1Neuron
- Neuron – komórka nerwowa: ciało komórki z jądrem, dendryty (przewodzą impulsy do ciała komórki), akson (neuryt) (przewodzi impulsy od ciała komórki), często z osłonką mielinową przyspieszającą przewodzenie.
- Neurony łączą się ze sobą przez synapsy.
2Podział układu nerwowego
- Ośrodkowy (OUN): mózgowie (chronione przez czaszkę) i rdzeń kręgowy (w kanale kręgowym).
- Obwodowy: nerwy czaszkowe (12 par), nerwy rdzeniowe (31 par) i zwoje.
| Część mózgowia | Funkcja |
|---|---|
| kresomózgowie (półkule, kora mózgowa) | myślenie, pamięć, mowa, ruchy dowolne, analiza wrażeń |
| móżdżek | równowaga i koordynacja ruchów |
| międzymózgowie (podwzgórze) | regulacja temperatury, głodu, pragnienia; kontrola przysadki |
| pień mózgu (rdzeń przedłużony) | oddychanie, praca serca, odruchy kaszlu i kichania |
- Rdzeń kręgowy – istota szara wewnątrz (kształt motyla), biała na zewnątrz; przewodzi impulsy i jest ośrodkiem odruchów.
3Odruchy
- Łuk odruchowy: receptor → neuron czuciowy → ośrodek nerwowy → neuron ruchowy → efektor (mięsień lub gruczoł).
Receptor → neuron czuciowy → ośrodek → neuron ruchowy → efektor
- Bezwarunkowe – wrodzone, takie same u wszystkich (kolanowy, źreniczny, ssania, cofnięcie ręki od gorącego).
- Warunkowe – nabyte przez uczenie się (np. ślinienie na dźwięk dzwonka u psa Pawłowa, jazda na rowerze).
Jaka jest prawidłowa kolejność elementów łuku odruchowego?
Impuls biegnie od receptora przez ośrodek do efektora.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Autonomiczny układ nerwowy
- Steruje narządami wewnętrznymi niezależnie od woli.
- Współczulny – „walcz lub uciekaj”: przyspiesza pracę serca, rozszerza źrenice, hamuje trawienie.
- Przywspółczulny – odpoczynek: zwalnia serce, zwęża źrenice, pobudza trawienie.
5Higiena układu nerwowego
- Mózg potrzebuje snu (nastolatek 8–10 h), ruchu i przerw w nauce. Szkodzą mu alkohol, nikotyna i nadmiar kofeiny, a długotrwały stres osłabia odporność i koncentrację – więcej w temacie „Stres, sen i uzależnienia”.
W rdzeniu kręgowym istota szara leży wewnątrz, a w mózgu – w korze na zewnątrz.
Jak działa część współczulna autonomicznego układu nerwowego?
Układ współczulny mobilizuje organizm w sytuacji zagrożenia.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Układ nerwowy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Receptor → neuron czuciowy → ośrodek → neuron ruchowy → efektor
- Neuron – komórka nerwowa: ciało komórki z jądrem, dendryty (przewodzą impulsy do ciała komórki), akson (neuryt) (przewodzi impulsy od ciała komórki), często z osłonką mielinową przyspieszającą przewodzenie.
- Ośrodkowy (OUN): mózgowie (chronione przez czaszkę) i rdzeń kręgowy (w kanale kręgowym).
- Obwodowy: nerwy czaszkowe (12 par), nerwy rdzeniowe (31 par) i zwoje.
- Rdzeń kręgowy – istota szara wewnątrz (kształt motyla), biała na zewnątrz; przewodzi impulsy i jest ośrodkiem odruchów.
- Łuk odruchowy: receptor → neuron czuciowy → ośrodek nerwowy → neuron ruchowy → efektor (mięsień lub gruczoł).
- Bezwarunkowe – wrodzone, takie same u wszystkich (kolanowy, źreniczny, ssania, cofnięcie ręki od gorącego).
- Warunkowe – nabyte przez uczenie się (np. ślinienie na dźwięk dzwonka u psa Pawłowa, jazda na rowerze).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która część neuronu przewodzi impulsy od ciała komórki?
- Aakson
- Bdendryt
- Cjądro
- Dsynapsa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: akson – Dendryty przewodzą impulsy do ciała komórki, a akson od niego.
Która część mózgowia odpowiada za równowagę i koordynację ruchów?
- Apodwzgórze
- Bmóżdżek
- Ckresomózgowie
- Drdzeń przedłużony
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: móżdżek – Uszkodzenie móżdżku powoduje chwiejny chód.
Co należy do ośrodkowego układu nerwowego?
- Azwoje nerwowe
- Bnerwy czaszkowe
- Cmózgowie i rdzeń kręgowy
- Dnerwy rdzeniowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: mózgowie i rdzeń kręgowy – Nerwy i zwoje to układ obwodowy.
Który odruch jest odruchem warunkowym?
- Azwężenie źrenicy w jasnym świetle
- Bodruch ssania u noworodka
- Codruch kolanowy
- Dślinienie się na widok ulubionej potrawy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ślinienie się na widok ulubionej potrawy – Reakcja na widok jedzenia jest wyuczona.
Jaka jest prawidłowa kolejność elementów łuku odruchowego?
- Areceptor → neuron czuciowy → ośrodek → neuron ruchowy → efektor
- Breceptor → neuron ruchowy → ośrodek → neuron czuciowy → efektor
- Cośrodek → receptor → efektor → neuron czuciowy → neuron ruchowy
- Defektor → neuron ruchowy → ośrodek → neuron czuciowy → receptor
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: receptor → neuron czuciowy → ośrodek → neuron ruchowy → efektor – Impuls biegnie od receptora przez ośrodek do efektora.
Jak działa część współczulna autonomicznego układu nerwowego?
- Azwalnia oddech
- Bpobudza trawienie
- Czwęża źrenice
- Dprzyspiesza pracę serca
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przyspiesza pracę serca – Układ współczulny mobilizuje organizm w sytuacji zagrożenia.
Gdzie znajduje się ośrodek oddychania?
- Aw korze mózgowej
- Bw rdzeniu kręgowym
- Cw móżdżku
- Dw rdzeniu przedłużonym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: w rdzeniu przedłużonym – Rdzeń przedłużony (pień mózgu) kontroluje oddychanie i pracę serca.
Ile par nerwów rdzeniowych ma człowiek?
- A12
- B31
- C7
- D33
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 31 – 12 par to nerwy czaszkowe.
Cały dział „Regulacja i zmysły”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.