✎Ściąga z działu
Oświecenie i wielkie rewolucje
- USA – wojna 1775–1783, Deklaracja niepodległości 4 lipca 1776 r.; Francja – zdobycie Bastylii 14 lipca 1789 r.
- Oświecenie to epoka XVIII w. zwana wiekiem rozumu. Uczeni wierzyli, że dzięki rozumowi i nauce można zrozumieć świat i naprawić państwo.
- Filozofowie (myśliciele zastanawiający się, jak urządzić dobre państwo) krytykowali władzę absolutną – gdy król decyduje o wszystkim sam – a także przywileje stanowe i zabobony.
Oświecenie w Rzeczypospolitej i w Prusach
- 1773 r. – Komisja Edukacji Narodowej, pierwsza w Europie władza kierująca całym szkolnictwem.
- Stanisław August Poniatowski (król w latach 1764–1795) kochał sztukę i naukę. Na obiadach czwartkowych rozmawiał z uczonymi i pisarzami o naprawie państwa.
- 1773 r. – powstała Komisja Edukacji Narodowej (KEN): urząd, który kierował wszystkimi szkołami w kraju, czyli coś jak dzisiejsze ministerstwo edukacji. Była pierwszą taką instytucją w Europie.
Sejm Wielki i Konstytucja 3 maja
- 1788–1792 – Sejm Wielki; 3 maja 1791 r. – Konstytucja; 1792 r. – targowica; 1793 r. – II rozbiór.
- Sejm Wielki, zwany Czteroletnim, obradował w Warszawie i uchwalił powiększenie armii.
- Czarna procesja (1789 r.) – mieszczanie z wielu miast w czarnych strojach przeszli przez Warszawę do króla i zażądali praw dla miast.
Rozbiory Rzeczypospolitej
- I rozbiór – 1772 r. (Rosja, Prusy, Austria); II rozbiór – 1793 r. (Rosja, Prusy); III rozbiór – 1795 r. (Rosja, Prusy, Austria).
- Rozbiór to podział ziem państwa między sąsiadów – bez zgody jego mieszkańców.
- 1772 r. – Rosja, Prusy i Austria podpisały traktat; Rzeczpospolita straciła ok. 30% ziem.
Powstanie kościuszkowskie i III rozbiór
- 24 marca 1794 r. – przysięga Kościuszki; 4 kwietnia 1794 r. – Racławice; 1795 r. – III rozbiór i upadek Rzeczypospolitej.
- Insurekcja to powstanie zbrojne – zryw narodu przeciw obcej władzy.
- 24 marca 1794 r. na Rynku w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę jako Naczelnik Powstania – wódz z pełnią władzy. Był doświadczonym dowódcą z wojny o niepodległość USA i z wojny 1792 r.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Co ogłosili 4 lipca 1776 r. przedstawiciele 13 kolonii w Ameryce?
- Azniesienie monarchii we Francji
- BDeklarację praw człowieka i obywatela
- CDeklarację niepodległości
- Dkonstytucję USA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Deklarację niepodległości – Tego dnia kolonie ogłosiły oderwanie od Wielkiej Brytanii – to dziś święto narodowe USA.
W którym roku zakończyła się wojna o niepodległość USA?
- A1776
- B1787
- C1783
- D1789
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1783 – W 1783 r. Wielka Brytania uznała niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Kto opisał trójpodział władzy?
- ALudwik XVI
- BJan Jakub Rousseau
- CMonteskiusz
- DJerzy Waszyngton
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Monteskiusz – Monteskiusz dzielił władzę na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.
W którym roku powstała Komisja Edukacji Narodowej?
- A1795
- B1791
- C1773
- D1764
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1773 – KEN utworzył sejm w 1773 r., gdy rozwiązano zakon jezuitów, a jego majątek przeznaczono na szkoły.
Czym zajmowała się Komisja Edukacji Narodowej?
- Adowodzeniem armią
- Bpodziałem ziemi między chłopów
- Ckierowaniem i reformą szkolnictwa
- Dsądzeniem szlachty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kierowaniem i reformą szkolnictwa – KEN była pierwszą w Europie władzą oświatową.
Kto założył pierwsze polskie muzeum w Puławach?
- AStanisław August Poniatowski
- BJędrzej Śniadecki
- CIzabela Czartoryska
- DHugo Kołłątaj
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Izabela Czartoryska – Czartoryska gromadziła w Puławach pamiątki narodowe.
W którym roku uchwalono Konstytucję 3 maja?
- A1791
- B1792
- C1772
- D1788
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1791 – Konstytucję uchwalono 3 maja 1791 r.
Czym była czarna procesja?
- Azjazdem magnatów w Targowicy
- Bpogrzebem króla
- Cpochodem mieszczan domagających się praw dla miast
- Dprzemarszem wojsk rosyjskich
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pochodem mieszczan domagających się praw dla miast – Mieszczanie w czarnych strojach przeszli przez Warszawę w 1789 r.
Co zniosła Konstytucja 3 maja?
- Aarmię
- Bpańszczyznę
- Csejm
- Dliberum veto
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: liberum veto – Konstytucja zniosła liberum veto, ale pańszczyzny nie zlikwidowała.
W którym roku nastąpił I rozbiór Rzeczypospolitej?
- A1772
- B1773
- C1795
- D1793
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1772 – Traktat o I rozbiorze podpisano w 1772 r.
Kiedy Prusy zabrały Gdańsk i Toruń?
- Aw I rozbiorze, w 1772 r.
- Bna kongresie wiedeńskim w 1815 r.
- Cw III rozbiorze, w 1795 r.
- Dw II rozbiorze, w 1793 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w II rozbiorze, w 1793 r. – W I rozbiorze Prusy zajęły Pomorze Gdańskie, ale bez Gdańska i Torunia.
Co wydarzyło się w 1773 r.?
- Asejm zatwierdził I rozbiór
- Buchwalono Konstytucję 3 maja
- Cwybuchło powstanie kościuszkowskie
- Dnastąpił II rozbiór
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: sejm zatwierdził I rozbiór – Posłowie zatwierdzili podział pod naciskiem sąsiadów.
W którym roku wybuchło powstanie kościuszkowskie?
- A1794
- B1795
- C1791
- D1793
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1794 – Insurekcję ogłoszono w Krakowie 24 marca 1794 r.
Kto był Naczelnikiem Powstania w 1794 r.?
- AStanisław August Poniatowski
- BHugo Kołłątaj
- CJózef Poniatowski
- DTadeusz Kościuszko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Tadeusz Kościuszko – Kościuszko złożył przysięgę na Rynku w Krakowie.
Kim byli kosynierzy?
- Amieszczanami z szablami
- Bzagranicznymi najemnikami
- Cżołnierzami z karabinami
- Dchłopami walczącymi kosami osadzonymi na sztorc
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: chłopami walczącymi kosami osadzonymi na sztorc – Kosynierzy wsławili się w bitwie pod Racławicami.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.