1Przyczyny
- Po II rozbiorze (1793 r.) w kraju stało rosyjskie wojsko, a rządzili targowiczanie. Gdy Rosjanie kazali zmniejszyć polską armię, patrioci postanowili walczyć.
2Wybuch i przebieg (1794)
- Insurekcja to powstanie zbrojne – zryw narodu przeciw obcej władzy.
- 24 marca 1794 r. na Rynku w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę jako Naczelnik Powstania – wódz z pełnią władzy. Był doświadczonym dowódcą z wojny o niepodległość USA i z wojny 1792 r.
- 4 kwietnia 1794 r. – zwycięstwo pod Racławicami. Wsławili się kosynierzy – chłopi z kosami osadzonymi na sztorc (pionowo, jak włócznia); Wojciech Bartosz Głowacki zdobył rosyjską armatę.
- W kwietniu powstańcy wyzwolili Warszawę (mieszczan prowadził szewc Jan Kiliński) i Wilno.
3Program i postawy
- Uniwersał połaniecki (7 maja 1794 r.) – zarządzenie Kościuszki: zmniejszał pańszczyznę, dawał chłopom wolność osobistą i chronił przed wyrzuceniem z ziemi. Ziemi na własność nie dawał.
- Postawy były różne: wielu chłopów walczyło, ale część panów nie wykonywała uniwersału; mieszczanie Warszawy i Wilna mocno poparli powstanie, a część szlachty bała się zmian.
Co dawał chłopom uniwersał połaniecki?
Chłopi zyskali ulgi i wolność osobistą, ale nie otrzymali ziemi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Klęska i III rozbiór
- 10 października 1794 r. – klęska pod Maciejowicami; ranny Kościuszko trafił do rosyjskiej niewoli. W listopadzie wojska rosyjskie zdobyły warszawską Pragę i wymordowały wielu mieszkańców (rzeź Pragi).
- 1795 r. – III rozbiór: Rosja, Prusy i Austria podzieliły resztę ziem, a król abdykował (zrzekł się tronu). Rzeczpospolita zniknęła z mapy na 123 lata – do 1918 r.
5Pamięć
- Kościuszko stał się symbolem walki o wolność i równość; w Krakowie usypano Kopiec Kościuszki, a bitwę pokazuje Panorama Racławicka we Wrocławiu.
24 marca 1794 r. – przysięga Kościuszki; 4 kwietnia 1794 r. – Racławice; 1795 r. – III rozbiór i upadek Rzeczypospolitej.
Uniwersał połaniecki nie uwłaszczył chłopów – zmniejszył pańszczyznę i dał wolność osobistą, ale ziemia nadal należała do pana.
W której bitwie Kościuszko poniósł klęskę i dostał się do niewoli?
Po bitwie pod Maciejowicami (10 października 1794 r.) ranny Kościuszko trafił do niewoli.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Powstanie kościuszkowskie i III rozbiór
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 24 marca 1794 r. – przysięga Kościuszki; 4 kwietnia 1794 r. – Racławice; 1795 r. – III rozbiór i upadek Rzeczypospolitej.
- Insurekcja to powstanie zbrojne – zryw narodu przeciw obcej władzy.
- 24 marca 1794 r. na Rynku w Krakowie Tadeusz Kościuszko złożył przysięgę jako Naczelnik Powstania – wódz z pełnią władzy. Był doświadczonym dowódcą z wojny o niepodległość USA i z wojny 1792 r.
- 4 kwietnia 1794 r. – zwycięstwo pod Racławicami. Wsławili się kosynierzy – chłopi z kosami osadzonymi na sztorc (pionowo, jak włócznia); Wojciech Bartosz Głowacki zdobył rosyjską armatę.
- Uniwersał połaniecki (7 maja 1794 r.) – zarządzenie Kościuszki: zmniejszał pańszczyznę, dawał chłopom wolność osobistą i chronił przed wyrzuceniem z ziemi. Ziemi na własność nie dawał.
- 10 października 1794 r. – klęska pod Maciejowicami; ranny Kościuszko trafił do rosyjskiej niewoli. W listopadzie wojska rosyjskie zdobyły warszawską Pragę i wymordowały wielu mieszkańców (rzeź Pragi).
- 1795 r. – III rozbiór: Rosja, Prusy i Austria podzieliły resztę ziem, a król abdykował (zrzekł się tronu). Rzeczpospolita zniknęła z mapy na 123 lata – do 1918 r.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym roku wybuchło powstanie kościuszkowskie?
- A1794
- B1795
- C1791
- D1793
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 1794 – Insurekcję ogłoszono w Krakowie 24 marca 1794 r.
Kto był Naczelnikiem Powstania w 1794 r.?
- AStanisław August Poniatowski
- BHugo Kołłątaj
- CJózef Poniatowski
- DTadeusz Kościuszko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Tadeusz Kościuszko – Kościuszko złożył przysięgę na Rynku w Krakowie.
Kim byli kosynierzy?
- Amieszczanami z szablami
- Bzagranicznymi najemnikami
- Cżołnierzami z karabinami
- Dchłopami walczącymi kosami osadzonymi na sztorc
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: chłopami walczącymi kosami osadzonymi na sztorc – Kosynierzy wsławili się w bitwie pod Racławicami.
Co dawał chłopom uniwersał połaniecki?
- Aprawa szlacheckie
- Bzmniejszenie pańszczyzny i wolność osobistą
- Czwolnienie z podatków na zawsze
- Dziemię na własność
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zmniejszenie pańszczyzny i wolność osobistą – Chłopi zyskali ulgi i wolność osobistą, ale nie otrzymali ziemi.
W której bitwie Kościuszko poniósł klęskę i dostał się do niewoli?
- Apod Raszynem
- Bpod Racławicami
- Cpod Lipskiem
- Dpod Maciejowicami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: pod Maciejowicami – Po bitwie pod Maciejowicami (10 października 1794 r.) ranny Kościuszko trafił do niewoli.
Kiedy nastąpił III rozbiór?
- A1794
- B1793
- C1795
- D1772
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1795 – III rozbiór nastąpił rok po klęsce powstania.
Co się stało w wyniku III rozbioru?
- Apowstało Księstwo Warszawskie
- BRzeczpospolita przestała istnieć
- Czniesiono pańszczyznę
- DKonstytucja 3 maja weszła w życie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Rzeczpospolita przestała istnieć – Resztę ziem podzieliły Rosja, Prusy i Austria.
Kto prowadził mieszczan w walce o wyzwolenie Warszawy w 1794 r.?
- AJózef Wybicki
- BWojciech Bartosz Głowacki
- Cszewc Jan Kiliński
- DHugo Kołłątaj
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: szewc Jan Kiliński – Warszawiacy wypędzili Rosjan w kwietniu 1794 r.
Cały dział „Oświecenie i rozbiory”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.