię sprawdzaj według zasad obowiązujących od 2026 r.
- Wieloznaczność (polisemia) to sytuacja, gdy jeden wyraz ma kilka znaczeń zależnych od kontekstu, np. klucz do drzwi, wiolinowy, klucz do zagadki. Odróżniaj znaczenie dosłowne od przenośnego.
- Wartościowanie: wyrazy mają odcień dodatni lub ujemny, np. smukły i chudy, oszczędny i skąpy.
Interpretacja porównawcza – motyw i konteksty
- Porównanie: motyw, realizacja w każdym utworze, podobieństwa i różnice, funkcja, kontekst. Zawsze wniosek, nigdy sama lista.
- Motyw to powracający element utworu: obraz, sytuacja, temat (wędrówka, bunt, miłość, śmierć). To nie jest odpowiedź na pytanie o sens, tylko punkt wyjścia.
- 1. Nazwij wspólny motyw.
Samokształcenie i wypowiedź ustna
- Samokształcenie: rzetelne źródła, bibliografia, własna lektura. Wypowiedź ustna: teza, przykłady, kontekst, plan, odpowiedzi na pytania.
- Bibliografia to uporządkowany spis wykorzystanych źródeł: autor, tytuł, wydawca, miejsce i rok wydania. Zawsze podawaj autorstwo cudzych myśli i cytatów.
- 1. Przeczytaj uważnie pytanie i sformułuj tezę.
Argument, kontrargument i chwyty erystyczne
- Teza, argument z przykładem, kontrargument z odparciem, wniosek. Informację można sprawdzić, opinia wyraża ocenę. Perswazja jest jawna, manipulacja ukryta.
- Teza to stanowisko, które uzasadniasz. Argument to powód, dla którego teza jest prawdziwa. Przykład (scena, cytat, fakt) ilustruje argument, ale go nie zastępuje.
- Kontrargument to powód przeciw tezie. Uczciwa wypowiedź go uwzględnia i odpiera.
Notatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy II
- Notatka: 60–90 wyrazów, 4 pkt. Wypracowanie: poziom P – min. 300 wyrazów, 2 utwory (w tym lektura obowiązkowa), 2 konteksty; poziom R – min. 400 wyrazów, 3 utwory, 1 kontekst.
- 1. Wypisz stanowisko pierwszego autora w jednym zdaniu.
- 2. Zrób to samo z drugim tekstem.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym jest stylizacja językowa?
- ARodzajem rymu
- BCelowym naśladowaniem określonego typu wypowiedzi
- CZdrobnieniem
- DPrzypadkowym błędem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Celowym naśladowaniem określonego typu wypowiedzi – Autor robi to świadomie, dla efektu artystycznego.
Co to jest archaizacja?
- AUżycie gwary
- BUżycie wulgaryzmów
- CUżycie dawnych wyrazów, form i składni
- DUżycie slangu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Użycie dawnych wyrazów, form i składni – Np. waćpan, jeno, wszelako w Potopie.
Co to jest dialektyzacja?
- AUżycie żargonu
- BUżycie skrótów
- CUżycie elementów gwary
- DUżycie dawnych form
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Użycie elementów gwary – Np. ino zamiast tylko.
Czym jest wieloznaczność (polisemia)?
- AKilkoma wyrazami o jednym znaczeniu
- BRodzajem rymu
- CKilkoma znaczeniami jednego wyrazu zależnymi od kontekstu
- DBłędem ortograficznym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Kilkoma znaczeniami jednego wyrazu zależnymi od kontekstu – Np. klucz do drzwi, wiolinowy i klucz do zagadki.
Co znaczy wziąć nogi za pas?
- AZmęczyć się
- BUciec
- CZacząć biegać dla sportu
- DZałożyć pasek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Uciec – To związek frazeologiczny o przenośnym znaczeniu.
Który zestaw zawiera wyłącznie poprawne związki?
- Aw każdym razie, ponieść porażkę, wziąć nogi pod pas
- Bw każdym bądź razie, ponieść porażkę, odnieść sukces
- Cw każdym razie, odnieść porażkę, odnieść sukces
- Dw każdym razie, ponieść porażkę, odnieść sukces
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w każdym razie, ponieść porażkę, odnieść sukces – Porażkę się ponosi, sukces odnosi, a w każdym bądź razie to kontaminacja.
Czym jest motyw literacki?
- AOdpowiedzią na pytanie o sens
- BRodzajem rymu
- CPowracającym elementem utworu: obrazem, sytuacją, tematem
- DBiografią autora
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Powracającym elementem utworu: obrazem, sytuacją, tematem – Trzeba wyjaśnić jego funkcję.
Od czego zaczynasz porównanie?
- AOd napisania wniosku
- BOd nazwania wspólnego motywu
- COd biografii autora
- DOd opisu kontekstu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Od nazwania wspólnego motywu – To pierwszy krok.
Co zawiera krok „wskaż podobieństwa i różnice”?
- AZestawienie, co łączy i dzieli utwory
- BTylko podobieństwa
- CTylko różnice
- DStreszczenie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Zestawienie, co łączy i dzieli utwory – Dopiero z różnic wynika sens porównania.
Po czym poznasz wiarygodne źródło?
- APo długości tekstu
- BPo liczbie obrazków
- CPo liczbie reklam
- DPo autorze, dacie, instytucji i zgodności z innymi źródłami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Po autorze, dacie, instytucji i zgodności z innymi źródłami – To podstawowe kryteria oceny wiarygodności.
Czym jest bibliografia?
- AUporządkowanym spisem wykorzystanych źródeł
- BPojedynczym cytatem
- CStreszczeniem lektury
- DSpisem treści książki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Uporządkowanym spisem wykorzystanych źródeł – Zawiera autora, tytuł, wydawcę, miejsce i rok wydania.
Dlaczego należy podawać autorstwo cudzych myśli?
- AZ przyzwyczajenia
- BŻeby tekst był dłuższy
- CŻeby nie przypisywać sobie cudzych tekstów
- DBo tak jest ładniej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Żeby nie przypisywać sobie cudzych tekstów – Przypisanie sobie cudzego tekstu to plagiat.
Czym jest kontrargument?
- APrzykładem z lektury
- BWnioskiem na końcu tekstu
- CPowodem przeciwko tezie, który uczciwa wypowiedź uwzględnia i odpiera
- DPowtórzeniem tezy innymi słowami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Powodem przeciwko tezie, który uczciwa wypowiedź uwzględnia i odpiera – Kontrargument pokazuje drugą stronę sporu.
Czym różni się argument od przykładu?
- ANie ma różnicy
- BArgument to powód za tezą, a przykład go ilustruje
- CArgument to cytat
- DPrzykład zastępuje argument
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Argument to powód za tezą, a przykład go ilustruje – Przykład bez uzasadnienia niczego nie dowodzi.
Które zdanie jest informacją?
- A„Ta scena jest przerażająca”
- B„Konrad jest fascynujący”
- C„Wokulski zasługuje na współczucie”
- D„Dziady cz. III powstały w 1832 r.”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: „Dziady cz. III powstały w 1832 r.” – Datę da się sprawdzić, pozostałe to oceny.
Ile wyrazów powinna mieć notatka syntetyzująca na poziomie podstawowym?
- A150–200
- B300
- C30–40
- D60–90
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 60–90 – Notatka ma być zwięzła i własnymi słowami.
Z jakich elementów składa się notatka syntetyzująca?
- AStanowiska obu autorów i ich zestawienie w spójnym tekście
- BStreszczenie jednego tekstu
- CCytaty z obu tekstów
- DWłasna opinia o tekstach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Stanowiska obu autorów i ich zestawienie w spójnym tekście – Notatka zestawia stanowiska dwóch autorów.
Ile punktów można zdobyć za wypracowanie?
- A60
- B4
- C35
- D20
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 35 – Wypracowanie argumentacyjne to 35 pkt.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.