ogarniam.edu.pl Zacznij naukę →Zacznij →
Chemia · powtórka działu · kl. 8

Pochodne węglowodorów – powtórka do sprawdzianu

ogarniam.edu.pl · Chemia · klasa 8ściąga z działu · próbny test: ogarniam.edu.pl/sp/8/chemia/powtorka/pochodne-weglowodorow/

Sprawdzian albo kartkówka z działu „Pochodne węglowodorów”? Przeczytaj ściągę, rozwiąż próbny test (15 pytań z odpowiedziami), a potem sprawdź się w teście z wynikiem i oceną.

Tematy w dziale

✎Ściąga z działu

Alkohole

  • Alkohol – pochodna węglowodoru, w której cząsteczce atom wodoru zastąpiono grupą hydroksylową –OH. Wzór ogólny alkoholi monohydroksylowych: CₙH₂ₙ₊₁OH (R–OH).
  • Metanol – bardzo silna trucizna: już kilka cm³ może spowodować ślepotę, większa dawka – śmierć. Rozpuszczalnik, paliwo.
  • Etanol – bezbarwna ciecz o charakterystycznym zapachu, miesza się z wodą w każdym stosunku. Powstaje w fermentacji alkoholowej: C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂ (drożdże).

Kwasy karboksylowe

  • Grupa karboksylowa: –COOH. Wzór ogólny: R–COOH (CₙH₂ₙ₊₁COOH)
  • Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek i w pokrzywach. Ocet to 6–10% roztwór kwasu octowego, otrzymywany z etanolu w fermentacji octowej.
  • Mydła to sole sodowe (twarde) lub potasowe (miękkie) wyższych kwasów tłuszczowych: C₁₇H₃₅COOH + NaOH → C₁₇H₃₅COONa + H₂O (stearynian sodu).

Estry i tłuszcze

  • Kwas karboksylowy + alkohol ⇌ ester + woda (ogrzewanie, katalizator: stężony H₂SO₄)
  • Tłuszcze – estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.
  • Odróżnianie: tłuszcz nienasycony (np. olej) odbarwia wodę bromową, bo przyłącza brom do wiązań C=C; tłuszcz nasycony (np. łój) jej nie odbarwia.

Cukry i inne składniki żywności

  • Próba jodowa: skrobia z jodem (płyn Lugola) daje granatowe zabarwienie.
  • Cukry (sacharydy) i tłuszcze zbudowane są z węgla, wodoru i tlenu (C, H, O).
  • Białka zawierają C, H, O i azot (N), a często też siarkę (S) – więcej w temacie o białkach.

Aminokwasy i białka

  • Wiązanie peptydowe: –CO–NH– (łączy aminokwasy w białku).
  • Aminokwas ma w cząsteczce dwie grupy funkcyjne: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH.
  • Białka to bardzo długie łańcuchy aminokwasów (setki i tysiące). Zbudowane są z C, H, O, N, często też S.

?Próbny sprawdzian

Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.

  1. Grupa funkcyjna alkoholi to

    1. Agrupa hydroksylowa –OH
    2. Bgrupa karboksylowa –COOH
    3. Cgrupa aminowa –NH₂
    4. Djon wodorotlenkowy OH⁻
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: grupa hydroksylowa –OH – Grupa –OH jest związana z atomem węgla i nie odszczepia się jako jon.

  2. Wzór sumaryczny propan-1-olu to

    1. AC₃H₈OH
    2. BC₂H₅OH
    3. CC₃H₅(OH)₃
    4. DC₃H₇OH
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: C₃H₇OH – Z wzoru CₙH₂ₙ₊₁OH dla n = 3: C₃H₇OH.

  3. Jaki odczyn ma wodny roztwór etanolu?

    1. Azależy od stężenia: kwasowy lub zasadowy
    2. Bkwasowy
    3. Cobojętny
    4. Dzasadowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: obojętny – Etanol nie dysocjuje na jony, więc nie zmienia odczynu wody.

  4. Jaki jest poprawny wzór octanu magnezu?

    1. ACH₃COOMg
    2. BCH₃COOMg₂
    3. C(CH₃COO)₃Mg
    4. D(CH₃COO)₂Mg
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: (CH₃COO)₂Mg – Mg ma wartościowość II, reszta CH₃COO – I.

  5. Równanie dysocjacji kwasu octowego to

    1. ACH₃COOH ⇌ CH₃⁺ + COOH⁻
    2. BCH₃COOH ⇌ CH₃CO⁺ + OH⁻
    3. CCH₃COOH ⇌ CH₃COO²⁻ + 2H⁺
    4. DCH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺ – Odszczepia się tylko atom wodoru grupy –COOH.

  6. Który współczynnik należy wstawić przed CH₃COOH w reakcji z CaO: …CH₃COOH + CaO → (CH₃COO)₂Ca + H₂O?

    1. A2
    2. B1
    3. C4
    4. D3
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: 2 – Sól zawiera dwie reszty octanowe.

  7. Katalizatorem reakcji estryfikacji jest

    1. Astężony kwas siarkowy(VI)
    2. Bwodorotlenek sodu
    3. Ctlen
    4. Dwoda
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: stężony kwas siarkowy(VI) – Stężony H₂SO₄ przyspiesza reakcję i wiąże wodę.

  8. Produktem reakcji kwasu octowego z etanolem jest

    1. Aoctan sodu
    2. Betanian metylu
    3. Cmrówczan etylu
    4. Doctan etylu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: octan etylu – Kwas daje człon „octan”, alkohol – człon „etylu”.

  9. Wzór mrówczanu metylu to

    1. AHCOOC₂H₅
    2. BHCOOCH₃
    3. CCH₃COOCH₃
    4. DCH₃COOH
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: HCOOCH₃ – Kwas mrówkowy HCOOH + metanol CH₃OH → HCOOCH₃ + H₂O.

  10. Jakie zabarwienie daje skrobia z jodem?

    1. Afioletowe
    2. Bczerwone
    3. Cgranatowe
    4. Dżółte
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: granatowe – To próba jodowa; żółte zabarwienie daje białko ze stężonym HNO₃.

  11. Wzór sumaryczny sacharozy to

    1. AC₁₂H₂₂O₁₁
    2. BC₁₂H₂₄O₁₂
    3. C(C₆H₁₀O₅)ₙ
    4. DC₆H₁₂O₆
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: C₁₂H₂₂O₁₁ – Sacharoza to dwucukier zbudowany z glukozy i fruktozy.

  12. Które pierwiastki budują cukry?

    1. Awęgiel, wodór i azot
    2. Bwęgiel i wodór
    3. Cwęgiel, tlen i siarka
    4. Dwęgiel, wodór i tlen
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: węgiel, wodór i tlen – Azot (i często siarka) występuje w białkach, nie w cukrach.

  13. Jakie grupy funkcyjne ma każdy aminokwas?

    1. Aestrową –COO– i hydroksylową –OH
    2. Baminową –NH₂ i karboksylową –COOH
    3. Ctylko aminową –NH₂
    4. Dhydroksylową –OH i karboksylową –COOH
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH – Np. glicyna NH₂–CH₂–COOH.

  14. Jak zapisujemy wiązanie peptydowe?

    1. A–O–
    2. B–COO–
    3. C–NH₂
    4. D–CO–NH–
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: –CO–NH– – –COO– to grupa estrowa, a –NH₂ – grupa aminowa.

  15. Co powstaje oprócz dipeptydu, gdy łączą się dwie cząsteczki glicyny?

    1. Aamoniak
    2. Bwodór
    3. Cwoda
    4. Dtlenek węgla(IV)
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: woda – Grupa –OH z –COOH i atom H z –NH₂ tworzą H₂O.

Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu

10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.