1Stres i sen
- Stres – reakcja organizmu na trudną sytuację (sprawdzian, kłótnia). Nadnercza wydzielają adrenalinę: serce bije szybciej, oddech przyspiesza.
- Krótki stres mobilizuje. Długotrwały stres osłabia odporność, psuje sen i koncentrację, może wywoływać bóle głowy i brzucha.
- Sposoby radzenia sobie: rozmowa z bliską osobą, ruch na świeżym powietrzu, planowanie nauki z przerwami, spokojne oddychanie, hobby, sen.
- Nastolatek potrzebuje ok. 8–10 godzin snu. We śnie mózg odpoczywa i utrwala to, czego się nauczyliśmy. Światło ekranu wieczorem utrudnia zasypianie – odłóż telefon co najmniej godzinę przed snem.
2Substancje psychoaktywne
- Alkohol uszkadza mózg (szczególnie rozwijający się mózg nastolatka), wątrobę i serce; zaburza koordynację i ocenę sytuacji.
- Nikotyna (papierosy, e-papierosy, saszetki nikotynowe) bardzo szybko uzależnia. E-papierosy nie są „bezpieczną wersją” – też uzależniają i szkodzą płucom.
- Kofeina (kawa, cola, napoje energetyczne) w nadmiarze powoduje kołatanie serca, niepokój i bezsenność. W Polsce napojów energetycznych nie sprzedaje się osobom poniżej 18 lat.
- Uzależnienie – przymus przyjmowania substancji (albo wykonywania czynności, np. grania); bez niej pojawia się złe samopoczucie. Najlepiej chroni niesięganie po używki.
Mózg nastolatka wciąż się rozwija, dlatego używki szkodzą mu bardziej niż mózgowi dorosłego.
Dlaczego alkohol jest szczególnie szkodliwy dla nastolatków?
Mózg rozwija się jeszcze po 20. roku życia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Gdzie szukać pomocy
- Gdy coś cię przytłacza albo martwisz się o kogoś: rodzic, wychowawca, pedagog lub psycholog szkolny, bezpłatny Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 (całą dobę). W nagłym zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
✎Ściąga: Stres, sen i uzależnienia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mózg nastolatka wciąż się rozwija, dlatego używki szkodzą mu bardziej niż mózgowi dorosłego.
- Stres – reakcja organizmu na trudną sytuację (sprawdzian, kłótnia). Nadnercza wydzielają adrenalinę: serce bije szybciej, oddech przyspiesza.
- Alkohol uszkadza mózg (szczególnie rozwijający się mózg nastolatka), wątrobę i serce; zaburza koordynację i ocenę sytuacji.
- Nikotyna (papierosy, e-papierosy, saszetki nikotynowe) bardzo szybko uzależnia. E-papierosy nie są „bezpieczną wersją” – też uzależniają i szkodzą płucom.
- Kofeina (kawa, cola, napoje energetyczne) w nadmiarze powoduje kołatanie serca, niepokój i bezsenność. W Polsce napojów energetycznych nie sprzedaje się osobom poniżej 18 lat.
- Uzależnienie – przymus przyjmowania substancji (albo wykonywania czynności, np. grania); bez niej pojawia się złe samopoczucie. Najlepiej chroni niesięganie po używki.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który hormon wydzielają nadnercza w sytuacji stresu?
- Ainsulinę
- Bhormon wzrostu
- Ctyroksynę
- Dadrenalinę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: adrenalinę – Adrenalina przyspiesza pracę serca i oddech.
Jak długotrwały stres wpływa na organizm?
- Anie ma na niego wpływu
- Bwzmacnia odporność
- Czawsze poprawia koncentrację
- Dosłabia odporność i psuje sen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: osłabia odporność i psuje sen – Krótki stres mobilizuje, ale długotrwały szkodzi.
Ile snu potrzebuje nastolatek?
- Awystarczy krótka drzemka w dzień
- Bok. 14–16 godzin
- Cok. 8–10 godzin
- Dok. 4–5 godzin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: ok. 8–10 godzin – We śnie mózg odpoczywa i utrwala wiedzę.
Który sposób radzenia sobie ze stresem jest zdrowy?
- Apicie napojów energetycznych
- Bgranie całą noc zamiast snu
- Csięganie po e-papierosa
- Drozmowa z zaufaną osobą i ruch na świeżym powietrzu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozmowa z zaufaną osobą i ruch na świeżym powietrzu – Pozostałe sposoby tylko pogłębiają problem.
Która substancja w e-papierosach silnie uzależnia?
- Anikotyna
- Bwitamina C
- Ckofeina
- Dglukoza
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nikotyna – E-papierosy dostarczają nikotyny tak jak zwykłe papierosy.
Dlaczego alkohol jest szczególnie szkodliwy dla nastolatków?
- Auszkadza rozwijający się mózg
- Bprzyspiesza wzrost kości
- Cchroni wątrobę
- Dpoprawia pamięć
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: uszkadza rozwijający się mózg – Mózg rozwija się jeszcze po 20. roku życia.
Jaki może być skutek nadmiaru kofeiny?
- Alepsze krzepnięcie krwi
- Bgłębszy sen
- Ckołatanie serca i bezsenność
- Dmocniejsze szkliwo zębów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kołatanie serca i bezsenność – Napoje energetyczne zawierają dużo kofeiny i często też cukru.
Pod jakim numerem działa bezpłatny Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży?
- A999
- B997
- C116 111
- D112
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 116 111 – Można tam porozmawiać o każdym problemie, także anonimowo.
Cały dział „Regulacja i zmysły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.