1Reformy w Rzeczypospolitej
- Stanisław August Poniatowski (król w latach 1764–1795) kochał sztukę i naukę. Na obiadach czwartkowych rozmawiał z uczonymi i pisarzami o naprawie państwa.
- 1773 r. – powstała Komisja Edukacji Narodowej (KEN): urząd, który kierował wszystkimi szkołami w kraju, czyli coś jak dzisiejsze ministerstwo edukacji. Była pierwszą taką instytucją w Europie.
- KEN wprowadziła nowe podręczniki, lekcje po polsku, przyrodę i matematykę. Szkoły utrzymywano z majątku rozwiązanego zakonu jezuitów.
- Hugo Kołłątaj zreformował Akademię Krakowską (dziś Uniwersytet Jagielloński): wprowadził nauki przyrodnicze i wykłady po polsku.
- Izabela Czartoryska założyła w Puławach pierwsze polskie muzeum (1801 r.) – zbierała pamiątki narodowe, by Polacy pamiętali swoją historię.
2Uczeni epoki
- Jan Śniadecki – matematyk i astronom, autor podręczników, obserwował niebo w Krakowie i Wilnie.
- Jędrzej Śniadecki – lekarz i chemik, pisał o zdrowym wychowaniu dzieci i higienie.
Kto założył pierwsze polskie muzeum w Puławach?
Czartoryska gromadziła w Puławach pamiątki narodowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Oświecenie w Prusach
- Król Fryderyk II Wielki to przykład absolutyzmu oświeconego: sam decydował o wszystkim, ale reformował prawo, urzędy i szkoły, by państwo było sprawne i bogate.
- Militaryzm to sytuacja, gdy armia jest dla państwa najważniejsza. W Prusach większość pieniędzy szła na wojsko, a wojskowa dyscyplina obowiązywała też urzędników.
4Porównanie
| cecha | Rzeczpospolita | Prusy |
|---|---|---|
| kto reformuje | król, uczeni, część szlachty | król absolutny |
| państwo | słabe, mała armia, szlachta broni przywilejów | sprawne urzędy, wielka armia |
| przykład reformy | KEN (1773 r.) | reformy Fryderyka II |
- Wniosek: silne Prusy razem z Rosją i Austrią mogły dzielić słabszą Rzeczpospolitą.
1773 r. – Komisja Edukacji Narodowej, pierwsza w Europie władza kierująca całym szkolnictwem.
KEN nie była szkołą ani uczelnią – to urząd, który kierował wszystkimi szkołami w państwie.
Co to jest absolutyzm oświecony?
Przykładem był Fryderyk II w Prusach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Oświecenie w Rzeczypospolitej i w Prusach
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 1773 r. – Komisja Edukacji Narodowej, pierwsza w Europie władza kierująca całym szkolnictwem.
- Stanisław August Poniatowski (król w latach 1764–1795) kochał sztukę i naukę. Na obiadach czwartkowych rozmawiał z uczonymi i pisarzami o naprawie państwa.
- 1773 r. – powstała Komisja Edukacji Narodowej (KEN): urząd, który kierował wszystkimi szkołami w kraju, czyli coś jak dzisiejsze ministerstwo edukacji. Była pierwszą taką instytucją w Europie.
- Hugo Kołłątaj zreformował Akademię Krakowską (dziś Uniwersytet Jagielloński): wprowadził nauki przyrodnicze i wykłady po polsku.
- Izabela Czartoryska założyła w Puławach pierwsze polskie muzeum (1801 r.) – zbierała pamiątki narodowe, by Polacy pamiętali swoją historię.
- Jan Śniadecki – matematyk i astronom, autor podręczników, obserwował niebo w Krakowie i Wilnie.
- Jędrzej Śniadecki – lekarz i chemik, pisał o zdrowym wychowaniu dzieci i higienie.
- Militaryzm to sytuacja, gdy armia jest dla państwa najważniejsza. W Prusach większość pieniędzy szła na wojsko, a wojskowa dyscyplina obowiązywała też urzędników.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym roku powstała Komisja Edukacji Narodowej?
- A1795
- B1791
- C1773
- D1764
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 1773 – KEN utworzył sejm w 1773 r., gdy rozwiązano zakon jezuitów, a jego majątek przeznaczono na szkoły.
Czym zajmowała się Komisja Edukacji Narodowej?
- Adowodzeniem armią
- Bpodziałem ziemi między chłopów
- Ckierowaniem i reformą szkolnictwa
- Dsądzeniem szlachty
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kierowaniem i reformą szkolnictwa – KEN była pierwszą w Europie władzą oświatową.
Kto założył pierwsze polskie muzeum w Puławach?
- AStanisław August Poniatowski
- BJędrzej Śniadecki
- CIzabela Czartoryska
- DHugo Kołłątaj
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Izabela Czartoryska – Czartoryska gromadziła w Puławach pamiątki narodowe.
Kim był Hugo Kołłątaj?
- Areformatorem Akademii Krakowskiej
- Bastronomem z Wilna
- Ckrólem Prus
- Dwodzem powstania kościuszkowskiego
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: reformatorem Akademii Krakowskiej – Kołłątaj był uczonym i działaczem, który wspierał reformy.
Co to jest absolutyzm oświecony?
- Arządy sejmu ograniczone konstytucją
- Bdemokracja z wolnymi wyborami
- Crządy króla, który reformuje państwo, ale sam o wszystkim decyduje
- Drepublika szlachecka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: rządy króla, który reformuje państwo, ale sam o wszystkim decyduje – Przykładem był Fryderyk II w Prusach.
Co oznaczał militaryzm Prus?
- Azakaz noszenia broni
- Blikwidację armii
- Coddanie władzy chłopom
- Dpodporządkowanie państwa potrzebom armii
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: podporządkowanie państwa potrzebom armii – W Prusach armia była najważniejsza, a na wojsko szła większość pieniędzy.
Czym zasłynął Jan Śniadecki?
- Amatematyką i astronomią
- Bdowodzeniem wojskiem
- Cmalarstwem historycznym
- Dmuzyką dworską
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: matematyką i astronomią – Śniadecki pisał podręczniki i obserwował niebo.
Kto był królem Rzeczypospolitej w czasach oświecenia?
- AStanisław August Poniatowski
- BHugo Kołłątaj
- CFryderyk II
- DJan III Sobieski
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Stanisław August Poniatowski – Stanisław August panował w latach 1764–1795 i wspierał naukę.
Cały dział „Oświecenie i rozbiory”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.