II Rzeczpospolita – powtórka do sprawdzianu

Ustrój II RP – konstytucja marcowa, przewrót majowy, konstytucja kwietniowa

• marcowa 1921 (silny Sejm) → przewrót majowy 1926 → nowela sierpniowa → sanacja → kwietniowa 1935 (silny prezydent). Piłsudski rządził bez bycia prezydentem.
• Prezydent był słaby: wybierało go Zgromadzenie Narodowe (Sejm i Senat), Sejm mógł rozwiązać tylko za zgodą 3/5 Senatu. Pierwszym prezydentem został Gabriel Narutowicz (XII 1922), zamordowany po kilku dniach.
• Nowela sierpniowa (1926) dała prezydentowi prawo rozwiązywania Sejmu i wydawania rozporządzeń z mocą ustawy.

Społeczeństwo, gospodarka i kultura II RP

• II RP łączyła trzy zabory i wiele narodów. Sukcesy: złoty (1924), Gdynia, COP. Problemy: kryzys, bezrobocie, bieda na wsi. Kultura rozkwitała.
• Gdynia: port budowany od zera (ustawa sejmowa 1922, otwarcie portu tymczasowego 1923), żeby Polska nie zależała od Gdańska. Stał się jednym z największych portów Bałtyku.
• Centralny Okręg Przemysłowy (COP) od 1936 roku, pomysł Eugeniusza Kwiatkowskiego: nowe fabryki między Wisłą a Sanem, mające zmniejszyć biedę wsi i wzmocnić obronność.

Polityka zagraniczna II RP i położenie Polski w 1939 roku (rozszerzenie)

• sojusze z Francją i Rumunią (1921), pakty 1932 i 1934, polityka równowagi Becka, gwarancje brytyjskie (31 III 1939), pakt Ribbentrop–Mołotow (23 VIII 1939): Polska między dwoma agresorami.

Polityka przed i po 1926 roku oraz wizje Piłsudskiego i Dmowskiego (rozszerzenie)

• przed 1926 Sejm i partie, po 1926 rządy sanacji. Piłsudski to państwo wielonarodowe i silna władza, Dmowski to państwo narodowe i asymilacja.
• Przed 1926: wiele partii (ludowcy, socjaliści, endecja, mniejszości), koalicje i krótkotrwałe rządy. Sejm miał dużo władzy, ale partie kłóciły się o reformy. Do tego dochodziły inflacja i wojna celna z Niemcami.
• Po 1926: formalnie nadal istniał parlament, ale realną władzę miał Piłsudski (minister spraw wojskowych i generalny inspektor sił zbrojnych). Obóz sanacji ograniczał opozycję (Brześć 1930, Bereza Kartuska 1934).

Reforma rolna, mniejszości narodowe i ocena polityki państwa (rozszerzenie)

• ok. 70% ludności mieszkało na wsi (przeludnienie), reforma rolna szła wolno, a stosunki z mniejszościami pogarszały się (pacyfikacja 1930, numerus clausus, getta ławkowe).
• Reforma rolna (1920, 1925) miała parcelować duże majątki i oddawać ziemię chłopom. Szła wolno i oszczędnie (właściciele dostawali odszkodowania, a ziemię trzeba było wykupić). Nie rozwiązała problemu przeludnienia.
• Ukraińcy: państwo prowadziło politykę asymilacji i osadnictwa wojskowego na kresach. Gdy radykalna OUN dokonywała sabotażu, w 1930 roku władze przeprowadziły pacyfikację wsi w Małopolsce Wschodniej.

Oświata i kultura masowa w II RP (rozszerzenie)

• obowiązek szkolny (1919) i reforma 1932 obniżyły analfabetyzm, a radio (od 1926), kino i sport stworzyły kulturę masową.
• Polskie Radio (spółka z 1925 roku, regularne audycje od 1926) trafiało do domów: wiadomości, muzyka, audycje dla dzieci.
• Kino: powstawały polskie filmy, a gwiazdy jak Eugeniusz Bodo miały miliony widzów. Od 1930 roku powstawały polskie filmy dźwiękowe.