✎Ściąga z działu
Cechy organizmów i poziomy ich budowy
- Każdy organizm odżywia się, oddycha, wydala, porusza się, reaguje na bodźce, rozmnaża się, rośnie i rozwija.
- Komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm
- Organizm to istota żywa. Każdy organizm jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych jednostek.
Budowa komórki
- Chloroplast – fotosynteza. Mitochondrium – oddychanie i energia. Jądro – DNA i kierowanie pracą komórki.
- Skórka z łuski cebuli – ściany komórkowe ułożone jak cegiełki i jądra. Chloroplastów brak, bo cebula rośnie pod ziemią, bez światła.
- Liść moczarki kanadyjskiej – liczne zielone chloroplasty, czasem widać, jak przesuwają się z cytoplazmą.
Komórki bakterii, roślin, zwierząt i grzybów
- Bakteria – brak jądra. Roślina – ściana z celulozy, chloroplasty, duża wakuola. Zwierzę – brak ściany. Grzyb – ściana z chityny, brak chloroplastów.
- Komórki bez jądra (prokariotyczne) mają bakterie. Ich DNA leży swobodnie w cytoplazmie. Nie mają też mitochondriów ani chloroplastów.
- Komórki z jądrem (eukariotyczne) mają rośliny, zwierzęta i grzyby.
Samożywność i cudzożywność
- Samożywny – sam wytwarza pokarm. Cudzożywny – korzysta z gotowego pokarmu.
- Samożywność (autotrofizm) – organizm sam wytwarza pokarm (cukier) z dwutlenku węgla i wody. Najczęściej korzysta z energii światła – to fotosynteza.
- Cudzożywność (heterotrofizm) – organizm pobiera gotowy pokarm: inne organizmy albo ich szczątki.
Fotosynteza
- Dwutlenek węgla + woda → glukoza + tlen (potrzebne: światło i chlorofil)
- Fotosynteza to wytwarzanie cukru (glukozy) z dwutlenku węgla i wody przy użyciu energii światła. Przy okazji powstaje tlen.
Oddychanie tlenowe i fermentacja
- Glukoza + tlen → dwutlenek węgla + woda + energia
- Oddychanie komórkowe to uwalnianie tej energii. Zachodzi stale, w dzień i w nocy, u wszystkich organizmów.
- Fermentacja alkoholowa (drożdże): glukoza → alkohol etylowy + dwutlenek węgla + energia. Pęcherzyki dwutlenku węgla spulchniają ciasto drożdżowe.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który zapis przedstawia poprawną kolejność poziomów budowy organizmu?
- Akomórka → narząd → tkanka → układ narządów → organizm
- Borganizm → komórka → tkanka → narząd → układ narządów
- Ckomórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm
- Dtkanka → komórka → narząd → układ narządów → organizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm – Komórki tworzą tkanki, tkanki – narządy, a narządy – układy narządów.
Co jest najmniejszą żywą jednostką budowy organizmu?
- Anarząd
- Btkanka
- Ckomórka
- Dukład narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komórka – Z komórek zbudowane są wszystkie organizmy.
Który organizm jest jednokomórkowy?
- Abakteria
- Bmniszek lekarski
- Cborowik szlachetny
- Dżaba trawna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bakteria – Ciało bakterii to jedna komórka.
Gdzie zachodzi fotosynteza?
- Aw wakuoli
- Bw chloroplastach
- Cw mitochondriach
- Dw jądrze komórkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w chloroplastach – Chloroplasty zawierają chlorofil, który pochłania światło.
W którym organellum zachodzi oddychanie tlenowe uwalniające energię?
- Aw ścianie komórkowej
- Bw mitochondrium
- Cw wakuoli
- Dw chloroplaście
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w mitochondrium – Mitochondria nazywamy „elektrowniami komórki”.
Gdzie w komórce rośliny lub zwierzęcia znajduje się DNA?
- Aw wakuoli
- Bw błonie komórkowej
- Cw ścianie komórkowej
- Dw jądrze komórkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w jądrze komórkowym – Jądro przechowuje informację o cechach organizmu.
Która komórka nie ma jądra komórkowego?
- Akomórka grzyba
- Bkomórka bakterii
- Ckomórka roślinna
- Dkomórka zwierzęca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: komórka bakterii – U bakterii DNA leży swobodnie w cytoplazmie.
Z czego zbudowana jest ściana komórkowa grzybów?
- Az celulozy
- Bze skrobi
- Cz chityny
- Dgrzyby nie mają ściany komórkowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: z chityny – Chityna buduje ściany komórek grzybów.
Który element występuje w komórce roślinnej, a nie występuje w komórce zwierzęcej?
- Amitochondrium
- Bjądro komórkowe
- Cchloroplast
- Dbłona komórkowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: chloroplast – Mitochondria, jądro i błonę mają obie komórki, chloroplasty – tylko roślinna.
Na czym polega samożywność?
- Aorganizm żyje kosztem żywiciela
- Borganizm rozkłada martwe szczątki
- Corganizm zjada inne organizmy
- Dorganizm sam wytwarza pokarm z prostych substancji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: organizm sam wytwarza pokarm z prostych substancji – Organizmy samożywne wytwarzają cukry z dwutlenku węgla i wody.
Który organizm jest samożywny?
- Apieczarka
- Bmniszek lekarski
- Csarna
- Ddżdżownica
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: mniszek lekarski – Mniszek to roślina – prowadzi fotosyntezę.
Jak odżywiają się grzyby?
- Acudzożywnie
- Bsamożywnie, dzięki chlorofilowi
- Cwyłącznie fotosyntezą
- Dnie odżywiają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: cudzożywnie – Grzyby nie mają chlorofilu, więc pobierają gotowy pokarm.
Jakie substancje są potrzebne roślinie do fotosyntezy?
- Aglukoza i dwutlenek węgla
- Btlen i glukoza
- Ctlen i woda
- Ddwutlenek węgla i woda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dwutlenek węgla i woda – Z dwutlenku węgla i wody powstaje w fotosyntezie glukoza.
Co powstaje w czasie fotosyntezy?
- Askrobia i dwutlenek węgla
- Btylko woda
- Cdwutlenek węgla i woda
- Dglukoza i tlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: glukoza i tlen – Glukoza jest pokarmem rośliny, a tlen trafia do powietrza.
W której części komórki zachodzi fotosynteza?
- Aw mitochondrium
- Bw wakuoli
- Cw jądrze
- Dw chloroplaście
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w chloroplaście – Chloroplasty zawierają chlorofil.
W której części komórki zachodzi oddychanie tlenowe?
- Aw mitochondriach
- Bw wakuoli
- Cw ścianie komórkowej
- Dw chloroplastach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w mitochondriach – Mitochondria to „elektrownie” komórki.
Co powstaje w oddychaniu tlenowym oprócz energii?
- Aglukoza i tlen
- Bkwas mlekowy
- Calkohol etylowy
- Ddwutlenek węgla i woda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dwutlenek węgla i woda – Glukoza z tlenem daje dwutlenek węgla, wodę i energię.
Który proces uwalnia z glukozy więcej energii?
- Awszystkie tyle samo
- Bfermentacja mlekowa
- Cfermentacja alkoholowa
- Doddychanie tlenowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: oddychanie tlenowe – Fermentacja uwalnia z glukozy tylko niewielką część energii.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.