1Hormony
- Gruczoły dokrewne wydzielają hormony bezpośrednio do krwi; hormony działają na określone narządy.
- Nadrzędną rolę pełni podwzgórze, które steruje przysadką.
| Gruczoł | Hormon | Działanie |
|---|---|---|
| przysadka | hormon wzrostu; hormony sterujące innymi gruczołami | wzrost organizmu; regulacja tarczycy, nadnerczy, gonad |
| tarczyca | tyroksyna (zawiera jod) | przyspiesza przemianę materii |
| trzustka | insulina, glukagon | regulacja poziomu glukozy we krwi |
| nadnercza | adrenalina | reakcja na stres: szybsza praca serca, więcej glukozy |
| jajniki | estrogeny, progesteron | żeńskie cechy płciowe, cykl miesiączkowy |
| jądra | testosteron | męskie cechy płciowe |
- Zaburzenia: niedobór hormonu wzrostu w dzieciństwie → karłowatość, nadmiar → gigantyzm; niedobór jodu → wole.
2Insulina i glukagon
- Wydzielają je wyspy trzustkowe.
- Insulina obniża poziom glukozy we krwi (komórki pobierają glukozę, wątroba magazynuje ją jako glikogen).
- Glukagon podwyższa poziom glukozy (rozkład glikogenu w wątrobie).
Insulina ↓ glukoza; glukagon ↑ glukoza – działają antagonistycznie.
Gdzie gruczoły dokrewne wydzielają hormony?
Dlatego nazywamy je gruczołami wydzielania wewnętrznego.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Cukrzyca
- Typ 1 – układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę, więc jej brakuje (nie wynika ze stylu życia); leczenie: insulina (wstrzykiwacze, pompy).
- Typ 2 – komórki słabo reagują na insulinę; sprzyjają jej otyłość i brak ruchu; leczenie: dieta, ruch, leki.
4Homeostaza
- Homeostaza – utrzymywanie stałych warunków wewnątrz organizmu (temperatura, poziom glukozy, ilość wody); hormony i układ nerwowy działają tu razem – więcej w temacie „Homeostaza – równowaga organizmu”.
- Przykład ujemnego sprzężenia zwrotnego: gdy poziom glukozy rośnie → więcej insuliny → poziom spada.
„insulina podnosi cukier”
Insulina obniża poziom glukozy we krwi.
Czym jest homeostaza?
Np. stała temperatura ciała i stały poziom glukozy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ dokrewny
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Insulina ↓ glukoza; glukagon ↑ glukoza – działają antagonistycznie.
- Gruczoły dokrewne wydzielają hormony bezpośrednio do krwi; hormony działają na określone narządy.
- Insulina obniża poziom glukozy we krwi (komórki pobierają glukozę, wątroba magazynuje ją jako glikogen).
- Glukagon podwyższa poziom glukozy (rozkład glikogenu w wątrobie).
- Typ 1 – układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę, więc jej brakuje (nie wynika ze stylu życia); leczenie: insulina (wstrzykiwacze, pompy).
- Typ 2 – komórki słabo reagują na insulinę; sprzyjają jej otyłość i brak ruchu; leczenie: dieta, ruch, leki.
- Homeostaza – utrzymywanie stałych warunków wewnątrz organizmu (temperatura, poziom glukozy, ilość wody); hormony i układ nerwowy działają tu razem – więcej w temacie „Homeostaza – równowaga organizmu”.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który hormon obniża poziom glukozy we krwi?
- Aglukagon
- Badrenalina
- Cinsulina
- Dtyroksyna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: insulina – Insulina umożliwia komórkom pobieranie glukozy.
Który gruczoł wydziela adrenalinę?
- Anadnercza
- Btarczyca
- Ctrzustka
- Dprzysadka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nadnercza – Adrenalina przygotowuje organizm do reakcji na stres.
Niedobór którego pierwiastka w diecie może prowadzić do powiększenia tarczycy (wola)?
- Ajodu
- Bwapnia
- Cżelaza
- Dpotasu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jodu – Jod jest niezbędny do wytwarzania tyroksyny.
Gdzie gruczoły dokrewne wydzielają hormony?
- Ado przewodu pokarmowego
- Bdo jamy ustnej
- Cbezpośrednio do krwi
- Dna powierzchnię skóry
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: bezpośrednio do krwi – Dlatego nazywamy je gruczołami wydzielania wewnętrznego.
Na czym polega cukrzyca typu 1?
- Anadnercza wydzielają za mało adrenaliny
- Btrzustka wytwarza za dużo insuliny
- Cbrakuje jodu w diecie
- Dtrzustka nie wytwarza insuliny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: trzustka nie wytwarza insuliny – Chorzy muszą przyjmować insulinę.
Nadmiar hormonu wzrostu w dzieciństwie powoduje
- Acukrzycę typu 1
- Bgigantyzm
- Cwole
- Dkarłowatość
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: gigantyzm – Hormon wzrostu wydziela przysadka.
Czym jest homeostaza?
- Achorobą tarczycy
- Brozkładem glikogenu
- Cwydzielaniem hormonów do jelit
- Dutrzymywaniem stałych warunków wewnątrz organizmu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: utrzymywaniem stałych warunków wewnątrz organizmu – Np. stała temperatura ciała i stały poziom glukozy.
Który hormon jest produkowany w jądrach?
- Ainsulina
- Bestrogen
- Cprogesteron
- Dtestosteron
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: testosteron – Testosteron odpowiada za męskie cechy płciowe.
Cały dział „Regulacja i zmysły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.