✎Ściąga z działu
Układ dokrewny
- Insulina ↓ glukoza; glukagon ↑ glukoza – działają antagonistycznie.
- Gruczoły dokrewne wydzielają hormony bezpośrednio do krwi; hormony działają na określone narządy.
- Insulina obniża poziom glukozy we krwi (komórki pobierają glukozę, wątroba magazynuje ją jako glikogen).
Homeostaza – równowaga organizmu
- Odchylenie od normy → receptory → ośrodek (mózg, gruczoł) → narząd wykonawczy → powrót do normy
- Homeostaza – utrzymywanie względnie stałych warunków wewnątrz organizmu, np. temperatury ok. 36,6 °C, poziomu glukozy we krwi i ilości wody.
- Temperatura: w upale pocimy się, a naczynia skóry się rozszerzają; w zimnie drżą mięśnie (dreszcze dają ciepło), a naczynia skóry się zwężają.
Układ nerwowy
- Receptor → neuron czuciowy → ośrodek → neuron ruchowy → efektor
- Neuron – komórka nerwowa: ciało komórki z jądrem, dendryty (przewodzą impulsy do ciała komórki), akson (neuryt) (przewodzi impulsy od ciała komórki), często z osłonką mielinową przyspieszającą przewodzenie.
- Ośrodkowy (OUN): mózgowie (chronione przez czaszkę) i rdzeń kręgowy (w kanale kręgowym).
Stres, sen i uzależnienia
- Mózg nastolatka wciąż się rozwija, dlatego używki szkodzą mu bardziej niż mózgowi dorosłego.
- Stres – reakcja organizmu na trudną sytuację (sprawdzian, kłótnia). Nadnercza wydzielają adrenalinę: serce bije szybciej, oddech przyspiesza.
- Alkohol uszkadza mózg (szczególnie rozwijający się mózg nastolatka), wątrobę i serce; zaburza koordynację i ocenę sytuacji.
Narząd wzroku
- Aparat ochronny: powieki, rzęsy, brwi, gruczoły łzowe (łzy nawilżają i oczyszczają oko).
- Pręciki – widzenie przy słabym świetle (czarno-białe); czopki – widzenie barw, najwięcej w plamce żółtej.
- Plamka ślepa (tarcza nerwu wzrokowego) – miejsce wyjścia nerwu wzrokowego; nie ma tu fotoreceptorów.
Słuch, równowaga i pozostałe zmysły
- Fala dźwiękowa → błona bębenkowa → kosteczki słuchowe → ślimak → nerw słuchowy → mózg
- Ucho zewnętrzne: małżowina uszna, przewód słuchowy, błona bębenkowa.
- Ucho środkowe: kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko, strzemiączko (przenoszą i wzmacniają drgania); trąbka słuchowa łączy ucho środkowe z gardłem i wyrównuje ciśnienie.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Który hormon obniża poziom glukozy we krwi?
- Aglukagon
- Badrenalina
- Cinsulina
- Dtyroksyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: insulina – Insulina umożliwia komórkom pobieranie glukozy.
Który gruczoł wydziela adrenalinę?
- Anadnercza
- Btarczyca
- Ctrzustka
- Dprzysadka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nadnercza – Adrenalina przygotowuje organizm do reakcji na stres.
Niedobór którego pierwiastka w diecie może prowadzić do powiększenia tarczycy (wola)?
- Ajodu
- Bwapnia
- Cżelaza
- Dpotasu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jodu – Jod jest niezbędny do wytwarzania tyroksyny.
Czym jest homeostaza?
- Azmienianiem temperatury ciała razem z otoczeniem
- Butrzymywaniem względnie stałych warunków wewnątrz organizmu
- Cwydzielaniem hormonów do przewodu pokarmowego
- Dszybkim wzrostem w okresie dojrzewania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: utrzymywaniem względnie stałych warunków wewnątrz organizmu – Np. stała temperatura ciała, poziom glukozy i ilość wody.
Co dzieje się z naczyniami krwionośnymi skóry w upale?
- Azwężają się
- Brozszerzają się
- Czamykają się całkowicie
- Dnie zmieniają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozszerzają się – Więcej krwi płynie przez skórę i oddaje ciepło.
Dlaczego na mrozie mamy dreszcze?
- Anaczynia skóry się rozszerzają
- Bnerki zatrzymują wodę
- Cdrżące mięśnie wytwarzają ciepło
- Dskóra wydziela więcej potu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: drżące mięśnie wytwarzają ciepło – Praca mięśni zawsze wytwarza ciepło.
Która część neuronu przewodzi impulsy od ciała komórki?
- Aakson
- Bdendryt
- Cjądro
- Dsynapsa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: akson – Dendryty przewodzą impulsy do ciała komórki, a akson od niego.
Która część mózgowia odpowiada za równowagę i koordynację ruchów?
- Apodwzgórze
- Bmóżdżek
- Ckresomózgowie
- Drdzeń przedłużony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: móżdżek – Uszkodzenie móżdżku powoduje chwiejny chód.
Co należy do ośrodkowego układu nerwowego?
- Azwoje nerwowe
- Bnerwy czaszkowe
- Cmózgowie i rdzeń kręgowy
- Dnerwy rdzeniowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mózgowie i rdzeń kręgowy – Nerwy i zwoje to układ obwodowy.
Który hormon wydzielają nadnercza w sytuacji stresu?
- Ainsulinę
- Bhormon wzrostu
- Ctyroksynę
- Dadrenalinę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: adrenalinę – Adrenalina przyspiesza pracę serca i oddech.
Jak długotrwały stres wpływa na organizm?
- Anie ma na niego wpływu
- Bwzmacnia odporność
- Czawsze poprawia koncentrację
- Dosłabia odporność i psuje sen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: osłabia odporność i psuje sen – Krótki stres mobilizuje, ale długotrwały szkodzi.
Ile snu potrzebuje nastolatek?
- Awystarczy krótka drzemka w dzień
- Bok. 14–16 godzin
- Cok. 8–10 godzin
- Dok. 4–5 godzin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 8–10 godzin – We śnie mózg odpoczywa i utrwala wiedzę.
Gdzie powstaje obraz w oku osoby krótkowzrocznej?
- Ana plamce ślepej
- Bna soczewce
- Cza siatkówką
- Dprzed siatkówką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przed siatkówką – Dlatego krótkowzroczny słabo widzi przedmioty odległe.
Jakie soczewki stosuje się przy dalekowzroczności?
- Arozpraszające
- Bskupiające
- Czawsze przyciemniane
- Ddowolne, byle z filtrem UV
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: skupiające – Soczewka skupiająca przesuwa obraz na siatkówkę.
Które fotoreceptory odpowiadają za widzenie barw?
- Akubki smakowe
- Bkomórki rzęsate
- Cczopki
- Dpręciki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: czopki – Pręciki działają przy słabym świetle, ale nie rozróżniają barw.
Gdzie znajduje się narząd równowagi?
- Aw uchu wewnętrznym
- Bw uchu środkowym
- Cw uchu zewnętrznym
- Dw móżdżku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w uchu wewnętrznym – Przedsionek i kanały półkoliste leżą w uchu wewnętrznym.
Które kosteczki słuchowe znajdują się w uchu środkowym?
- Akanały półkoliste
- Bbłona bębenkowa i małżowina
- Cślimak i przedsionek
- Dmłoteczek, kowadełko, strzemiączko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: młoteczek, kowadełko, strzemiączko – Kosteczki przenoszą i wzmacniają drgania błony bębenkowej.
Jaką funkcję pełni trąbka słuchowa?
- Aodbiera dźwięki
- Bwyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej
- Cwytwarza woskowinę
- Dodpowiada za równowagę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej – Łączy ucho środkowe z gardłem.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.