Geografia Europy – powtórka do sprawdzianu

Położenie i granice Europy

• Dzięki urozmaiconej linii brzegowej duża część Europy leży stosunkowo blisko morza – od wieków ułatwia to żeglugę i handel.
• Morza wewnętrzne wcinają się głęboko w ląd i łączą z oceanem wąskimi cieśninami (Bałtyckie, Śródziemne, Czarne). Morza otwarte (Północne, Norweskie, Barentsa) szeroko łączą się z oceanem.

Państwa Europy i Unia Europejska

• UE – 27 państw (Polska od 2004 r.); strefa euro – 21 państw; strefa Schengen – 29 państw (stan na 2026 r.).
• Największa jest Rosja (jej europejska część), a spośród państw leżących w całości w Europie – Ukraina. Najmniejsze są Watykan (ok. 0,44 km²) i Monako.
• Unia Europejska (UE) to organizacja państw, które ściśle współpracują gospodarczo i politycznie. W 2026 r. liczy 27 państw. Polska należy do UE od 1 maja 2004 r.

Ukształtowanie powierzchni Europy

• Góry młode są wysokie i ostre (Alpy, Karpaty), a góry stare – niższe i zaokrąglone (Góry Skandynawskie, Ural).
• Depresja to obszar położony poniżej poziomu morza. Największa w Europie jest Nizina Nadkaspijska (ok. −⁠28 m przy brzegu Morza Kaspijskiego).
• Wołga (ok. 3500 km) to najdłuższa rzeka Europy – uchodzi do Morza Kaspijskiego.

Islandia – wulkany i trzęsienia ziemi a granice płyt

• Islandia leży na granicy rozbieżnej płyt litosfery – stąd wulkany, trzęsienia ziemi, gorące źródła i gejzery.
• Gejzer to gorące źródło, które co pewien czas wyrzuca w górę fontannę gorącej wody i pary, np. Strokkur (co kilka minut). Nazwa pochodzi od islandzkiego gejzeru Geysir.

Klimat Europy

• Z zachodu na wschód Europy rośnie amplituda temperatury, a zimy stają się mroźniejsze.
• Szerokość geograficzna: im dalej na północ, tym mniej ciepła od Słońca i chłodniej.
• Prąd Północnoatlantycki (przedłużenie Prądu Zatokowego) to ciepły prąd morski płynący wzdłuż zachodnich wybrzeży Europy. Dzięki niemu norweskie porty nie zamarzają nawet za kołem podbiegunowym.

Ludność Europy i starzenie się społeczeństw

• Starzenie się społeczeństwa = mało urodzeń + coraz dłuższe życie.
• Gęstość zaludnienia G = L przez P, gdzie L – liczba ludności [os.], P – powierzchnia [km²]; wynik podajemy w os./km².
• Przyrost naturalny = liczba urodzeń − liczba zgonów. Gdy zgonów jest więcej niż urodzeń, przyrost jest ujemny.

Migracje w Europie i społeczeństwa wielokulturowe

• Saldo migracji = imigranci − emigranci.
• Migracja to przemieszczanie się ludzi połączone ze zmianą miejsca zamieszkania – na stałe lub na dłużej.
• Emigracja to wyjazd z kraju, a imigracja – przyjazd do kraju. Ta sama osoba jest emigrantem dla Polski i imigrantem dla Niemiec.

Londyn i Paryż – europejskie metropolie

• Londyn – Tamiza i City; Paryż – Sekwana i La Défense.
• Metropolia to bardzo duże miasto ważne dla całego państwa i świata: mieszczą się w nim siedziby władz, banków i firm, uczelnie, muzea i wielkie lotniska.
• Aglomeracja to wielkie miasto razem z otaczającymi je miastami i osiedlami, połączonymi codziennymi dojazdami do pracy i szkoły.

Źródła energii w Europie

• O wyborze źródła energii decydują warunki przyrodnicze: góry i opady – woda, wulkany – ciepło Ziemi, złoża węgla – węgiel.
• Nieodnawialne źródła kiedyś się wyczerpią: węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa, gaz ziemny, uran (paliwo elektrowni jądrowych).
• Odnawialne źródła energii (OZE) nie wyczerpują się: woda, wiatr, Słońce, ciepło Ziemi, biomasa.

Francja – przemysł, usługi i rolnictwo

• Nowoczesny przemysł Francji opiera się na wiedzy i technologii, a większość ludzi pracuje w usługach.
• Przemysł lotniczy i kosmiczny: w Tuluzie montuje się samoloty Airbus, a z kosmodromu Kourou w Gujanie Francuskiej startują europejskie rakiety Ariane.
• Przemysł motoryzacyjny (Renault, Peugeot), szybka kolej TGV (ponad 300 km/h), elektronika i farmaceutyka (leki).

Turystyka w Europie Południowej

• Turystykę w Europie Południowej rozwijają ciepły klimat i morze (walory przyrodnicze) oraz zabytki antyku i późniejszych epok (walory kulturowe).
• Turystyka to podróże w celu wypoczynku, zwiedzania i poznawania świata.
• Walory turystyczne to cechy miejsca, które przyciągają turystów: przyrodnicze (klimat, plaże, góry, wulkany) i kulturowe (zabytki, muzea, tradycje, kuchnia).