✎Ściąga z działu
I wojna światowa – przyczyny, fronty, zakończenie
- Sarajewo (1914) było iskrą. Prochem były sojusze, wyścig zbrojeń i nacjonalizmy. Zachód to okopy, wschód to ruch, a USA w 1917 przechyliły szalę.
- Przyczyna bezpośrednia: zamach w Sarajewie (28 VI 1914). Bośniacki Serb Gawriło Princip zabił następcę tronu Austro-Węgier, Franciszka Ferdynanda. Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii (28 VII 1914) i sojusze ruszyły jak domino.
- Front zachodni: po bitwie nad Marną (IX 1914) Niemcy nie zdobyli Paryża. Powstała wojna pozycyjna: okopy, drut kolczasty, ostrzał artylerii. Przez lata linia frontu prawie się nie ruszała, a ginęły setki tysięcy ludzi (Verdun i Somma, 1916).
Rewolucje w Rosji w 1917 roku
- luty 1917 obalił cara (dwuwładza), październik/listopad 1917 oddał władzę bolszewikom. Dalej: pokój brzeski, wojna domowa, ZSRS.
Sprawa polska w czasie I wojny światowej
- Dmowski (Rosja, potem Ententa) i Piłsudski (państwa centralne, Legiony), Akt 5 XI 1916 to deklaracja bez granic, a prawdziwą zmianą było poparcie Wilsona (13. punkt).
- Roman Dmowski (prorosyjska, potem proententowa): głównym wrogiem są Niemcy, więc trzeba iść z Rosją, a potem z Zachodem. W VIII 1917 roku powstał Komitet Narodowy Polski (w Lozannie, potem z siedzibą w Paryżu).
- Józef Piłsudski (propaństw centralnych): głównym wrogiem jest Rosja, więc trzeba iść z Austro-Węgrami i Niemcami, a potem się od nich odwrócić.
Odbudowa państwa polskiego i walka o granice
- 11 XI 1918 (Piłsudski), Wielkopolska (XII 1918), Śląsk (3 powstania, plebiscyt 1921), wojna z bolszewikami i Bitwa Warszawska (VIII 1920), pokój ryski (1921).
- 11 listopada 1918 Rada Regencyjna przekazała władzę wojskową Józefowi Piłsudskiemu, a 14 listopada całą władzę. 22 listopada został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
- Powstanie wielkopolskie (od 27 XII 1918, po przyjeździe Paderewskiego do Poznania) zakończyło się zwycięstwem, a Wielkopolskę włączył traktat wersalski.
Konflikty przed 1914, zależności między frontami i ludność cywilna (rozszerzenie)
- przed 1914 narastały kryzysy (Maroko, Bośnia, Bałkany). Fronty były powiązane: ofensywa na jednym odciążała drugi. Wojna dotknęła cywilów: głód, deportacje, ludobójstwo Ormian.
- Kryzysy marokańskie (1905–1906 i 1911): Niemcy próbowały podważyć wpływy Francji w Maroku, ale Francja i Wielka Brytania stanęły razem. Efekt: zbliżenie Ententy.
- Aneksja Bośni i Hercegowiny (1908): Austro-Węgry formalnie włączyły ziemie, które zajmowały od 1878 roku. Wściekła była Serbia, bo uważała je za swoje zaplecze.
Polskie przedsięwzięcia polityczne, zniszczenia wojenne i Polacy w armiach zaborców (rozszerzenie)
- po stronie centralnych NKN, POW, Rada Regencyjna. Po stronie Ententy KNP i armia Hallera. Zniszczenia dotknęły całe ziemie polskie, a miliony Polaków walczyły w obcych armiach.
- Naczelny Komitet Narodowy (Kraków, 1914) popierał Legiony i współpracę z Austro-Węgrami. Piłsudski stworzył też tajną Polską Organizację Wojskową (POW).
- Roman Dmowski i Ignacy Paderewski zabiegali o poparcie Zachodu. W VIII 1917 roku w Lozannie powstał Komitet Narodowy Polski (siedziba w Paryżu), uznany przez Francję i Wielką Brytanię za reprezentanta Polaków.
Uwarunkowania niepodległości, wojny o wschodnie granice i granice południowe (rozszerzenie)
- niepodległość 1918 to zbieg okoliczności (upadek zaborców) i polskie działania. Wschód: wojna z Ukraińcami, sojusz z Petlurą, Wilno (Żeligowski), Bitwa Warszawska. Południe: Śląsk Cieszyński, Spisz i Orawa.
- Uwarunkowania międzynarodowe: w ciągu roku upadły wszyscy trzej zaborcy. Rosja przez rewolucję, Niemcy i Austro-Węgry przez klęskę. Pierwszy raz od 1795 roku nie było przeciw Polsce wspólnego frontu zaborców.
- Poparcie Zachodu: Wilson, Dmowski i Paderewski w Paryżu.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Przyczyną bezpośrednią wybuchu I wojny światowej był
- Akwestia bałkańska
- Brywalizacja kolonialna
- Cwyścig zbrojeń
- Dzamach w Sarajewie na Franciszka Ferdynanda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zamach w Sarajewie na Franciszka Ferdynanda – Zamach z 28 VI 1914 uruchomił wypowiedzenia wojny. Pozostałe odpowiedzi to przyczyny pośrednie.
Do Trójprzymierza w 1882 roku należały
- ANiemcy, Rosja i Turcja
- BAustro-Węgry, Serbia i Bułgaria
- CFrancja, Rosja i Wielka Brytania
- DNiemcy, Austro-Węgry i Włochy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Niemcy, Austro-Węgry i Włochy – Drugi blok to Trójporozumienie (Ententa). Włochy w 1915 roku zmieniły stronę.
Wojna pozycyjna była charakterystyczna przede wszystkim dla frontu
- Azachodniego
- Barktycznego
- Cwschodniego
- Dafrykańskiego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zachodniego – We Francji po bitwie nad Marną obie strony okopały się na lata. Na wschodzie front był ruchliwy.
Rewolucja lutowa 1917 roku doprowadziła do
- Apowstania ZSRS
- Bprzejęcia władzy przez Lenina
- Cabdykacji cara Mikołaja II
- Dpodpisania pokoju brzeskiego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: abdykacji cara Mikołaja II – Luty/marzec 1917 obalił cara. Reszta to skutki późniejszych wydarzeń.
Dwuwładza po rewolucji lutowej oznaczała współrządzenie
- Acara i Dumy
- BRosji i Niemiec
- Cbolszewików i caratu
- DRządu Tymczasowego i rad robotników i żołnierzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Rządu Tymczasowego i rad robotników i żołnierzy – Formalnie rządził Rząd Tymczasowy, ale realną siłę miały rady (sowiety).
Kto kierował bolszewikami w 1917 roku?
- AJózef Stalin jako lider rewolucji
- BAleksander Kiereński
- CWłodzimierz Lenin
- DMikołaj II
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Włodzimierz Lenin – Lenin stał na czele bolszewików. Kiereński kierował Rządem Tymczasowym.
Orientację prorosyjską, a potem proententową reprezentował
- AWincenty Witos
- BIgnacy Daszyński
- CJózef Piłsudski
- DRoman Dmowski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Roman Dmowski – Dmowski uznawał za głównego wroga Niemcy i szukał poparcia Rosji, a później Zachodu.
Główną postacią orientacji propaństw centralnych był
- AJózef Piłsudski
- BRoman Dmowski
- CIgnacy Paderewski
- DJózef Haller
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Józef Piłsudski – Piłsudski uważał Rosję za głównego wroga i tworzył Legiony u boku Austro-Węgier.
Kadrówka (6 VIII 1914) to
- Apowstanie we Francji
- Bbitwa pod Verdun
- Cakt zaborców o Królestwie Polskim
- Dwymarsz oddziału strzeleckiego z Krakowa, początek Legionów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wymarsz oddziału strzeleckiego z Krakowa, początek Legionów – Pierwsza Kompania Kadrowa wyruszyła z Krakowa na teren Królestwa Polskiego.
Rząd lubelski w listopadzie 1918 roku kierował
- AIgnacy Daszyński
- BRoman Dmowski
- CGabriel Narutowicz
- DWincenty Witos
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ignacy Daszyński – Tymczasowy Rząd Ludowy z Daszyńskim na czele powstał 7 XI 1918 w Lublinie.
11 listopada 1918 roku Rada Regencyjna przekazała władzę wojskową
- AJózefowi Piłsudskiemu
- BIgnacemu Paderewskiemu
- CJózefowi Hallerowi
- DRomanowi Dmowskiemu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Józefowi Piłsudskiemu – 22 XI 1918 Piłsudski został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
Mała Konstytucja z 1919 roku była
- Atymczasową ustawą o ustroju do czasu uchwalenia konstytucji
- Btraktatem z Niemcami
- Caktem zaborców
- Dpełną konstytucją II RP
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tymczasową ustawą o ustroju do czasu uchwalenia konstytucji – Sejm Ustawodawczy uregulował zasady władzy na okres przejściowy.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.