Słownictwo – powtórka do sprawdzianu

Człowiek: charakter, wartości i uczucia

• Opisując osobę, połącz przymiotnik + powód. Przymiotnik z uczuciem bierze stały przyimek: jealous of, grateful for.
• sensible = rozsądny, sensitive = wrażliwy.
• sympathetic = współczujący. „Sympatyczny” to nice albo friendly.

Relacje, rutyna i uroczystości

• get on with (dogadywać się) ≠ get on (wsiąść, radzić sobie). fall out = kłótnia, make up = zgoda.

Dom, sąsiedztwo i miasto

• Wybierz, co robisz: opisujesz (fakt), oceniasz (opinia) czy proponujesz (should + rada).
• Opis (fakt): The flat is small.
• Ocena (opinia): It is too cramped for a family.

Nauka i wybory edukacyjne

• Take an exam to zdawać egzamin, pass to zdać, resit to zdawać poprawkę. Tuition to opłata za naukę, a nie lekcja.

Praca i aspiracje zawodowe

• job jest policzalne, work nie. salary = miesięczna pensja, wage = płaca za godziny. apply for (nie apply to pracę).
• duties to obowiązki w pracy: My duties include answering emails.
• skills to umiejętności: communication skills, teamwork, time management.

Żywienie i styl życia

• opinia + because + for instance. allergy to (alergia na). diet to sposób odżywiania, a nie tylko odchudzanie.
• food waste to jedzenie wyrzucane, choć mogło się nadać do spożycia: Supermarkets throw away tons of food waste.
• eat out = jeść w restauracji, take away (BrE) = jedzenie na wynos.

Zakupy, reklamacje i usługi

• refund (pieniądze), exchange (inny towar), repair (naprawa). faulty = wadliwy, defective też.
• sale (wyprzedaż) ≠ sell (sprzedawać). customer to klient sklepu, client to klient usługodawcy (np. adwokata).

Podróże, noclegi i transport

• luggage, accommodation, travel – niepoliczalne. trip = wyjazd, journey = droga, tour = wycieczka z trasą.
• luggage i accommodation (BrE) są niepoliczalne: two luggages, an accommodation. Mów a piece of luggage.
• travel (podróżować, ogólnie, niepoliczalne) ≠ trip (konkretny wyjazd) ≠ journey (droga).

Kultura i media

• fakt można sprawdzić (rok, liczba, nazwisko). opinia zawiera ocenę (best, boring). Dobry tekst oddziela jedno od drugiego.
• Informowanie podaje fakt: The film was released in 2024.
• Przekonywanie zawiera ocenę: It is the best film of the year.

Zdrowie i sport

• win + mecz / puchar, beat + przeciwnik. injury to uraz (np. skręcona kostka), disease to choroba.
• win + zawody, mecz, nagrodę: win a match. beat + przeciwnika: beat our rivals. Błąd: win our rivals.
• ill (BrE, w orzeczniku: he is ill) i sick (często „mdli go”). ache (tępy ból: headache) i pain (ogólny ból).

Technika, wynalazki i życie online

• Fakt – czas teraźniejszy. Przewidywanie – will, probably, may, might. Opisując działanie, używaj krótkich zdań i strony biernej.
• Fakt: Robots are already used in factories.
• Przewidywanie: Robots will probably replace some jobs.

Przyroda i środowisko

• lead to / result in + skutek, due to / because of + przyczyna. weather to dziś, climate to wiele lat.
• cause, lead to, result in (powodować): Pollution leads to health problems.
• due to, because of, as a result of (z powodu): Many animals are disappearing due to habitat loss.

Państwo i życie społeczne

• volunteer = ktoś, kto pomaga za darmo. charity = organizacja pomocowa. policy to polityka konkretnego ustawodawcy lub organizacji, politics to polityka w ogóle.
• politics (polityka jako dziedzina) ≠ policy (konkretny plan działania, np. the school policy).
• citizen (obywatel) ≠ citizens' rights; resident (mieszkaniec).

Kraje anglojęzyczne, Polska i świadomość międzykulturowa

• UK ≠ Great Britain (UK ma także Irlandię Północną). Porównując zwyczaje, łagodź: often, usually, many people.
• United Kingdom (Wielka Brytania) to Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia Północna. Great Britain to wyspa z Anglią, Szkocją i Walią.
• English to język i narodowość (Anglik). British to przymiotnik dla całego Zjednoczonego Królestwa.

Wartości i systemy edukacji (rozszerzenie)

• public school znaczy co innego w UK i USA. Do porównań użyj whereas / in contrast.
• Wielka Brytania (Anglia): nauka jest obowiązkowa do 16. roku życia, potem do 18. trzeba się uczyć albo szkolić. Egzaminy: GCSE (ok. 16 lat) i A levels (ok. 18 lat).
• USA: elementary, middle i high school (kl. 9–12). Oceny to GPA.

Rynek pracy, mobilność i finanse (rozszerzenie)

• borrow from, lend to. income (wpływy) i expenses (wydatki) to podstawa budżetu.
• borrow = pożyczyć od kogoś, lend = pożyczyć komuś: Can I borrow your pen? Could you lend me some money?

Choroby przewlekłe, kosmos i etyka technologii (rozszerzenie)

• prevention zapobiega, screening wykrywa. W dyskusji o technice wskaż dwie strony: on the one hand … on the other hand …
• data privacy (prywatność danych), surveillance (nadzór), algorithm (algorytm), bias (stronniczość), automation (automatyzacja).

Katastrofy ekologiczne i ocena rozwiązań (rozszerzenie)

• cause → effect, a potem solution → evaluation. Ocena ma zalety i wadę: effective, but costly.
• emergency services (służby ratunkowe), rescue (ratować), relief (pomoc humanitarna), recovery (odbudowa).

Polityka, gospodarka i prawa człowieka (rozszerzenie)

• Rząd (government) to władza wykonawcza, parlament (parliament) uchwala prawo. W argumentacji pokaż różne stanowiska.
• human rights (prawa człowieka), freedom of speech (wolność słowa), equality (równość), discrimination (dyskryminacja), refugee (uchodźca), asylum seeker (osoba ubiegająca się o azyl).
• Uniwersalna Deklaracja Praw Człowieka została przyjęta przez ONZ w 1948 roku.

Literatura, historia i sztuka oraz odpowiedzialne podróżowanie (rozszerzenie)

• Mass tourism ma wady (tłok, zniszczenia) i zalety (praca, pieniądze). Dobry argument pokazuje obie strony.
• Magna Carta (1215) ograniczyła władzę króla w Anglii.
• 1776 – amerykańska Deklaracja Niepodległości.

Jakość życia, żywność, media i sport w dyskusji (rozszerzenie)

• Pokazuj dwie strony i skutki: lead to, result in, as a result. Słowa bias, clickbait, echo chamber opisują perspektywy w mediach.
• peer pressure (presja rówieśników), burnout (wypalenie), doping, fair play, sponsorship.