✎Ściąga z działu
Życie pod okupacją, obozy i deportacje
- Okupacja to kartki, łapanki, praca przymusowa i odpowiedzialność zbiorowa. Obozy koncentracyjne służyły wyniszczeniu pracą, a obozy zagłady masowemu mordowaniu.
- Kartki na żywność były zbyt małe, żeby się wyżywić. Dlatego kwitł czarny rynek.
- Łapanki (np. na ulicach Warszawy) kończyły się wywózką na roboty do Rzeszy albo do obozu.
Polityka okupantów: Niemcy i ZSRS w Polsce (rozszerzenie)
- Niemcy chcieli zgermanizować ziemie włączone do Rzeszy i wymordować polskie elity (Intelligenzaktion, AB-Aktion), a ZSRS sowietyzował wschód i terroryzował NKWD. Obaj wykorzystywali konflikty narodowościowe.
- Niemcy: ziemie włączone do Rzeszy (np. Kraj Warty) miały zostać zgermanizowane. Mieszkańców wpisywano do czterech grup niemieckiej listy narodowościowej (Deutsche Volksliste), a Polaków wysiedlano lub zmuszano do pracy.
- ZSRS: sfałszowane wybory (22 X 1939) posłużyły jako pretekst do włączenia ziem wschodnich do USRR i BSRR. Wprowadzono sowieckie obywatelstwo, nacjonalizowano majątek i ograniczono wolności.
Zbrodnie niemieckie i sowieckie oraz pamięć o nich
- Katyń to zbrodnia sowiecka, Auschwitz-Birkenau, Palmiry i Piaśnica to zbrodnie niemieckie. Pamięć o nich podtrzymują muzea, cmentarze i pomniki.
- Katyń (IV–V 1940): NKWD zamordowało około 22 tys. polskich jeńców i więźniów na mocy decyzji Politbiura z 5 III 1940.
- Auschwitz: założony w VI 1940 jako obóz koncentracyjny dla Polaków (pierwszy transport 14 VI 1940). Od 1942 roku w części Birkenau działało największe miejsce zagłady Żydów. Zginęło tam około 1,1 mln osób, w tym około 960 tys. Żydów.
Ludobójstwo na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej
- Wołyń i Małopolska Wschodnia 1943–1945: ludobójstwo Polaków przez OUN-B i UPA, apogeum 11 VII 1943, ok. 100 tys. ofiar. Od 2016 roku 11 lipca jest Narodowym Dniem Pamięci.
- 11 VII 1943 (tzw. krwawa niedziela) i dzień później oddziały UPA zaatakowały ponad 100 polskich miejscowości. Szczyt rzezi trwał latem 1943 roku. W 1944 i 1945 mordy przeniosły się do Małopolski Wschodniej.
Zagłada Żydów: etapy i opór
- Etapy: dyskryminacja, stygmatyzacja, izolacja, Zagłada. Wannsee (20 I 1942), niemieckie obozy zagłady, ok. 6 mln ofiar. Powstanie w getcie warszawskim od 19 IV 1943.
- Dyskryminacja: ustawy norymberskie (1935) odbierały Żydom prawa. Stygmatyzacja: opaski z gwiazdą Dawida. Izolacja: getta, np. warszawskie (od XI 1940). Zagłada: masowe egzekucje na wschodzie od 1941 roku (Einsatzgruppen), od XII 1941 mordowanie gazem w Chełmnie nad Nerem, a od 1942 komory gazowe w kolejnych niemieckich obozach zagłady.
- Powstanie w getcie (19 IV – 16 V 1943) wybuchło, gdy Niemcy rozpoczęli likwidację ostatnich mieszkańców. Walczyły ŻOB (Mordechaj Anielewicz) i ŻZW. Wiedziano, że nie ma szans na zwycięstwo. Walczono o godność i o to, by samemu wybrać sposób śmierci.
Postawy wobec Holokaustu i Sprawiedliwi
- W GG za pomoc Żydom groziła kara śmierci. Spotykamy zarówno bohaterów (Sendlerowa, Żabińscy, Ulmowie), jak i obojętnych oraz szmalcowników. Karski przekazał Zachodowi informacje o Zagładzie.
- Irena Sendlerowa kierowała referatem dziecięcym Żegoty. Według szacunków wraz ze współpracownikami uratowała z getta około 2,5 tys. dzieci.
- Antonina i Jan Żabińscy ukrywali ludzi w warszawskim zoo.
Korzenie antysemityzmu i działania rządu RP wobec Zagłady (rozszerzenie)
- Korzenie antysemityzmu są religijne, kulturowe i polityczne. Rząd RP informował aliantów (nota Raczyńskiego z 10 XII 1942, Karski) i powołał Żegotę, ale nie zdołał wywołać pomocy zbrojnej.
- Religijne: w średniowieczu i później Żydów obwiniano o śmierć Jezusa (tzw. antyjudaizm). To budziło wrogość i pogromy.
- Kulturowe i gospodarcze: stereotypy o Żydach (np. jako lichwiarzach) i zawiść o zawody, w których byli aktywni.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Czym były łapanki?
- AAkcjami AK
- BDostawami żywności
- CDoraźnym zatrzymywaniem ludzi na ulicach, np. do pracy w Rzeszy
- DTajnymi lekcjami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Doraźnym zatrzymywaniem ludzi na ulicach, np. do pracy w Rzeszy – Niemcy łapali przypadkowych ludzi i wywozili ich do pracy lub obozów.
Na czym polegała odpowiedzialność zbiorowa?
- ANa karaniu przypadkowych osób za akcje podziemia
- BNa wspólnej pracy w polu
- CNa kartkach żywnościowych
- DNa wspólnym głosowaniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Na karaniu przypadkowych osób za akcje podziemia – Okupant mordował zakładników lub palił wsie w odwecie.
Dlaczego w okupowanej Polsce rozwinęło się tajne nauczanie?
- AWprowadzono naukę w domach z urzędu
- BNauczyciele nie chcieli uczyć
- CSzkoły były za drogie
- DNiemcy zamknęli szkoły średnie i wyższe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Niemcy zamknęli szkoły średnie i wyższe – Okupant chciał pozbawić Polaków elit.
Kto odpowiadał za zbrodnię katyńską?
- AArmia Krajowa
- BNKWD ZSRS
- CNiemcy
- DWehrmacht
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: NKWD ZSRS – Decyzję podjęło sowieckie Politbiuro 5 III 1940.
Kiedy założono obóz Auschwitz?
- AW 1933 roku
- BW 1939 roku dla Żydów
- CW VI 1940 jako obóz dla Polaków
- DW 1944 roku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W VI 1940 jako obóz dla Polaków – Auschwitz powstał jako obóz dla Polaków, a później stał się obozem zagłady.
Ile osób zginęło w Auschwitz-Birkenau?
- AOkoło 10 tys.
- BOkoło 1,1 mln
- COkoło 100 tys.
- DOkoło 10 mln
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Około 1,1 mln – Wśród ofiar było około 960 tys. Żydów.
Jaka organizacja dążyła do ukraińskiego państwa bez Polaków?
- ABataliony Chłopskie
- BNSZ
- COUN-B
- DAK
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: OUN-B – Radykalne skrzydło nacjonalistów kierowało czystką etniczną.
Kiedy przypada apogeum rzezi na Wołyniu?
- A22 VII 1944
- B17 IX 1939
- C11 VII 1943
- D1 IX 1939
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 11 VII 1943 – 11 i 12 VII 1943 UPA zaatakowała ponad 100 polskich miejscowości.
Ile polskich ofiar szacuje się łącznie na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej?
- AOkoło 100 tysięcy
- BOkoło 1 miliona
- COkoło 10 tysięcy
- DOkoło 1 tysiąca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Około 100 tysięcy – To szacunki historyków dla lat 1943–1945.
Co było ideologiczną podstawą Zagłady?
- AKomunizm
- BLiberalizm
- CRasizm i antysemityzm
- DPacyfizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rasizm i antysemityzm – Naziści uznawali Żydów za „obcą rasę” i chcieli ich wymordować.
Ustawy norymberskie (1935) były pierwszym etapem, czyli
- Adyskryminacją
- Bizolacją
- Cstygmatyzacją
- DZagładą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: dyskryminacją – Odbierały Żydom prawa obywatelskie.
Co oznaczały opaski z gwiazdą Dawida?
- AIzolację
- BDyskryminację
- CStygmatyzację
- DZagładę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Stygmatyzację – Miały odróżniać i upokarzać Żydów.
Jaka kara groziła w GG za pomoc Żydom?
- AŚmierć, także dla rodziny
- BAreszt na tydzień
- CBrak kary
- DGrzywna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Śmierć, także dla rodziny – Niemcy karali śmiercią nie tylko pomagających – często mordowali całe rodziny.
Czym zajmowała się Żegota?
- AWywiadem wojskowym
- BPomocą Żydom w ramach polskiego podziemia
- CDywersją na kolejach
- DSzkoleniem spadochroniarzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Pomocą Żydom w ramach polskiego podziemia – Rada Pomocy Żydom działała od XII 1942.
Kim była Irena Sendlerowa?
- ADziałaczką Żegoty, która kierowała ratowaniem dzieci z getta
- BPilotką
- CDowódczynią AK
- DPremierką rządu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Działaczką Żegoty, która kierowała ratowaniem dzieci z getta – Według szacunków uratowano ok. 2,5 tys. dzieci z getta warszawskiego.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.