1Trzy grupy, trzy plany
- Parzydełkowce (stułbia, chełbia modra): symetria promienista, dwie warstwy ciała, jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem (usta są też odbytem), komórki parzydełkowe do obrony i chwytania ofiar, sieć nerwowa. Występują jako osiadły polip albo unoszona meduza.
- Płazińce: ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, brak jamy ciała, jelito ślepo zakończone, często rozgałęzione (u tasiemców całkiem brak, wchłaniają pokarm całą powierzchnią), protonefrydia do wydalania. Wirki są wolnożyjące, przywry i tasiemce to pasożyty.
- Nicienie: ciało obłe w przekroju, pierwotna jama ciała, kompletny przewód pokarmowy (usta i odbyt), sztywny oskórek, rozdzielnopłciowość.
Cecha diagnostyczna to klucz: jedna dziura w jelicie to parzydełkowiec lub płaziniec, a przewód z ustami i odbytem plus obły kształt to nicień.
2Pasożyty człowieka
| Pasożyt | Żywiciel pośredni | Jak się zarazić |
|---|---|---|
| tasiemiec uzbrojony | świnia | surowe lub niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami |
| tasiemiec nieuzbrojony | bydło | surowa lub niedogotowana wołowina z wągrami |
| motylica wątrobowa | ślimak błotniarka | woda lub rośliny z przytwierdzonymi cystami |
| glista ludzka | brak | jaja połknięte z brudnych rąk lub warzyw |
| owsik | brak | jaja z rąk; autoinwazja przy drapaniu okolic odbytu |
- U glisty larwy po wylęgu przechodzą przez ścianę jelita, krążą do wątroby i płuc, są odkrztuszane i połykane, a dojrzewają w jelicie. Autoinwazja u owsika to ponowne zakażenie się samego siebie.
Jak człowiek może zarazić się tasiemcem uzbrojonym?
Żywicielem pośrednim tasiemca uzbrojonego jest świnia, a larwy (wągry) są w jej mięsie.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Profilaktyka
- Profilaktyka: mycie rąk i warzyw, badanie mięsa, dokładne gotowanie, odrobaczanie.
„Dla tasiemców człowiek jest żywicielem pośrednim”
Zwykle jest ostatecznym (dorosły tasiemiec w jelicie), a pośrednim jest zwierzę z larwami (świnia, bydło). Wyjątek: gdy człowiek połknie jaja tasiemca uzbrojonego, larwy rozwijają się w jego tkankach (wągrzyca, groźna choroba) – wtedy jest żywicielem pośrednim.
✎Ściąga: Parzydełkowce, płazińce i nicienie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Cecha diagnostyczna to klucz: jedna dziura w jelicie to parzydełkowiec lub płaziniec, a przewód z ustami i odbytem plus obły kształt to nicień.
- Parzydełkowce (stułbia, chełbia modra): symetria promienista, dwie warstwy ciała, jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem (usta są też odbytem), komórki parzydełkowe do obrony i chwytania ofiar, sieć nerwowa. Występują jako osiadły polip albo unoszona meduza.
- Płazińce: ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, brak jamy ciała, jelito ślepo zakończone, często rozgałęzione (u tasiemców całkiem brak, wchłaniają pokarm całą powierzchnią), protonefrydia do wydalania. Wirki są wolnożyjące, przywry i tasiemce to pasożyty.
- Nicienie: ciało obłe w przekroju, pierwotna jama ciała, kompletny przewód pokarmowy (usta i odbyt), sztywny oskórek, rozdzielnopłciowość.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która cecha odróżnia nicienie od płazińców?
- ARozdzielnopłciowość u wszystkich płazińców
- BKompletny przewód pokarmowy z odbytem
- CObecność protonefrydiów
- DCiało spłaszczone grzbietobrzusznie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Kompletny przewód pokarmowy z odbytem – Nicienie mają usta i odbyt oraz obłe ciało, a płazińce jelito rozgałęzione albo wcale.
Co jest wspólne dla stułbi i chełbi modrej?
- APierwotna jama ciała i oskórek
- BProtonefrydia
- CKompletny przewód pokarmowy
- DKomórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca – To parzydełkowce, a ich cechy to komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem.
Jak człowiek może zarazić się tasiemcem uzbrojonym?
- AJedząc surową wołowinę z wągrami
- BPijąc wodę ze ślimakami błotniarkami
- CPołykając jaja owsika z rąk
- DZjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami – Żywicielem pośrednim tasiemca uzbrojonego jest świnia, a larwy (wągry) są w jej mięsie.
W cyklu motylicy wątrobowej żywicielem pośrednim jest ślimak. Co to znaczy?
- AŚlimak przenosi jaja jak wektor, ale nic w nim się nie rozwija
- BŚlimak jest żywicielem ostatecznym
- CW ślimaku rozwijają się larwy pasożyta, a dorosłe osobniki żyją w żywicielu ostatecznym
- DW ślimaku żyje dorosła motylica
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W ślimaku rozwijają się larwy pasożyta, a dorosłe osobniki żyją w żywicielu ostatecznym – Żywiciel pośredni gości formy larwalne i rozmnażanie bezpłciowe, a ostateczny formy dorosłe.
Dziecko często drapie się w okolicy odbytu, po czym ssie palce, a nocne swędzenie wraca mimo leczenia. Jaki mechanizm tłumaczy nawroty zakażenia owsikiem?
- AŻywiciel pośredni jest w piaskownicy
- BLarwy przechodzą przez płuca jak u glisty
- CZakażenie wołowiną z wągrami
- DAutoinwazja: jaja z rąk trafiają do ust
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Autoinwazja: jaja z rąk trafiają do ust – Owsik zakaża ponownie tego samego żywiciela, gdy jaja wrócą z rąk do ust (autoinwazja).
Dlaczego tasiemce nie potrzebują jelita?
- AWchłaniają strawiony pokarm żywiciela całą powierzchnią ciała
- BŻywią się tylko krwią
- CTrawią pokarm w wodniczkach i nie potrzebują przewodu
- DMają je w zredukowanej postaci jako nefrydia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wchłaniają strawiony pokarm żywiciela całą powierzchnią ciała – Tasiemiec żyje w jelicie żywiciela i wchłania gotowe składniki pokarmowe przez powierzchnię ciała.
Co dzieje się z larwą glisty ludzkiej po połknięciu jaj?
- AWędruje przez wątrobę i płuca, jest odkrztuszana i dojrzewa w jelicie
- BRozwija się w mięśniach jako wągier
- CZostaje w płucach jako dorosła glista
- DOd razu dojrzewa w żołądku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wędruje przez wątrobę i płuca, jest odkrztuszana i dojrzewa w jelicie – Larwy glisty odbywają wędrówkę przez narządy, a dorosłe żyją dopiero w jelicie cienkim.
Która metoda ogranicza zakażenia i tasiemcem uzbrojonym, i nieuzbrojonym?
- ADokładne gotowanie lub badanie mięsa
- BUnikanie wody z błotniarkami
- CMycie rąk po toalecie
- DPranie pościeli w wysokiej temperaturze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Dokładne gotowanie lub badanie mięsa – Oba tasiemce przenoszą się przez mięso z wągrami, więc zabezpiecza kontrola i obróbka cieplna mięsa.
Cały dział „Różnorodność zwierząt”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.