1Cechy organizmów
- Organizm to istota żywa. Każdy organizm jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych jednostek.
- Organizmy jednokomórkowe – całe ciało to jedna komórka, np. bakterie, drożdże.
- Organizmy wielokomórkowe – zbudowane z wielu komórek, np. dąb, borowik, człowiek.
2Czynności życiowe
| Czynność | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| odżywianie | zdobywanie pokarmu – źródła energii i budulca | roślina wytwarza cukier, sarna zjada trawę |
| oddychanie | uwalnianie energii z pokarmu w komórkach | zachodzi w każdej żywej komórce |
| wydalanie | usuwanie zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii | człowiek wydala mocznik z moczem |
| ruch | zmiana położenia ciała lub jego części | bieg zająca, zwracanie się liści ku światłu |
| reagowanie na bodźce | odbieranie zmian w otoczeniu i odpowiedź na nie | ślimak chowa się do muszli po dotknięciu |
| rozmnażanie | wydawanie potomstwa | kotka rodzi kocięta, mniszek wytwarza nasiona |
| wzrost i rozwój | powiększanie się i zmiany w budowie ciała | z kijanki rozwija się żaba |
Każdy organizm odżywia się, oddycha, wydala, porusza się, reaguje na bodźce, rozmnaża się, rośnie i rozwija.
„rośliny nie oddychają, tylko prowadzą fotosyntezę”
Rośliny oddychają przez całą dobę – w dzień i w nocy.
Na czym polega wydalanie?
Wydalanie to usuwanie produktów przemiany materii, np. mocznika.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Poziomy budowy organizmu
- Tkanka – grupa podobnych komórek, które razem wykonują to samo zadanie, np. tkanka mięśniowa.
- Narząd (u roślin mówimy organ) – zbudowany z kilku tkanek, pełni określoną funkcję, np. serce, liść.
- Układ narządów – narządy współpracujące przy jednej czynności, np. układ pokarmowy. U roślin nie wyróżnia się układów narządów.
Komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm
✎Ściąga: Cechy organizmów i poziomy ich budowy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Każdy organizm odżywia się, oddycha, wydala, porusza się, reaguje na bodźce, rozmnaża się, rośnie i rozwija.
- Komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm
- Organizm to istota żywa. Każdy organizm jest zbudowany z komórek – najmniejszych żywych jednostek.
- Organizmy jednokomórkowe – całe ciało to jedna komórka, np. bakterie, drożdże.
- Organizmy wielokomórkowe – zbudowane z wielu komórek, np. dąb, borowik, człowiek.
- Tkanka – grupa podobnych komórek, które razem wykonują to samo zadanie, np. tkanka mięśniowa.
- Narząd (u roślin mówimy organ) – zbudowany z kilku tkanek, pełni określoną funkcję, np. serce, liść.
- Układ narządów – narządy współpracujące przy jednej czynności, np. układ pokarmowy. U roślin nie wyróżnia się układów narządów.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który zapis przedstawia poprawną kolejność poziomów budowy organizmu?
- Akomórka → narząd → tkanka → układ narządów → organizm
- Borganizm → komórka → tkanka → narząd → układ narządów
- Ckomórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm
- Dtkanka → komórka → narząd → układ narządów → organizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komórka → tkanka → narząd → układ narządów → organizm – Komórki tworzą tkanki, tkanki – narządy, a narządy – układy narządów.
Co jest najmniejszą żywą jednostką budowy organizmu?
- Anarząd
- Btkanka
- Ckomórka
- Dukład narządów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: komórka – Z komórek zbudowane są wszystkie organizmy.
Który organizm jest jednokomórkowy?
- Abakteria
- Bmniszek lekarski
- Cborowik szlachetny
- Dżaba trawna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bakteria – Ciało bakterii to jedna komórka.
Na czym polega wydalanie?
- Ana usuwaniu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii
- Bna usuwaniu niestrawionych resztek pokarmu
- Cna pobieraniu tlenu z powietrza
- Dna wydawaniu potomstwa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: na usuwaniu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii – Wydalanie to usuwanie produktów przemiany materii, np. mocznika.
Ślimak po dotknięciu chowa się do muszli. Jaką czynność życiową opisano?
- Aodżywianie
- Brozmnażanie
- Cwydalanie
- Dreagowanie na bodźce
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: reagowanie na bodźce – Dotyk jest bodźcem, a schowanie się – odpowiedzią na niego.
Kiedy oddychają rośliny?
- Aprzez całą dobę
- Btylko w dzień
- Ctylko w nocy
- Dtylko zimą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przez całą dobę – Każda żywa komórka stale potrzebuje energii, więc oddycha bez przerwy.
Który przykład to narząd (organ)?
- Atkanka mięśniowa
- Bukład pokarmowy
- Ckomórka mięśniowa
- Dliść
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: liść – Liść jest organem zbudowanym z kilku tkanek.
Czym jest tkanka?
- Azespołem narządów
- Bgrupą organizmów jednego gatunku
- Cgrupą podobnych komórek wykonujących to samo zadanie
- Dpojedynczą komórką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: grupą podobnych komórek wykonujących to samo zadanie – Np. komórki mięśniowe tworzą tkankę mięśniową.
Cały dział „Budowa i czynności organizmów”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.