1Czym jest homeostaza
- Homeostaza – utrzymywanie względnie stałych warunków wewnątrz organizmu, np. temperatury ok. 36,6 °C, poziomu glukozy we krwi i ilości wody.
- Sterują nią układ nerwowy (ośrodki w podwzgórzu) i układ dokrewny (hormony), a wykonują ją różne narządy: skóra, mięśnie, wątroba, nerki.
- Działa na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego: zmiana uruchamia reakcję, która tę zmianę cofa.
Odchylenie od normy → receptory → ośrodek (mózg, gruczoł) → narząd wykonawczy → powrót do normy
2Trzy przykłady
- Temperatura: w upale pocimy się, a naczynia skóry się rozszerzają; w zimnie drżą mięśnie (dreszcze dają ciepło), a naczynia skóry się zwężają.
- Glukoza: po posiłku trzustka wydziela insulinę – glukoza wnika do komórek, a wątroba magazynuje ją jako glikogen; między posiłkami trzustka wydziela glukagon – wątroba uwalnia glukozę.
- Woda: gdy pijemy mało albo mocno się pocimy, czujemy pragnienie, a nerki oszczędzają wodę – moczu jest mniej i jest ciemniejszy. Po wypiciu dużo wody moczu jest więcej i jest jaśniejszy.
Czym jest homeostaza?
Np. stała temperatura ciała, poziom glukozy i ilość wody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Zdrowie a homeostaza
- Gdy regulacja nie działa, pojawia się choroba: w cukrzycy poziom glukozy jest stale za wysoki, przy odwodnieniu brakuje wody, przy udarze cieplnym organizm nie nadąża z oddawaniem ciepła.
„W upale naczynia skóry się zwężają”
Zwężają się w zimnie – w upale rozszerzają się, żeby oddać więcej ciepła.
✎Ściąga: Homeostaza – równowaga organizmu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Odchylenie od normy → receptory → ośrodek (mózg, gruczoł) → narząd wykonawczy → powrót do normy
- Homeostaza – utrzymywanie względnie stałych warunków wewnątrz organizmu, np. temperatury ok. 36,6 °C, poziomu glukozy we krwi i ilości wody.
- Temperatura: w upale pocimy się, a naczynia skóry się rozszerzają; w zimnie drżą mięśnie (dreszcze dają ciepło), a naczynia skóry się zwężają.
- Glukoza: po posiłku trzustka wydziela insulinę – glukoza wnika do komórek, a wątroba magazynuje ją jako glikogen; między posiłkami trzustka wydziela glukagon – wątroba uwalnia glukozę.
- Woda: gdy pijemy mało albo mocno się pocimy, czujemy pragnienie, a nerki oszczędzają wodę – moczu jest mniej i jest ciemniejszy. Po wypiciu dużo wody moczu jest więcej i jest jaśniejszy.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest homeostaza?
- Azmienianiem temperatury ciała razem z otoczeniem
- Butrzymywaniem względnie stałych warunków wewnątrz organizmu
- Cwydzielaniem hormonów do przewodu pokarmowego
- Dszybkim wzrostem w okresie dojrzewania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: utrzymywaniem względnie stałych warunków wewnątrz organizmu – Np. stała temperatura ciała, poziom glukozy i ilość wody.
Co dzieje się z naczyniami krwionośnymi skóry w upale?
- Azwężają się
- Brozszerzają się
- Czamykają się całkowicie
- Dnie zmieniają się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozszerzają się – Więcej krwi płynie przez skórę i oddaje ciepło.
Dlaczego na mrozie mamy dreszcze?
- Anaczynia skóry się rozszerzają
- Bnerki zatrzymują wodę
- Cdrżące mięśnie wytwarzają ciepło
- Dskóra wydziela więcej potu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: drżące mięśnie wytwarzają ciepło – Praca mięśni zawsze wytwarza ciepło.
Który hormon wydziela trzustka, gdy po posiłku rośnie poziom glukozy we krwi?
- Aglukagon
- Binsulinę
- Cadrenalinę
- Dtyroksynę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: insulinę – Insulina obniża poziom glukozy we krwi.
Który narząd głównie reguluje ilość wody w organizmie?
- Anerki
- Bśledziona
- Cpłuca
- Dżołądek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nerki – Nerki wytwarzają więcej lub mniej moczu, zależnie od potrzeb.
Po treningu w upale mocz jest ciemny i jest go mało. Dlaczego?
- Aw moczu jest dużo glukozy
- Borganizm oszczędza wodę utraconą z potem
- Cwypito za dużo wody
- Dnerki przestały działać
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: organizm oszczędza wodę utraconą z potem – Gdy brakuje wody, nerki zatrzymują ją w organizmie.
Na czym polega ujemne sprzężenie zwrotne?
- Aorganizm nie reaguje na zmiany
- Breakcja organizmu cofa zmianę, która ją wywołała
- Creakcja jeszcze wzmacnia zmianę
- Dzmiana dotyczy wyłącznie temperatury
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: reakcja organizmu cofa zmianę, która ją wywołała – Np. wzrost glukozy → insulina → spadek glukozy.
Który przykład pokazuje zaburzenie homeostazy?
- Adreszcze na mrozie
- Bpragnienie po słonym posiłku
- Cpocenie się podczas biegu
- Dstale za wysoki poziom glukozy w cukrzycy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: stale za wysoki poziom glukozy w cukrzycy – Pozostałe przykłady to prawidłowe reakcje, które przywracają równowagę.
Cały dział „Regulacja i zmysły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.