Czym jest wieloznaczność (polisemia)?

Kilkoma znaczeniami jednego wyrazu zależnymi od kontekstu

Kilkoma wyrazami o jednym znaczeniu

Który zestaw zawiera wyłącznie poprawne związki?

w każdym razie, ponieść porażkę, odnieść sukces

w każdym razie, ponieść porażkę, wziąć nogi pod pas

w każdym bądź razie, ponieść porażkę, odnieść sukces

w każdym razie, odnieść porażkę, odnieść sukces

Jak zapisać zdanie zgodnie z zasadami od 2026 r.?

To była nieprzeczytana książka.

To była nie-przeczytana książka.

To była nieprze czytana książka.

To była nie przeczytana książka.

Który zapis jest poprawny według zasad od 2026 r.?

Zastanawiam się, czy by nie pojechać.

Zastanawiam się, czy, by nie pojechać.

Zastanawiam się, czyby nie pojechać.

Zastanawiam się czy-by nie pojechać.

Co należy sprawdzić, redagując własny tekst?

Składnię, interpunkcję, ortografię i powtórzenia

Wieloznaczność, frazeologia i poprawność językowa

ogarniam.edu.pl · Język polski · Język i wypowiedźklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/wieloznacznosc-frazeologia-i-poprawnosc-jezykowa/

Nauczysz się odróżniać znaczenia wyrazu, poprawnie używać frazeologizmów i pisać zgodnie z zasadami obowiązującymi od 2026 r.

1Znaczenie i wartościowanie

Wieloznaczność (polisemia) to sytuacja, gdy jeden wyraz ma kilka znaczeń zależnych od kontekstu, np. klucz do drzwi, wiolinowy, klucz do zagadki. Odróżniaj znaczenie dosłowne od przenośnego.
Wartościowanie: wyrazy mają odcień dodatni lub ujemny, np. smukły i chudy, oszczędny i skąpy.

2Frazeologia

Związek frazeologiczny to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Nie zmieniaj jego składników, bo traci sens.

Związek	Znaczenie	Częsty błąd
wziąć nogi za pas	uciec	wziąć nogi pod pas
w każdym razie	tak czy inaczej	w każdym bądź razie (pomieszanie z bądź co bądź)
ponieść porażkę	przegrać	odnieść porażkę (odnosi się sukces)
mieć węża w kieszeni	być skąpym	rozumienie dosłowne

Pomieszanie dwóch związków w jeden to kontaminacja.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest kontaminacja?

3Nowe zasady pisowni (od 1 stycznia 2026 r.)

nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zawsze łącznie: nieprzeczytana książka, niezrozumiany poeta.
nie z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym też łącznie: niemilszy, nienajlepiej.
Cząstkę by piszemy osobno po spójnikach: Zastanawiam się, czy by nie pojechać.
pół łącznie: półżartem, półserio; o osobie z łącznikiem: pół-Polka.
Wielką literą: nazwy mieszkańców miast, dzielnic i wsi (Warszawianin, Krakowianka) oraz marki i ich egzemplarze (jeździ starym Fordem).
Przymiotniki na -owski od nazwisk – małą literą: dramat szekspirowski, koncert chopinowski.

4Redagowanie krok po kroku

1. Przeczytaj tekst na głos – usłyszysz powtórzenia i niezgrabności.
2. Sprawdź składnię: zgodność podmiotu z orzeczeniem, końcówki, związki wyrazów.
3. Sprawdź przecinki, np. przed że, który, ponieważ i przed imiesłowowym równoważnikiem zdania.
4. Wątpliwe zapisy sprawdź w aktualnym słowniku.

Zapamiętaj

Wieloznaczność zależy od kontekstu, frazeologizm ma stałą formę, a pisownię sprawdzaj według zasad obowiązujących od 2026 r.

Uwaga na błąd

Pisanie nie osobno z imiesłowem (nie przeczytany) albo nazw mieszkańców małą literą (warszawianin). Od 2026 r. poprawne są nieprzeczytany i Warszawianin.

Sprawdź, czy rozumiesz

Który zapis nazw mieszkańców jest poprawny od 2026 r.?

✎Ściąga: Wieloznaczność, frazeologia i poprawność językowa

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Wieloznaczność zależy od kontekstu, frazeologizm ma stałą formę, a pisownię sprawdzaj według zasad obowiązujących od 2026 r.
Wieloznaczność (polisemia) to sytuacja, gdy jeden wyraz ma kilka znaczeń zależnych od kontekstu, np. klucz do drzwi, wiolinowy, klucz do zagadki. Odróżniaj znaczenie dosłowne od przenośnego.
Wartościowanie: wyrazy mają odcień dodatni lub ujemny, np. smukły i chudy, oszczędny i skąpy.
Związek frazeologiczny to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Nie zmieniaj jego składników, bo traci sens.
1. Przeczytaj tekst na głos – usłyszysz powtórzenia i niezgrabności.
2. Sprawdź składnię: zgodność podmiotu z orzeczeniem, końcówki, związki wyrazów.
3. Sprawdź przecinki, np. przed że, który, ponieważ i przed imiesłowowym równoważnikiem zdania.
4. Wątpliwe zapisy sprawdź w aktualnym słowniku.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest wieloznaczność (polisemia)?
1. AKilkoma wyrazami o jednym znaczeniu
2. BRodzajem rymu
3. CKilkoma znaczeniami jednego wyrazu zależnymi od kontekstu
4. DBłędem ortograficznym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Kilkoma znaczeniami jednego wyrazu zależnymi od kontekstu – Np. klucz do drzwi, wiolinowy i klucz do zagadki.
Co znaczy wziąć nogi za pas?
1. AZmęczyć się
2. BUciec
3. CZacząć biegać dla sportu
4. DZałożyć pasek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Uciec – To związek frazeologiczny o przenośnym znaczeniu.
Który zestaw zawiera wyłącznie poprawne związki?
1. Aw każdym razie, ponieść porażkę, wziąć nogi pod pas
2. Bw każdym bądź razie, ponieść porażkę, odnieść sukces
3. Cw każdym razie, odnieść porażkę, odnieść sukces
4. Dw każdym razie, ponieść porażkę, odnieść sukces
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w każdym razie, ponieść porażkę, odnieść sukces – Porażkę się ponosi, sukces odnosi, a w każdym bądź razie to kontaminacja.
Czym jest kontaminacja?
1. AUżyciem wyrazu w znaczeniu przenośnym
2. BPowtórzeniem tego samego wyrazu
3. CUżyciem archaizmu
4. DPomieszaniem dwóch związków wyrazowych w jeden
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Pomieszaniem dwóch związków wyrazowych w jeden – W każdym bądź razie powstało z w każdym razie i bądź co bądź.
Jak zapisać zdanie zgodnie z zasadami od 2026 r.?
1. ATo była nieprzeczytana książka.
2. BTo była nie-przeczytana książka.
3. CTo była nieprze czytana książka.
4. DTo była nie przeczytana książka.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: To była nieprzeczytana książka. – Nie z imiesłowami przymiotnikowymi piszemy zawsze łącznie.
Który zapis jest poprawny według zasad od 2026 r.?
1. AZastanawiam się, czy, by nie pojechać.
2. BZastanawiam się, czyby nie pojechać.
3. CZastanawiam się, czy by nie pojechać.
4. DZastanawiam się czy-by nie pojechać.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zastanawiam się, czy by nie pojechać. – Cząstkę by piszemy po spójnikach osobno.
Który zapis nazw mieszkańców jest poprawny od 2026 r.?
1. AKrakowianin i warszawianka
2. Bkrakowianin i Warszawianka
3. CKrakowianin i Warszawianka
4. Dkrakowianin i warszawianka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Krakowianin i Warszawianka – Nazwy mieszkańców miast piszemy teraz wielką literą.
Co należy sprawdzić, redagując własny tekst?
1. ASkładnię, interpunkcję, ortografię i powtórzenia
2. BTylko ortografię
3. CTylko długość
4. DTylko styl
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Składnię, interpunkcję, ortografię i powtórzenia – Poprawność ma kilka wymiarów.

Cały dział „Język i wypowiedź”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznania Adam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne ballady Adam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wiersze Europejska poezja romantyczna – bohater byroniczny Juliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wiersze Cyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło „Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja „Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm „Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa „Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzm Dramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IV Pozytywizm – program epoki i jego idee Realizm i naturalizm w literaturze Bolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja „Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości „Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa „Lalka” – miasto, pieniądz i marzenia Henryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologiczna Realistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacja Interpretacja porównawcza – motyw i konteksty Samokształcenie i wypowiedź ustna Argument, kontrargument i chwyty erystyczne Notatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy II Lektury w klasie II: P, R i uzupełniające