Równanie dysocjacji kwasu octowego to

CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺

CH₃COOH ⇌ CH₃⁺ + COOH⁻

CH₃COOH ⇌ CH₃CO⁺ + OH⁻

CH₃COOH ⇌ CH₃COO²⁻ + 2H⁺

Kwasy karboksylowe – ściąga i quiz na kartkówkę

ogarniam.edu.pl · Chemia · Pochodne węglowodorówklasa 8 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/8/chemia/kwasy-karboksylowe/

Kwasy karboksylowe

Kwasy karboksylowe mają grupę –COOH. Poznasz kwas mrówkowy i octowy, ich reakcje, wyższe kwasy tłuszczowe i mydła.

1Budowa i nazwy

Zapamiętaj

Grupa karboksylowa: –COOH. Wzór ogólny: R–COOH (CₙH₂ₙ₊₁COOH)

R – część węglowodorowa (łańcuch z węgla i wodoru), –COOH – grupa karboksylowa.
n – liczba atomów węgla w części R, czyli bez węgla z grupy –COOH. Dla kwasu mrówkowego n = 0 (R to sam atom H: HCOOH), dla octowego n = 1 (CH₃COOH).

Nazwa systematyczna (zwyczajowa)	Wzór
kwas metanowy (mrówkowy)	HCOOH
kwas etanowy (octowy)	CH₃COOH
kwas propanowy	C₂H₅COOH
kwas butanowy (masłowy)	C₃H₇COOH

Kwas metanowy (mrówkowy) HCOOH – grupa karboksylowa –COOH

Kwas etanowy (octowy) CH₃COOH – grupa karboksylowa: C=O i –OH przy tym samym atomie węgla

Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek i w pokrzywach. Ocet to 6–10% roztwór kwasu octowego, otrzymywany z etanolu w fermentacji octowej.

2Właściwości kwasu octowego

Słaby kwas – dysocjuje tylko częściowo: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺; odczyn kwasowy, oranż metylowy barwi się na czerwono.
Sole to octany (etaniany). Reakcje (krok po kroku: 2 reszty CH₃COO⁻ na jeden jon Mg²⁺ lub Ca²⁺):
z metalem: 2CH₃COOH + Mg → (CH₃COO)₂Mg + H₂↑
z tlenkiem metalu: 2CH₃COOH + CaO → (CH₃COO)₂Ca + H₂O
z wodorotlenkiem: CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O

Sprawdź, czy rozumiesz

W jadzie mrówek i w pokrzywach występuje kwas

3Wyższe kwasy tłuszczowe

Kwas	Wzór	Cechy
palmitynowy	C₁₅H₃₁COOH	nasycony, stały
stearynowy	C₁₇H₃₅COOH	nasycony, stały
oleinowy	C₁₇H₃₃COOH	nienasycony (C=C), ciekły, odbarwia wodę bromową

Nie rozpuszczają się w wodzie; są składnikami tłuszczów.

4Mydła

Mydła to sole sodowe (twarde) lub potasowe (miękkie) wyższych kwasów tłuszczowych: C₁₇H₃₅COOH + NaOH → C₁₇H₃₅COONa + H₂O (stearynian sodu).
Roztwór mydła ma odczyn lekko zasadowy. Długi łańcuch otacza brud tłuszczowy, a część –COO⁻ wiąże się z wodą.
W twardej wodzie jony Ca²⁺ i Mg²⁺ tworzą z mydłem nierozpuszczalne sole (osad, np. (C₁₇H₃₅COO)₂Ca↓), więc mydło słabo się pieni.

Uwaga na błąd

Wzór CH₃COOMg. Magnez jest dwuwartościowy, a reszta octanowa jednowartościowa: (CH₃COO)₂Mg.

Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego w twardej wodzie mydło słabo się pieni?

✎Ściąga: Kwasy karboksylowe

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Grupa karboksylowa: –COOH. Wzór ogólny: R–COOH (CₙH₂ₙ₊₁COOH)
Kwas mrówkowy występuje w jadzie mrówek i w pokrzywach. Ocet to 6–10% roztwór kwasu octowego, otrzymywany z etanolu w fermentacji octowej.
Mydła to sole sodowe (twarde) lub potasowe (miękkie) wyższych kwasów tłuszczowych: C₁₇H₃₅COOH + NaOH → C₁₇H₃₅COONa + H₂O (stearynian sodu).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Jaki jest poprawny wzór octanu magnezu?
1. ACH₃COOMg
2. BCH₃COOMg₂
3. C(CH₃COO)₃Mg
4. D(CH₃COO)₂Mg
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: (CH₃COO)₂Mg – Mg ma wartościowość II, reszta CH₃COO – I.
Równanie dysocjacji kwasu octowego to
1. ACH₃COOH ⇌ CH₃⁺ + COOH⁻
2. BCH₃COOH ⇌ CH₃CO⁺ + OH⁻
3. CCH₃COOH ⇌ CH₃COO²⁻ + 2H⁺
4. DCH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃COOH ⇌ CH₃COO⁻ + H⁺ – Odszczepia się tylko atom wodoru grupy –COOH.
Który współczynnik należy wstawić przed CH₃COOH w reakcji z CaO: …CH₃COOH + CaO → (CH₃COO)₂Ca + H₂O?
1. A2
2. B1
3. C4
4. D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2 – Sól zawiera dwie reszty octanowe.
Który kwas tłuszczowy jest nienasycony?
1. Aoctowy CH₃COOH
2. Boleinowy C₁₇H₃₃COOH
3. Cstearynowy C₁₇H₃₅COOH
4. Dpalmitynowy C₁₅H₃₁COOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: oleinowy C₁₇H₃₃COOH – Kwas oleinowy ma wiązanie podwójne, dlatego ma o 2 atomy wodoru mniej niż stearynowy.
Mydło sodowe to np.
1. AC₁₇H₃₅COONa
2. BCH₃COONa
3. CC₁₇H₃₅COOH
4. DNaOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: C₁₇H₃₅COONa – Mydła to sole wyższych kwasów tłuszczowych; octan sodu nie jest mydłem.
Dlaczego w twardej wodzie mydło słabo się pieni?
1. Atwarda woda ma odczyn kwasowy
2. Bjony Ca²⁺ i Mg²⁺ tworzą z nim nierozpuszczalne sole
3. Ctwarda woda zawiera tłuszcz
4. Dmydło nie rozpuszcza się w wodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: jony Ca²⁺ i Mg²⁺ tworzą z nim nierozpuszczalne sole – Część mydła wytrąca się jako osad i nie myje.
W jadzie mrówek i w pokrzywach występuje kwas
1. Aetanowy
2. Bbutanowy
3. Cmetanowy
4. Dstearynowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: metanowy – Zwyczajowa nazwa kwasu metanowego to kwas mrówkowy.
Jaki gaz wydziela się w reakcji kwasu octowego z magnezem?
1. Atlen
2. Bmetan
3. Cwodór
4. Dtlenek węgla(IV)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: wodór – Aktywny metal wypiera wodór z kwasu: powstaje octan magnezu i H₂.

Cały dział „Pochodne węglowodorów”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki