✎Ściąga z działu
Alkohole
- Alkohol – pochodna węglowodoru, w której cząsteczce atom wodoru zastąpiono grupą hydroksylową –OH. Wzór ogólny alkoholi monohydroksylowych: CₙH₂ₙ₊₁OH (R–OH).
- Metanol – bardzo silna trucizna: już kilka cm³ może spowodować ślepotę, większa dawka – śmierć. Rozpuszczalnik, paliwo.
- Etanol – bezbarwna ciecz o charakterystycznym zapachu, miesza się z wodą w każdym stosunku. Powstaje w fermentacji alkoholowej: C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂ (drożdże).
Kwasy karboksylowe
- Grupa karboksylowa: –COOH. Wzór ogólny: R–COOH (CₙH₂ₙ₊₁COOH)
- Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek i w pokrzywach. Ocet to 6–10% roztwór kwasu octowego, otrzymywany z etanolu w fermentacji octowej.
- Mydła to sole sodowe (twarde) lub potasowe (miękkie) wyższych kwasów tłuszczowych: C₁₇H₃₅COOH + NaOH → C₁₇H₃₅COONa + H₂O (stearynian sodu).
Estry i tłuszcze
- Kwas karboksylowy + alkohol ⇌ ester + woda (ogrzewanie, katalizator: stężony H₂SO₄)
- Tłuszcze – estry glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych.
- Odróżnianie: tłuszcz nienasycony (np. olej) odbarwia wodę bromową, bo przyłącza brom do wiązań C=C; tłuszcz nasycony (np. łój) jej nie odbarwia.
Cukry i inne składniki żywności
- Próba jodowa: skrobia z jodem (płyn Lugola) daje granatowe zabarwienie.
- Cukry (sacharydy) i tłuszcze zbudowane są z węgla, wodoru i tlenu (C, H, O).
- Białka zawierają C, H, O i azot (N), a często też siarkę (S) – więcej w temacie o białkach.
Aminokwasy i białka
- Wiązanie peptydowe: –CO–NH– (łączy aminokwasy w białku).
- Aminokwas ma w cząsteczce dwie grupy funkcyjne: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH.
- Białka to bardzo długie łańcuchy aminokwasów (setki i tysiące). Zbudowane są z C, H, O, N, często też S.
?Próbny sprawdzian
Pytania z każdego tematu działu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź z wyjaśnieniem.
Grupa funkcyjna alkoholi to
- Agrupa hydroksylowa –OH
- Bgrupa karboksylowa –COOH
- Cgrupa aminowa –NH₂
- Djon wodorotlenkowy OH⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: grupa hydroksylowa –OH – Grupa –OH jest związana z atomem węgla i nie odszczepia się jako jon.
Wzór sumaryczny propan-1-olu to
- AC₃H₈OH
- BC₂H₅OH
- CC₃H₅(OH)₃
- DC₃H₇OH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: C₃H₇OH – Z wzoru CₙH₂ₙ₊₁OH dla n = 3: C₃H₇OH.
Jaki odczyn ma wodny roztwór etanolu?
- Azależy od stężenia: kwasowy lub zasadowy
- Bkwasowy
- Cobojętny
- Dzasadowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: obojętny – Etanol nie dysocjuje na jony, więc nie zmienia odczynu wody.
Jaki jest poprawny wzór octanu magnezu?
- ACH₃COOMg
- BCH₃COOMg₂
- C(CH₃COO)₃Mg
- D(CH₃COO)₂Mg
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: (CH₃COO)₂Mg – Mg ma wartościowość II, reszta CH₃COO – I.
Równanie dysocjacji kwasu octowego to
- ACH₃COOH ⇌ CH₃⁺ + COOH⁻
- BCH₃COOH ⇌ CH₃CO⁺ + OH⁻
- CCH₃COOH ⇌ CH₃COO²⁻ + 2H⁺
- DCH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺ – Odszczepia się tylko atom wodoru grupy –COOH.
Który współczynnik należy wstawić przed CH₃COOH w reakcji z CaO: …CH₃COOH + CaO → (CH₃COO)₂Ca + H₂O?
- A2
- B1
- C4
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2 – Sól zawiera dwie reszty octanowe.
Katalizatorem reakcji estryfikacji jest
- Astężony kwas siarkowy(VI)
- Bwodorotlenek sodu
- Ctlen
- Dwoda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: stężony kwas siarkowy(VI) – Stężony H₂SO₄ przyspiesza reakcję i wiąże wodę.
Produktem reakcji kwasu octowego z etanolem jest
- Aoctan sodu
- Betanian metylu
- Cmrówczan etylu
- Doctan etylu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: octan etylu – Kwas daje człon „octan”, alkohol – człon „etylu”.
Wzór mrówczanu metylu to
- AHCOOC₂H₅
- BHCOOCH₃
- CCH₃COOCH₃
- DCH₃COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: HCOOCH₃ – Kwas mrówkowy HCOOH + metanol CH₃OH → HCOOCH₃ + H₂O.
Jakie zabarwienie daje skrobia z jodem?
- Afioletowe
- Bczerwone
- Cgranatowe
- Dżółte
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: granatowe – To próba jodowa; żółte zabarwienie daje białko ze stężonym HNO₃.
Wzór sumaryczny sacharozy to
- AC₁₂H₂₂O₁₁
- BC₁₂H₂₄O₁₂
- C(C₆H₁₀O₅)ₙ
- DC₆H₁₂O₆
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: C₁₂H₂₂O₁₁ – Sacharoza to dwucukier zbudowany z glukozy i fruktozy.
Które pierwiastki budują cukry?
- Awęgiel, wodór i azot
- Bwęgiel i wodór
- Cwęgiel, tlen i siarka
- Dwęgiel, wodór i tlen
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: węgiel, wodór i tlen – Azot (i często siarka) występuje w białkach, nie w cukrach.
Jakie grupy funkcyjne ma każdy aminokwas?
- Aestrową –COO– i hydroksylową –OH
- Baminową –NH₂ i karboksylową –COOH
- Ctylko aminową –NH₂
- Dhydroksylową –OH i karboksylową –COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: aminową –NH₂ i karboksylową –COOH – Np. glicyna NH₂–CH₂–COOH.
Jak zapisujemy wiązanie peptydowe?
- A–O–
- B–COO–
- C–NH₂
- D–CO–NH–
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: –CO–NH– – –COO– to grupa estrowa, a –NH₂ – grupa aminowa.
Co powstaje oprócz dipeptydu, gdy łączą się dwie cząsteczki glicyny?
- Aamoniak
- Bwodór
- Cwoda
- Dtlenek węgla(IV)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: woda – Grupa –OH z –COOH i atom H z –NH₂ tworzą H₂O.
Sprawdzian już blisko? Zrób test z całego działu
10 losowych pytań z tematów działu, wynik w procentach i ocena od 1 do 6. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.