Czym jest stylizacja językowa?

Celowym naśladowaniem określonego typu wypowiedzi

Co to jest archaizacja?

Użycie dawnych wyrazów, form i składni

Jaka jest funkcja charakteryzująca?

Pokazuje cechy postaci: pochodzenie, wykształcenie

Dlaczego sama nazwa zabiegu nie wystarcza w analizie?

Trzeba jeszcze wyjaśnić jego funkcję i efekt

Bo nazwy zabiegów są nieważne

Czy archaizm w powieści historycznej jest błędem językowym?

Nie, to świadome użycie dawnego wyrazu lub formy

Tak, jeśli wyraz wyszedł z użycia

Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacja

ogarniam.edu.pl · Język polski · Język i wypowiedźklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/stylizacja-jezykowa-archaizacja-i-dialektyzacja/

Zobaczysz, jak pisarz może „udawać” język dawnej epoki albo wsi i po co to robi.

1Czym jest stylizacja

Stylizacja językowa to celowe naśladowanie języka epoki, środowiska, regionu albo innego tekstu. Autor nie popełnia błędu – świadomie „przebiera” język, żeby uzyskać efekt.

Rodzaje stylizacji i ich funkcje w tekście.

2Rodzaje

Rodzaj	Na czym polega	Przykład
archaizacja	dawne wyrazy, formy i składnia	waćpan, jeno, wszelako (Sienkiewicz, Potop)
dialektyzacja	elementy gwary	ino zamiast tylko (Reymont, Chłopi; chłopi w Weselu Wyspiańskiego)
środowiskowa	język grupy zawodowej lub społecznej: żargon, slang	mowa uczniów, żołnierzy, lekarzy
potoczna	naśladowanie mowy codziennej	krótkie zdania, powtórzenia, urwane myśli
biblijna	słownictwo i składnia Biblii	zdania zaczynane od I, uroczysty ton (poznana w klasie I)

Sprawdź, czy rozumiesz

Do czego służy stylizacja środowiskowa?

3Funkcje

Kreacyjna: tworzy klimat epoki lub środowiska (np. XVII w. w Potopie).
Charakteryzująca: pokazuje, kim jest postać: skąd pochodzi, jak jest wykształcona.
Estetyczna i humorystyczna: dodaje uroku, ironii albo komizmu (np. przechwałki Zagłoby).

4Analiza krok po kroku

1. Znajdź nietypowy wyraz lub formę i zacytuj go.
2. Nazwij rodzaj stylizacji.
3. Określ funkcję: po co autor go użył.
4. Oceń efekt dla obrazu postaci, epoki albo dla czytelnika.
5. (R) Powiąż zabieg z tradycją i konwencją, np. archaizację z powieścią historyczną, a gwarę z literaturą o wsi.

Zapamiętaj

Stylizacja: archaizacja, dialektyzacja, środowiskowa, potoczna, biblijna. Funkcje: kreacyjna, charakteryzująca, estetyczna.

Uwaga na błąd

Traktowanie archaizmu jak błędu albo samo nazwanie zabiegu bez wyjaśnienia funkcji. Archaizm jest świadomy, a analiza to zawsze nazwa i efekt.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jaka jest funkcja kreacyjna stylizacji?

✎Ściąga: Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacja

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Stylizacja: archaizacja, dialektyzacja, środowiskowa, potoczna, biblijna. Funkcje: kreacyjna, charakteryzująca, estetyczna.
Stylizacja językowa to celowe naśladowanie języka epoki, środowiska, regionu albo innego tekstu. Autor nie popełnia błędu – świadomie „przebiera” język, żeby uzyskać efekt.
Kreacyjna: tworzy klimat epoki lub środowiska (np. XVII w. w Potopie).
Charakteryzująca: pokazuje, kim jest postać: skąd pochodzi, jak jest wykształcona.
Estetyczna i humorystyczna: dodaje uroku, ironii albo komizmu (np. przechwałki Zagłoby).
1. Znajdź nietypowy wyraz lub formę i zacytuj go.
2. Nazwij rodzaj stylizacji.
3. Określ funkcję: po co autor go użył.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest stylizacja językowa?
1. ARodzajem rymu
2. BCelowym naśladowaniem określonego typu wypowiedzi
3. CZdrobnieniem
4. DPrzypadkowym błędem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Celowym naśladowaniem określonego typu wypowiedzi – Autor robi to świadomie, dla efektu artystycznego.
Co to jest archaizacja?
1. AUżycie gwary
2. BUżycie wulgaryzmów
3. CUżycie dawnych wyrazów, form i składni
4. DUżycie slangu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Użycie dawnych wyrazów, form i składni – Np. waćpan, jeno, wszelako w Potopie.
Co to jest dialektyzacja?
1. AUżycie żargonu
2. BUżycie skrótów
3. CUżycie elementów gwary
4. DUżycie dawnych form
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Użycie elementów gwary – Np. ino zamiast tylko.
Do czego służy stylizacja środowiskowa?
1. ADo naśladowania Biblii
2. BDo oddania języka grupy społecznej lub zawodowej
3. CDo oddania klimatu dawnej epoki
4. DDo naśladowania gwary wiejskiej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Do oddania języka grupy społecznej lub zawodowej – Może to być slang lub żargon.
Jaka jest funkcja kreacyjna stylizacji?
1. AInformowanie o faktach
2. BTworzenie klimatu epoki lub środowiska
3. CCharakteryzowanie postaci
4. DWywoływanie śmiechu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Tworzenie klimatu epoki lub środowiska – Archaizacja w Potopie oddaje klimat XVII w.
Jaka jest funkcja charakteryzująca?
1. ATworzy klimat epoki
2. BRozśmiesza
3. CPokazuje cechy postaci: pochodzenie, wykształcenie
4. DZdobi tekst
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Pokazuje cechy postaci: pochodzenie, wykształcenie – Gwara może pokazać, że postać pochodzi ze wsi.
Dlaczego sama nazwa zabiegu nie wystarcza w analizie?
1. ATrzeba jeszcze wyjaśnić jego funkcję i efekt
2. BBo zabieg nie ma znaczenia
3. CBo nazwy zabiegów są nieważne
4. DBo nazwa zawsze jest błędna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Trzeba jeszcze wyjaśnić jego funkcję i efekt – Analiza to nazwa plus efekt.
Czy archaizm w powieści historycznej jest błędem językowym?
1. ATak, zawsze
2. BNie, to świadome użycie dawnego wyrazu lub formy
3. CTak, jeśli jest w dialogu
4. DTak, jeśli wyraz wyszedł z użycia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nie, to świadome użycie dawnego wyrazu lub formy – Błąd jest niezamierzony, a archaizm – celowy.

Cały dział „Język i wypowiedź”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznania Adam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne ballady Adam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wiersze Europejska poezja romantyczna – bohater byroniczny Juliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wiersze Cyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło „Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja „Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm „Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa „Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzm Dramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IV Pozytywizm – program epoki i jego idee Realizm i naturalizm w literaturze Bolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja „Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości „Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa „Lalka” – miasto, pieniądz i marzenia Henryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologiczna Realistyczna powieść europejska (do wyboru)Wieloznaczność, frazeologia i poprawność językowa Interpretacja porównawcza – motyw i konteksty Samokształcenie i wypowiedź ustna Argument, kontrargument i chwyty erystyczne Notatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy II Lektury w klasie II: P, R i uzupełniające