✎Ściąga z działu
Plany budowy i pokrewieństwo zwierząt (rozszerzenie)
- Symetria jest „podpisem” trybu życia: osiadły lub dryfujący to zwykle promienista, aktywny ruch w jednym kierunku to dwuboczna.
- „Zmiennocieplne” czy „płucodyszne” to tylko jedna cecha. Grupy kręgowców opisuj zestawem cech i pokazuj, gdzie na drzewie się pojawiły.
- Listki zarodkowe to warstwy komórek zarodka, z których powstają wszystkie tkanki. Dwuwarstwowe (diploblastyczne) są parzydełkowce (i żebropławy): ektoderma i endoderma, między nimi galaretowata mezoglea. Trójwarstwowe (triploblastyczne) to cała reszta: dochodzi mezoderma, z której powstają m.in. mięśnie i układ krwionośny.
Parzydełkowce, płazińce i nicienie (rozszerzenie)
- Cecha diagnostyczna to klucz: jedna dziura w jelicie to parzydełkowiec lub płaziniec, a przewód z ustami i odbytem plus obły kształt to nicień.
- Parzydełkowce (stułbia, chełbia modra): symetria promienista, dwie warstwy ciała, jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem (usta są też odbytem), komórki parzydełkowe do obrony i chwytania ofiar, sieć nerwowa. Występują jako osiadły polip albo unoszona meduza.
- Płazińce: ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, brak jamy ciała, jelito ślepo zakończone, często rozgałęzione (u tasiemców całkiem brak, wchłaniają pokarm całą powierzchnią), protonefrydia do wydalania. Wirki są wolnożyjące, przywry i tasiemce to pasożyty.
Pierścienice, mięczaki i stawonogi (rozszerzenie)
- Układ krwionośny zamknięty mają pierścienice, głowonogi i kręgowce; otwarty stawonogi i większość mięczaków.
- Pierścienice (dżdżownica, pijawka): ciało podzielone na segmenty, wtórna jama ciała (celoma) wypełniona płynem działa jak szkielet hydrostatyczny, układ krwionośny zamknięty, nefrydia i układ nerwowy drabinkowy.
- Mięczaki: miękkie ciało, płaszcz, muszla (u niektórych zredukowana lub brak, np. pomrowy, ośmiornica), noga. Ślimaki mają tarkę zwaną radulą, a część lądowych oddycha płucem. Małże mają dwie skorupy i skrzela, które filtrują wodę. Głowonogi (ośmiornica) to aktywni drapieżnicy z zamkniętym układem krwionośnym, dużym mózgiem, rozwiniętymi oczami i ruchem odrzutowym.
Szkarłupnie i strunowce (rozszerzenie)
- U kręgowców struna grzbietowa zostaje zastąpiona kręgosłupem, a cewka nerwowa staje się mózgowiem i rdzeniem kręgowym.
- Szkarłupnie (rozgwiazda, jeżowiec): dorosłe mają symetrię promienistą (5-promienną), szkielet wapienny w skórze i układ ambulakralny z nóżkami ambulakralnymi (hydrauliczny układ rurek na wodę do poruszania i chwytania). Są wtórouste, więc bliżej im do nas niż do ślimaka.
- Strunowce łączą cztery cechy, które mają przynajmniej w rozwoju: struna grzbietowa, grzbietowa cewka nerwowa, szczeliny skrzelowe w gardzieli i ogon zaodbytowy (ciało przedłużone za odbytem). Podtypy: osłonice, bezczaszkowce (lancetnik) i kręgowce.
Rozpoznawanie grup i znaczenie zwierząt (rozszerzenie)
- Dobra odpowiedź: nazwa grupy, cecha diagnostyczna, krótkie „bo”.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który zestaw zwierząt tworzy grupę owodniowców?
- AGady, ptaki i ssaki
- BPtaki, ssaki i płazy
- CPłazy, gady i ptaki
- DRyby, płazy i gady
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Gady, ptaki i ssaki – Owodniowce mają jajo z błonami płodowymi, czyli gady, ptaki i ssaki; płazy i ryby składają jaja bez owodni.
Stułbia ma dwa listki zarodkowe. Które zdanie jest poprawne?
- ABrakuje u niej endodermy
- BBrakuje u niej mezodermy
- CMa za to mezodermę i endodermę, ale nie ektodermę
- DBrakuje u niej ektodermy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Brakuje u niej mezodermy – Parzydełkowce mają ektodermę i endodermę, a mezodermy nie wytwarzają.
Meduza unosi się w wodzie i bodźce docierają do niej ze wszystkich stron. Jaką symetrię ciała ma i dlaczego to jej służy?
- APromienistą, bo ma wyraźną głowę z narządami zmysłów
- BDwuboczną, bo ma lustrzane połowy ciała
- CPromienistą, bo reaguje na bodźce z każdego kierunku
- DDwuboczną, bo szybko płynie do przodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Promienistą, bo reaguje na bodźce z każdego kierunku – Symetria promienista pasuje do trybu życia osiadłego lub unoszącego się, gdy nie ma wyróżnionego przodu.
Która cecha odróżnia nicienie od płazińców?
- ARozdzielnopłciowość u wszystkich płazińców
- BKompletny przewód pokarmowy z odbytem
- CObecność protonefrydiów
- DCiało spłaszczone grzbietobrzusznie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Kompletny przewód pokarmowy z odbytem – Nicienie mają usta i odbyt oraz obłe ciało, a płazińce jelito rozgałęzione albo wcale.
Co jest wspólne dla stułbi i chełbi modrej?
- APierwotna jama ciała i oskórek
- BProtonefrydia
- CKompletny przewód pokarmowy
- DKomórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca – To parzydełkowce, a ich cechy to komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem.
Jak człowiek może zarazić się tasiemcem uzbrojonym?
- AJedząc surową wołowinę z wągrami
- BPijąc wodę ze ślimakami błotniarkami
- CPołykając jaja owsika z rąk
- DZjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami – Żywicielem pośrednim tasiemca uzbrojonego jest świnia, a larwy (wągry) są w jej mięsie.
Którą cechą różnią się pajęczaki od owadów?
- AMają otwarty układ krwionośny
- BMają szkielet zewnętrzny z chityny
- CMają trzy pary odnóży
- DMają cztery pary odnóży i nie mają czułków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Mają cztery pary odnóży i nie mają czułków – Chityna i otwarty układ krwionośny dotyczą wszystkich stawonogów, a odróżnia pajęczaki liczba odnóży i brak czułków.
Dlaczego stawonogi muszą linieć?
- AChitynowy szkielet zewnętrzny nie rośnie razem z ciałem
- BTracą starą hemolimfę
- CMuszą wymienić skrzela
- DChitynowy szkielet jest elastyczny i się rozciąga
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Chitynowy szkielet zewnętrzny nie rośnie razem z ciałem – Sztywny pancerz zewnętrzny ogranicza wzrost, więc zwierzę zrzuca stary i wytwarza nowy.
W jamie ciała zwierzęcia krąży hemolimfa, która bezpośrednio omywa narządy. Jaki to układ krwionośny i kto go ma?
- AOtwarty, np. głowonogi
- BOtwarty, np. owady
- CZamknięty, np. owady
- DZamknięty, np. dżdżownica
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Otwarty, np. owady – Otwarty układ mają stawonogi i większość mięczaków, a głowonogi i pierścienice mają zamknięty.
Które cztery cechy mają wszystkie strunowce przynajmniej w rozwoju?
- AKręgosłup, szczęki, płuca, sierść
- BStruna grzbietowa, cewka nerwowa, szczeliny skrzelowe, ogon zaodbytowy
- CStruna brzuszna, mózg, serce, skrzela
- DSegmentacja, szkielet zewnętrzny, odnóża, układ otwarty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Struna grzbietowa, cewka nerwowa, szczeliny skrzelowe, ogon zaodbytowy – Strunowce mają grzbietową strunę i cewkę nerwową, szczeliny skrzelowe w gardzieli i ogon zaodbytowy.
Która para opisuje szkarłupnie?
- AMuszla i radula
- BPłaszcz i szczeliny skrzelowe
- CSzkielet chitynowy i tchawki
- DSzkielet wapienny i nóżki ambulakralne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Szkielet wapienny i nóżki ambulakralne – Rozgwiazda i jeżowiec mają szkielet wapienny w skórze i układ ambulakralny z nóżkami.
Jaja bez skorupy składane w wodzie, naga wilgotna skóra i larwa ze skrzelami. Jaka to gromada?
- ARyby
- BGady
- CSsaki
- DPłazy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Płazy – To komplet cech płazów: wodne jaja, skóra uczestnicząca w oddychaniu i larwy wodne.
Zwierzę ma ciało podzielone na tagmy, szkielet zewnętrzny z chityny, trzy pary odnóży i skrzydła. Do jakiej grupy należy?
- ASkorupiaki
- BOwady
- CPajęczaki
- DPierścienice
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Owady – Trzy pary odnóży i skrzydła są cechą diagnostyczną owadów.
Co jest najlepszą odpowiedzią na pytanie „do jakiej grupy należy zwierzę?”
- A„Pajęczak”
- B„Pajęczak, bo ma nogi”
- C„Pajęczak, bo ma cztery pary odnóży i brak czułków”
- D„Stawonóg, bo żyje na lądzie”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: „Pajęczak, bo ma cztery pary odnóży i brak czułków” – Poprawna odpowiedź zawiera grupę i jednoznaczną cechę diagnostyczną.
Które zwierzę jest wektorem choroby człowieka?
- ADżdżownica
- BRozgwiazda
- CPszczoła miodna
- DKleszcz przenoszący bakterie boreliozy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Kleszcz przenoszący bakterie boreliozy – Wektor przenosi patogen między żywicielami; kleszcz przenosi bakterie wywołujące boreliozę.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.