✎Ściąga z działu
Klasyfikacja organizmów
- Nazwa gatunku = nazwa rodzaju + określenie gatunku (np. Canis lupus).
- Gatunek – organizmy bardzo do siebie podobne, które mogą się ze sobą krzyżować i mieć płodne potomstwo.
- Wirusy nie należą do żadnego królestwa, bo nie są organizmami.
Wirusy i choroby wirusowe
- Wirus = materiał genetyczny + płaszcz białkowy. Namnaża się tylko w żywej komórce.
- Wirus to cząstka zbudowana z materiału genetycznego (DNA lub RNA) otoczonego płaszczem białkowym (kapsydem). Niektóre mają jeszcze osłonkę, np. wirus grypy.
Bakterie – budowa i czynności życiowe
- Bakteria: jedna komórka bez jądra; rozmnaża się przez podział na dwie.
- Odżywianie: niektóre są samożywne (np. sinice prowadzą fotosyntezę), ale większość jest cudzożywna – rozkłada martwe szczątki, żyje z innymi organizmami albo pasożytuje.
- Oddychanie: tlenowe albo beztlenowe. Dla niektórych bakterii tlen jest wręcz szkodliwy, np. dla laseczek tężca.
Znaczenie bakterii i choroby bakteryjne
- Rozkładają martwe szczątki roślin i zwierząt na proste substancje – z nich korzystają znowu rośliny. Bez bakterii las tonąłby w opadłych liściach.
- Bakterie brodawkowe w korzeniach grochu, fasoli i koniczyny pobierają azot z powietrza i dają go roślinie.
- Bakterie w jelitach pomagają w trawieniu, wytwarzają witaminy i chronią przed bakteriami chorobotwórczymi.
Grzyby – budowa i czynności życiowe
- Grzyb: ściana z chityny, brak chlorofilu, cudzożywność, ciało ze strzępek.
- Brak chlorofilu – grzyby są cudzożywne. Cukier zapasowy to glikogen.
- Jednokomórkowe – np. drożdże. Rozmnażają się przez pączkowanie: na komórce wyrasta pączek i odrywa się.
Porosty i znaczenie grzybów
- Zbieraj tylko grzyby, które na pewno znasz. Przy objawach zatrucia (wymioty, bóle brzucha) natychmiast jedź do lekarza i weź resztki grzybów.
- Porost to organizm złożony z grzyba i glonu (lub sinicy), które żyją razem i obie strony na tym korzystają.
- Rozkładają martwe szczątki – zamykają obieg substancji w przyrodzie.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Która jednostka systematyczna jest najmniejsza?
- Arodzaj
- Bgatunek
- Ckrólestwo
- Drodzina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gatunek – Gatunek obejmuje najbardziej podobne do siebie organizmy.
Który zapis przedstawia poprawną kolejność jednostek od największej?
- Atyp, królestwo, gromada, rodzina, rząd, rodzaj, gatunek
- Bgatunek, rodzaj, rodzina, rząd, gromada, typ, królestwo
- Ckrólestwo, typ, gromada, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek
- Dkrólestwo, gromada, typ, rząd, rodzaj, rodzina, gatunek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: królestwo, typ, gromada, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek – Zaczynamy od królestwa, kończymy na gatunku.
Kto wprowadził dwuczłonowe nazewnictwo gatunków?
- AMikołaj Kopernik
- BKarol Darwin
- CKarol Linneusz
- DLudwik Pasteur
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Karol Linneusz – Linneusz w XVIII wieku nadał gatunkom nazwy łacińskie złożone z dwóch członów.
Z czego zbudowany jest wirus?
- Az komórki bez jądra ze ścianą komórkową
- Bz jednej komórki z jądrem
- Cz cytoplazmy i mitochondriów
- Dz materiału genetycznego otoczonego płaszczem białkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: z materiału genetycznego otoczonego płaszczem białkowym – Wirus nie ma budowy komórkowej.
Dlaczego wirusy nie są organizmami?
- Ażyją tylko w organizmie człowieka
- Bwywołują choroby
- Cnie mają budowy komórkowej i namnażają się tylko w żywych komórkach
- Dsą za małe, by je zobaczyć gołym okiem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: nie mają budowy komórkowej i namnażają się tylko w żywych komórkach – Poza komórką wirus nie wykonuje żadnych czynności życiowych.
Gdzie namnażają się wirusy?
- Atylko wewnątrz żywych komórek
- Bw każdym miejscu, gdzie jest pokarm
- Cw glebie i w wodzie
- Dna powierzchni skóry
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: tylko wewnątrz żywych komórek – Wirus wykorzystuje komórkę do wytwarzania swoich kopii.
Czego nie ma komórka bakterii?
- Abłony komórkowej
- Bściany komórkowej
- Cjądra komórkowego
- Dcytoplazmy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: jądra komórkowego – DNA bakterii leży swobodnie w cytoplazmie.
Gdzie żyją bakterie?
- Atylko w organizmach chorych ludzi
- Btylko w glebie
- Ctylko w wodzie
- Dprawie wszędzie: w glebie, wodzie, powietrzu i w organizmach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: prawie wszędzie: w glebie, wodzie, powietrzu i w organizmach – Bakterie zasiedlają niemal każde środowisko na Ziemi.
Jak rozmnażają się bakterie?
- Aprzez zarodniki w owocnikach
- Bprzez podział komórki na dwie
- Cprzez nasiona
- Dprzez pączkowanie jak drożdże
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: przez podział komórki na dwie – Z jednej komórki bakterii powstają dwie.
Jaką rolę w przyrodzie pełnią bakterie rozkładające szczątki?
- Azjadają żywe rośliny
- Bzamieniają martwe szczątki w proste substancje, które znowu pobierają rośliny
- Czabijają wszystkie owady w lesie
- Dwytwarzają tlen w ciemności
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zamieniają martwe szczątki w proste substancje, które znowu pobierają rośliny – Dzięki nim substancje krążą w przyrodzie.
Gdzie żyją bakterie, które dostarczają roślinom azotu z powietrza?
- Aw brodawkach na korzeniach roślin, np. grochu
- Bw kwiatach róży
- Cw żołądku człowieka
- Dw liściach sosny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w brodawkach na korzeniach roślin, np. grochu – Bakterie brodawkowe żyją w korzeniach roślin motylkowych.
Który produkt powstaje dzięki bakteriom mlekowym?
- Achleb drożdżowy
- Bolej rzepakowy
- Cmiód
- Dkiszona kapusta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kiszona kapusta – Bakterie mlekowe zakwaszają kapustę i ogórki.
Która cecha odróżnia grzyby od roślin?
- Aobecność jądra w komórkach
- Bobecność ściany komórkowej
- Cbudowa z komórek
- Dbrak chlorofilu i cudzożywność
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: brak chlorofilu i cudzożywność – Grzyby nie prowadzą fotosyntezy.
Jak nazywają się nitki, z których zbudowane są grzyby wielokomórkowe?
- Astrzępki
- Bkorzenie
- Cchwytniki
- Dwici
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: strzępki – Splątane strzępki tworzą grzybnię.
Jak rozmnażają się drożdże?
- Awyłącznie przez podział na cztery
- Bprzez nasiona
- Cprzez pączkowanie
- Dprzez kwiaty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przez pączkowanie – Na komórce drożdży wyrasta pączek, który się odrywa.
Z czego zbudowany jest porost?
- Az bakterii i wirusa
- Bz dwóch gatunków roślin
- Cz mchu i paproci
- Dz grzyba i glonu lub sinicy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: z grzyba i glonu lub sinicy – Grzyb i glon żyją razem i oboje na tym korzystają.
Co glon daje grzybowi w poroście?
- Awodę z solami mineralnymi
- Bchitynę
- Cochronę przed wyschnięciem
- Dcukry wytworzone w fotosyntezie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: cukry wytworzone w fotosyntezie – Grzyb nie ma chlorofilu, więc cukry dostaje od glonu.
Dlaczego w centrach dużych miast rośnie mało porostów?
- Asą wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza
- Bzjadają je gołębie
- Cpotrzebują wysokiej temperatury
- Dpotrzebują dużo nawozów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: są wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza – Zanieczyszczone powietrze szkodzi porostom.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.