ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Różnorodność zwierzątklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/biologia/parzydelkowce-plazince-i-nicienie/

Biologia · Różnorodność zwierząt · kl. 3 · zakres rozszerzony

Parzydełkowce, płazińce i nicienie

Rozpoznasz trzy grupy po cechach diagnostycznych i prześledzisz drogi zakażenia pasożytami człowieka.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Trzy grupy, trzy plany

  • Parzydełkowce (stułbia, chełbia modra): symetria promienista, dwie warstwy ciała, jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem (usta są też odbytem), komórki parzydełkowe do obrony i chwytania ofiar, sieć nerwowa. Występują jako osiadły polip albo unoszona meduza.
  • Płazińce: ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, brak jamy ciała, jelito ślepo zakończone, często rozgałęzione (u tasiemców całkiem brak, wchłaniają pokarm całą powierzchnią), protonefrydia do wydalania. Wirki są wolnożyjące, przywry i tasiemce to pasożyty.
  • Nicienie: ciało obłe w przekroju, pierwotna jama ciała, kompletny przewód pokarmowy (usta i odbyt), sztywny oskórek, rozdzielnopłciowość.
Zapamiętaj

Cecha diagnostyczna to klucz: jedna dziura w jelicie to parzydełkowiec lub płaziniec, a przewód z ustami i odbytem plus obły kształt to nicień.

2Pasożyty człowieka

PasożytŻywiciel pośredniJak się zarazić
tasiemiec uzbrojonyświniasurowe lub niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami
tasiemiec nieuzbrojonybydłosurowa lub niedogotowana wołowina z wągrami
motylica wątrobowaślimak błotniarkawoda lub rośliny z przytwierdzonymi cystami
glista ludzkabrakjaja połknięte z brudnych rąk lub warzyw
owsikbrakjaja z rąk; autoinwazja przy drapaniu okolic odbytu
  • U glisty larwy po wylęgu przechodzą przez ścianę jelita, krążą do wątroby i płuc, są odkrztuszane i połykane, a dojrzewają w jelicie. Autoinwazja u owsika to ponowne zakażenie się samego siebie.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak człowiek może zarazić się tasiemcem uzbrojonym?

3Profilaktyka

  • Profilaktyka: mycie rąk i warzyw, badanie mięsa, dokładne gotowanie, odrobaczanie.
Uwaga na błąd

„Dla tasiemców człowiek jest żywicielem pośrednim”

Zwykle jest ostatecznym (dorosły tasiemiec w jelicie), a pośrednim jest zwierzę z larwami (świnia, bydło). Wyjątek: gdy człowiek połknie jaja tasiemca uzbrojonego, larwy rozwijają się w jego tkankach (wągrzyca, groźna choroba) – wtedy jest żywicielem pośrednim.

✎Ściąga: Parzydełkowce, płazińce i nicienie

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Cecha diagnostyczna to klucz: jedna dziura w jelicie to parzydełkowiec lub płaziniec, a przewód z ustami i odbytem plus obły kształt to nicień.
  • Parzydełkowce (stułbia, chełbia modra): symetria promienista, dwie warstwy ciała, jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem (usta są też odbytem), komórki parzydełkowe do obrony i chwytania ofiar, sieć nerwowa. Występują jako osiadły polip albo unoszona meduza.
  • Płazińce: ciało spłaszczone grzbietobrzusznie, brak jamy ciała, jelito ślepo zakończone, często rozgałęzione (u tasiemców całkiem brak, wchłaniają pokarm całą powierzchnią), protonefrydia do wydalania. Wirki są wolnożyjące, przywry i tasiemce to pasożyty.
  • Nicienie: ciało obłe w przekroju, pierwotna jama ciała, kompletny przewód pokarmowy (usta i odbyt), sztywny oskórek, rozdzielnopłciowość.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Która cecha odróżnia nicienie od płazińców?

    1. ARozdzielnopłciowość u wszystkich płazińców
    2. BKompletny przewód pokarmowy z odbytem
    3. CObecność protonefrydiów
    4. DCiało spłaszczone grzbietobrzusznie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Kompletny przewód pokarmowy z odbytem – Nicienie mają usta i odbyt oraz obłe ciało, a płazińce jelito rozgałęzione albo wcale.

  2. Co jest wspólne dla stułbi i chełbi modrej?

    1. APierwotna jama ciała i oskórek
    2. BProtonefrydia
    3. CKompletny przewód pokarmowy
    4. DKomórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca – To parzydełkowce, a ich cechy to komórki parzydełkowe i jama chłonąco-trawiąca z jednym otworem.

  3. Jak człowiek może zarazić się tasiemcem uzbrojonym?

    1. AJedząc surową wołowinę z wągrami
    2. BPijąc wodę ze ślimakami błotniarkami
    3. CPołykając jaja owsika z rąk
    4. DZjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Zjadając niedogotowane wieprzowe mięso z wągrami – Żywicielem pośrednim tasiemca uzbrojonego jest świnia, a larwy (wągry) są w jej mięsie.

  4. W cyklu motylicy wątrobowej żywicielem pośrednim jest ślimak. Co to znaczy?

    1. AŚlimak przenosi jaja jak wektor, ale nic w nim się nie rozwija
    2. BŚlimak jest żywicielem ostatecznym
    3. CW ślimaku rozwijają się larwy pasożyta, a dorosłe osobniki żyją w żywicielu ostatecznym
    4. DW ślimaku żyje dorosła motylica
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: W ślimaku rozwijają się larwy pasożyta, a dorosłe osobniki żyją w żywicielu ostatecznym – Żywiciel pośredni gości formy larwalne i rozmnażanie bezpłciowe, a ostateczny formy dorosłe.

  5. Dziecko często drapie się w okolicy odbytu, po czym ssie palce, a nocne swędzenie wraca mimo leczenia. Jaki mechanizm tłumaczy nawroty zakażenia owsikiem?

    1. AŻywiciel pośredni jest w piaskownicy
    2. BLarwy przechodzą przez płuca jak u glisty
    3. CZakażenie wołowiną z wągrami
    4. DAutoinwazja: jaja z rąk trafiają do ust
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Autoinwazja: jaja z rąk trafiają do ust – Owsik zakaża ponownie tego samego żywiciela, gdy jaja wrócą z rąk do ust (autoinwazja).

  6. Dlaczego tasiemce nie potrzebują jelita?

    1. AWchłaniają strawiony pokarm żywiciela całą powierzchnią ciała
    2. BŻywią się tylko krwią
    3. CTrawią pokarm w wodniczkach i nie potrzebują przewodu
    4. DMają je w zredukowanej postaci jako nefrydia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wchłaniają strawiony pokarm żywiciela całą powierzchnią ciała – Tasiemiec żyje w jelicie żywiciela i wchłania gotowe składniki pokarmowe przez powierzchnię ciała.

  7. Co dzieje się z larwą glisty ludzkiej po połknięciu jaj?

    1. AWędruje przez wątrobę i płuca, jest odkrztuszana i dojrzewa w jelicie
    2. BRozwija się w mięśniach jako wągier
    3. CZostaje w płucach jako dorosła glista
    4. DOd razu dojrzewa w żołądku
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wędruje przez wątrobę i płuca, jest odkrztuszana i dojrzewa w jelicie – Larwy glisty odbywają wędrówkę przez narządy, a dorosłe żyją dopiero w jelicie cienkim.

  8. Która metoda ogranicza zakażenia i tasiemcem uzbrojonym, i nieuzbrojonym?

    1. ADokładne gotowanie lub badanie mięsa
    2. BUnikanie wody z błotniarkami
    3. CMycie rąk po toalecie
    4. DPranie pościeli w wysokiej temperaturze
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Dokładne gotowanie lub badanie mięsa – Oba tasiemce przenoszą się przez mięso z wągrami, więc zabezpiecza kontrola i obróbka cieplna mięsa.

Cały dział „Różnorodność zwierząt”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Więcej: Biologia, klasa 3

Biotechnologia tradycyjna i molekularnaElektroforeza DNA i PCRGMO i organizmy transgeniczneTerapia genowa i klonowaniePoradnictwo genetyczne i etykaDowody ewolucji i drzewa filogenetyczneZmienność i dobór naturalnyAdaptacje, gatunek i specjacjaKonwergencja i dywergencjaCzłowiek wśród naczelnychŚrodowisko, nisza i tolerancjaCechy populacji i jej obserwacjaMutualizm i komensalizmKonkurencja, drapieżnictwo i adaptacjeŁańcuchy pokarmowe, sieci i przepływ energiiPoziomy różnorodności i biomyZagrożenia bioróżnorodnościOchrona przyrody, restytucja i reintrodukcjaWspółpraca międzynarodowa i zrównoważony rozwójPlany budowy i pokrewieństwo zwierzątPierścienice, mięczaki i stawonogiSzkarłupnie i strunowceRozpoznawanie grup i znaczenie zwierzątTkanki, połączenia komórek, termoregulacja i osmoregulacjaOdżywianie zwierząt i przystosowania przewodu pokarmowegoWymiana gazowa u zwierzątUkład krwionośny, serce kręgowców i krzepnięcieOdporność swoista, mediatory i zaburzeniaProdukty przemiany azotowejNefron, narządy wydalnicze i osmoregulacjaMechanizmy działania hormonów i osie hormonalneImpuls nerwowy i synapsaUkłady nerwowe zwierząt, mózg i receptorySzkielety, ruch i skurcz mięśniaPowłoki ciała zwierząt i skóra kręgowcówRozmnażanie zwierząt i typy rozwojuSpermatogeneza, oogeneza i regulacja rozroduZapłodnienie, rozwój zarodkowy i błony płodoweDane, próby i wnioskiWyjaśnianie budowy i funkcjiProjektowanie doświadczeń i złożone wyjaśnianie